JCR Eurasia Rating Tรผrkiye Baลkanฤฑ Orhan รkmen, “Merkez bankasฤฑ’nฤฑn en son yaptฤฑฤฤฑ faiz artฤฑลฤฑ, kur artฤฑลlarฤฑnฤฑ รถnleyemeyecek kadar kรผรงรผk seviyeli olmakla birlikte, felsefi ve ideolojik olarak faiz karลฤฑtฤฑ bir duruล sergileyen siyasi yapฤฑya raฤmen, TCMBโnin faiz artฤฑลฤฑna gitmiล olmasฤฑ, bozulmuล olan araรง baฤฤฑmsฤฑzlฤฑฤฤฑnฤฑn tamiri iรงin yetersiz ancak anlamlฤฑ bir baลlangฤฑรงtฤฑr” dedi.
รkmen aรงฤฑklamasฤฑnda ลu ifadelere yer verdi:
“Tรผrkiyeโde kamu dengelerinin ve bankacฤฑlฤฑk sektรถrรผnรผn saฤlฤฑklฤฑ yapฤฑsฤฑ ile Tรผrkiyeโnin ihraรง piyasalarฤฑna baฤฤฑmlฤฑlฤฑฤฤฑnฤฑn dรผลรผk olmasฤฑ kรผresel tahvil piyasalarฤฑndaki bozulmalardan kaynaklanacak ani ve sert ลoklardan Tรผrkiye ekonomisini korumaktadฤฑr. Yukarฤฑ yรถnlรผ ivmelenen tahvil fazileri, geliลmekte olan รผlkelerin varlฤฑklarฤฑna yรถnelik talebi ve akabinde de likidite seviyesini zayฤฑflatmakta, faiz seviyelerini daha da sert bir ลekilde yukarฤฑ ivmelemekte ve fonlama koลullarฤฑ giderek zorlaลmaktadฤฑr. Tรผrkiyeโde kamu dengelerinin ve bankacฤฑlฤฑk yapฤฑsฤฑnฤฑn saฤlฤฑklฤฑ yapฤฑsฤฑ ve Tรผrkiyeโnin ihraรง piyasalarฤฑna baฤฤฑmlฤฑlฤฑฤฤฑnฤฑn dรผลรผk olmasฤฑ kรผresel tahvil piyasalarฤฑndaki bozulmaya karลฤฑ Tรผrkiyeโyi korumakta, ancak maliyet artฤฑลlarฤฑnฤฑn negatif etkileri elbette Tรผrkiye finansal piyasalarฤฑnฤฑ yakฤฑndan ilgilendirmektedir”
Sorunlu krediler makul seviyede, ekonomide yavaลlama yukarฤฑ trendi sรผrdรผrebilir
รkmen, “Tรผrk Bankacฤฑlฤฑk sektรถrรผnรผn faiz riski ve kur riski gibi piyasa riskleri ile likidite riskleri karลฤฑsฤฑndaki mevcut dayanฤฑklฤฑ yapฤฑsฤฑnฤฑn bozulmadan devam ettirilmesi, yapฤฑsal reformlarฤฑn sรผrdรผrรผlmesine baฤlฤฑdฤฑr” yorumunda bulundu.
รkmen, sorunlu kredilerin hala makul dรผzeylerde olduฤunu ancak ekonomik faaliyette yavaลlamaya baฤlฤฑ olarak yukarฤฑ yรถnlรผ eฤilimin devam edeceฤini sรถyledi.
“Reel sektรถrรผn net dรถviz aรงฤฑk pozisyonu kฤฑrฤฑlganlฤฑฤฤฑ olaฤanรผstรผ artฤฑrmakta”
รkmen, รถzel kesimin reel sektรถr firmalarฤฑnฤฑn net dรถviz aรงฤฑk pozisyonunun, “TCMBโnฤฑn rezervlerinin telafi gรผcรผnรผn ve Tรผrkiyeโnin dรถviz kazanma kapasitesinin dฤฑลฤฑna taลmฤฑล durumda olmasฤฑ ve hala artฤฑล eฤilimini sรผrdรผrรผyor olmasฤฑ Tรผrkiye ekonomisinin kฤฑrฤฑlganlฤฑฤฤฑnฤฑ olaฤanรผstรผ artฤฑrmaktadฤฑr” dedi.
รkmen, kur zararlarฤฑnฤฑn reel sektรถr รผzerinde yarattฤฑฤฤฑ bilanรงo riskinin sektรถrler arasฤฑ likidite riskine dรถnรผลmesi sรผrecinin baลlangฤฑcฤฑ aลamasฤฑna gelindiฤini ve reel sektรถrde baลlayabilecek likidite riskinin 2017’de bankacฤฑlฤฑk sektรถrรผnรผn aktif kalitesini aลฤฑndฤฑracaฤฤฑnฤฑ belirtti.
“รlkeler arasฤฑnda faiz farkฤฑnฤฑ kapatmak iรงin Merkez’in faiz artฤฑลฤฑ yapmasฤฑ kaรงฤฑnฤฑlmaz”
รkmen, “Kur artฤฑลฤฑnฤฑ durdurmanฤฑn yanฤฑnda, รผlkeler arasฤฑnda daha da artacak olan faiz farkฤฑnฤฑ kapatmak iรงin ilerleyen dรถnemlerde Merkez Bankasฤฑโnฤฑn daha fazla faiz artฤฑลฤฑ yapmasฤฑ kaรงฤฑnฤฑlmazdฤฑr. ABD seรงim sonrasฤฑnda geniลlemeci maliye politikalarฤฑnฤฑn รถne รงฤฑkacaฤฤฑ algฤฑsฤฑ enflasyon beklentilerini ve tahvil faizlerini yukarฤฑ yรถnlรผ ivmelemektedir. Tรผrkiye faizdeki yukarฤฑ yรถnlรผ bu ivmeye karลฤฑ direnmemelidir” yorumunda bulundu.
“TLโnin deฤer kaybฤฑndaki ana gerekรงe uluslararasฤฑ geliลmeler ve dฤฑล nedenler deฤildir”
รkmen, “ABD seรงim sonuรงlarฤฑnฤฑn ekonomi politikalarฤฑnฤฑn yรถnรผ ve iรงeriฤi รผzerinde yarattฤฤฑ belirsizlik kapsamฤฑnda geliลmekte olan รผlkelere yรถnelik risk algฤฑsฤฑnฤฑn deฤiลmesi ve Fed faiz artฤฑrฤฑmฤฑ beklentilerinin etkileri de sermaye รงฤฑkฤฑลlarฤฑnฤฑn ve TLโnin kฤฑrฤฑlganlฤฑk ลiddetini yรผkseltmekle beraber, TLโnin deฤer kaybฤฑndaki ana gerekรงe uluslararasฤฑ geliลmeler ve dฤฑล nedenler deฤildir. Tamamen darbe giriลimi sonrasฤฑnda oluลturulan iรง siyaset yapฤฑsฤฑna ve OHAL uygulamalarฤฑna iliลkin unsurlar TLโnin deฤer kaybฤฑnฤฑn ana sebepleridir” dedi.
รkmen’in yorumlarฤฑndan diฤer bรถlรผmler:
Siyasi gerilim sรผreklileลirse, TL’nin deฤer kaybฤฑ, siyaset kaynaklฤฑ olasฤฑ krizin ana unsuru olur
“Yรผksek politik tansiyonun sรผreklileลecek olmasฤฑ halinde, TL nin deฤer kaybฤฑ, politika kaynaklฤฑ muhtemel bir makro ekonomik krizin ana unsuru olacaktฤฑr. Tรผrkiyeโnin รผretim gรผcรผnรผ topyekun olarak korumasฤฑ, finansal piyasalarฤฑn aktarฤฑm mekanizmalarฤฑnฤฑn fonksiyonel saฤlฤฑฤฤฑnฤฑn ve kamunun mali dengelerinin optimal seviyesinin geliลmiล รผlkelerin bir รงoฤundan รงok daha iyi durumda olmasฤฑ, dฤฑล ลoklara karลฤฑ Tรผrkiye ekonomisine hala gรผรง vermekle birlikte, politik tansiyonun mevcut seviyesi en kฤฑsa sรผre iรงerisinde dรผลรผrรผlemez ise, sรผreklileลecek olan TL nin deฤer kaybฤฑ, politika kaynaklฤฑ muhtemel bir makro ekonomik krizin ana unsuru olacaktฤฑr. ฤฐรง siyaset kurgusunda ve iรง siyaset uygulamalarฤฑnda herhangi bir deฤiลiklik yapฤฑlmadฤฑฤฤฑ ve aynฤฑ istikamette devam ettirildiฤi takdirde, sรผreklileลecek olan TLโnin deฤer kaybฤฑ, yaลanฤฑlmasฤฑ kaรงฤฑnฤฑlmaz olan bir makro krizin ana unsuru haline gelecek ve dฤฑล ลoklarฤฑ dengeleyen ekonominin kendi stabilizatรถrlerine kalฤฑcฤฑ zarar verecektir”
“AB pusulasฤฑnฤฑn deฤiลmesi, uluslararasฤฑ direkt yatฤฑrฤฑmlarฤฑn Tรผrkiye tercihini net olarak sฤฑfฤฑrlayacaktฤฑr”
Tรผrkiyeโnin istikrar รงฤฑpalarฤฑndan ve piyasa ekonomisinin gรผvencelerinden en รถnemlisi olarak algฤฑlanan AB pusulasฤฑnฤฑn deฤiลmesi, uluslararasฤฑ direkt yatฤฑrฤฑmlarฤฑn Tรผrkiye tercihini net olarak sฤฑfฤฑrlayacaktฤฑr. Hukukun รผstรผn olmadฤฑฤฤฑ, รงaฤdaล medeniyetler iรงin referans deฤerler รผretmeyi baลaramamฤฑล ve insani deฤerleri รถncelikli temel ilkeleri arasฤฑnda kabul etmemiล olan รผlkelerin รถrgรผtlendiฤi ve sadece ekonomik-gรผvenlik amaรงlฤฑ diฤer organizasyonlarฤฑn hiรง birisi Tรผrkiye iรงin ABโnin alternatifi deฤildir
AB รฤฑpasฤฑnฤฑn deฤiลtirilmesi izlenimi verecek ลekilde siyaseten yรผrรผtรผlen aรงฤฑklamalar uluslararasฤฑ yatฤฑrฤฑmcฤฑlarฤฑ ciddi รถlรงรผde tedirgin etmekte ve negatif algฤฑlarฤฑnฤฑ artฤฑrmaktadฤฑr. Tรผrkiye- AB iliลkilerinin tek taraflฤฑ olarak taktiksel ve pazarlฤฑkรงฤฑ bir tartฤฑลma alanฤฑna รงekilmesi Tรผrkiyeโye hiรงbir yarar saฤlamayacaktฤฑr.
Tรผrkiye aรงฤฑsฤฑndan kรผreselleลme karลฤฑtlฤฑฤฤฑ riskinden kurtulmanฤฑn yolu, gerginleลen AB iliลkilerine raฤmen yine de AB standartlarฤฑna uyum gรผcรผnรผn yรผkseltilmesi ile olacaktฤฑr: Geliลmekte olan รผlkelerin ve dolayฤฑsyla Tรผrkiye โnin referans aldฤฑฤฤฑ AB standartlarฤฑna uyum seviyesine yรผkselterek ve hukukun egemenliฤini artฤฑrarak, ortaya รงฤฑkan bu kรผreselleลme karลฤฑtlฤฑฤฤฑ riskinin sebep olacaฤฤฑ ulusal-bรถlgesel ve global tahribatlarฤฑ azaltmalarฤฑ gerekir
Bรผyรผk kamu projelerine dรถvizle verilen garantiler ve gรผvenceler bรผtรงe รผzerinde baskฤฑ oluลturabilir
Bรผyรผk รถlรงekli kamusal taahhรผt projelerine finansman saฤlanmasฤฑ iรงin Hazine tarafฤฑndan yabancฤฑ para รผzerinden verilen garantiler ve kullanฤฑma dayalฤฑ verilen gรผvenceler, TLโnin deฤer kaybฤฑ nedeniyle bรผtรงe รผzerinde baskฤฑ oluลturabilecektir. ฤฐhale edilen ve tamamlanan havalimanฤฑ, otoyol gibi projelerin kreditรถrlerine, kullanฤฑma dayalฤฑ olarak verilen gรผvencelere ek olarak Hazine tarafฤฑndan mรผteahhit firmanฤฑn yรผkรผmlรผlรผklerini yerine getirememesi durumunda borcun kamu tarafฤฑndan รผstlenileceฤine dair verilen Hazine garantileri, olasฤฑ bir gรผรงlรผk halinde ya da proje kullanฤฑmฤฑnฤฑn garanti bedeli altฤฑnda kalmasฤฑ ve kamu tarafฤฑndan tamamlanmasฤฑ zorunluฤu doฤurmasฤฑ halinde bรผtรงeye yansฤฑyacak ve รถnemli baskฤฑ yaratabilecektir.
“ฤฐรง talepteki zayฤฑflamanฤฑn kamu harcamalarฤฑyla telafi edilmeye รงalฤฑลฤฑlmasฤฑ bรผtรงe รผzerinde ilave baskฤฑ oluลturmaya baลladฤฑ”
Zayฤฑflayan iรง talebin kamu harcamalarฤฑyla telafi edilmeye รงalฤฑลฤฑlmasฤฑ bรผtรงe รผzerinde ilave baskฤฑ oluลturmaya baลlamฤฑลtฤฑr. Artan ve yรผksek dรผzeyini koruyan iลsizlik rakamlarฤฑ ve hane halkฤฑnฤฑn yรผkรผmlรผlรผk seviyesi, bรผyรผmenin iรง tรผketim dinamikleri ile desteklenme gรผcรผnรผ sฤฑnฤฑrlamakta, kamu harcamalarฤฑnฤฑn artฤฑrฤฑlmasฤฑnฤฑ kaรงฤฑnฤฑlmaz kฤฑlmaktadฤฑr. Bรผtรงe disiplininin korunmasฤฑna รถzen gรถsterilmesin karลฤฑn, harcamalarฤฑn yรผkselmesi ve artan hazine borรงlanma maliyeti izleyen dรถnemlerde ilave kฤฑrฤฑlganlฤฑklara neden olabilecektir.
