Covid-19 salgฤฑnฤฑnฤฑn neden olduฤu krizle sarsฤฑlan dรผnya ekonomisi, yeni risklere karลฤฑ toparlanma mรผcadelesini sรผrdรผrรผyor.
Kรผresel ekonominin toparlanma sรผrecinde patlak veren ve 5’inci ayฤฑna giren Rusya-Ukrayna savaลฤฑnฤฑn kฤฑsa vadeli ลoku, kรผresel ekonomi รผzerinde kalฤฑcฤฑ yรผk oluลturma tehdidi taลฤฑyor.
Rusya-Ukrayna savaลฤฑ, รin’de Covid-19 salgฤฑnฤฑna karลฤฑ uygulanan politikalar ve tedarik zincirinde devam eden sฤฑkฤฑntฤฑlar dรผnya ekonomisinde enflasyon endiลelerini kรถrรผklerken, merkez bankalarฤฑnฤฑn yรผkselen enflasyona karลฤฑ izledikleri sฤฑkฤฑ para politikasฤฑ da resesyon korkularฤฑnฤฑ derinleลtiriyor.
Yรผkselen enflasyon, Almanya’nฤฑn ev sahipliฤinde Bavyera eyaletindeki Elmau Sarayฤฑ’nda dรผzenlenen G7 Liderler Zirvesi’nin de ana gรผndem maddeleri arasฤฑnda yer alฤฑyor.
G7 liderleri, ABD hรผkรผmetinin Rus petrolรผ iรงin uluslararasฤฑ bir tavan fiyat uygulamasฤฑ รถnerisini tartฤฑลฤฑrken, sorunun daha รงok Moskova’ya yรถnelik yaptฤฑrฤฑmlarฤฑ daha etkili kฤฑlmakla ilgili olduฤu belirtiliyor.
Kรผresel ekonomiyi desteklemek sรถz konusu olduฤunda, ABD, ฤฐngiltere, Kanada, Fransa, Almanya, ฤฐtalya ve Japonya’dan oluลan G7 รผlkelerinin sฤฑnฤฑrlฤฑ seรงeneklere sahip olduฤu dikkati รงekiyor.
5 faktรถr kรผresel ekonomide toparlanmayฤฑ tehdit ediyor
Kรผresel ekonominin uzun bir resesyona girme tehlikesinin bulunduฤu bir dรถnemde, siyasi ve jeopolitik risklerin aลaฤฤฑ yรถnlรผ sarmalฤฑ tetikleyebileceฤine iลaret ediliyor.
Dรผnya ekonomisi iรงin dรผลรผk ancak hala pozitif olan bรผyรผme beklentileri, รถncelikle geliลmekte olan รผlkelerdeki iyimser tahminlere dayanฤฑyor.
Uzmanlar, belirsizliklerle dolu bรผyรผme tahminleri, stagflasyon tehlikesi, yรผkselen faiz oranlarฤฑ, kรผresel gฤฑda krizi ve Covid-19 salgฤฑnฤฑ gibi faktรถrlerin kรผresel ekonomideki toparlanmayฤฑ tehdit ettiฤini belirtiyor.
Belirsizlikle dolu bรผyรผme tahminleri
Politika yapฤฑcฤฑlar yรผkselen enflasyona karลฤฑ resesyon riskini gรถze alฤฑrken, Uluslararasฤฑ Para Fonu (IMF) ve Dรผnya Bankasฤฑ gibi pek รงok kuruluล bรผyรผme tahminlerini dรผลรผrerek birรงok รผlke iรงin resesyondan kaรงฤฑnmanฤฑn zor olacaฤฤฑ uyarฤฑsฤฑnda bulunuyor.
Enflasyon ve kฤฑsฤฑtlayฤฑcฤฑ para politikalarฤฑnฤฑn dรผnya ekonomisinin bรผyรผme hฤฑzฤฑnฤฑ dรผลรผreceฤi รถngรถrรผlรผrken, Covid-19 salgฤฑnฤฑ ve Rusya’nฤฑn Ukrayna’da baลlattฤฑฤฤฑ savaล da kรผresel ekonomiye iliลkin belirsizliฤin sรผrmesine neden oluyor.
IMF, Rusya-Ukrayna savaลฤฑnฤฑn etkisiyle bu yฤฑla iliลkin kรผresel bรผyรผme tahminini yรผzde 4,4’ten yรผzde 3,6’ya indirirken, Fon yetkilileri, bu tahminin temmuzda aลaฤฤฑ yรถnlรผ revize edilmesinin beklendiฤine iลaret ediyor.
Dรผnya Bankasฤฑ, daha รถnce bu yฤฑl yรผzde 4,1 bรผyรผyeceฤini รถngรถrdรผฤรผ kรผresel ekonominin Covid-19 salgฤฑnฤฑ ve Rusya-Ukrayna savaลฤฑnฤฑn etkileri nedeniyle yรผzde 2,9 bรผyรผmesini bekliyor.
Rusya’nฤฑn Ukrayna’ya saldฤฑrฤฑsฤฑnฤฑn Covid-19 salgฤฑnฤฑnฤฑn kรผresel ekonomiye verdiฤi zararฤฑ artฤฑrarak uzun sรผreli bir zayฤฑf bรผyรผme ve yรผksek enflasyon dรถnemine dรถnรผลebilecek kรผresel ekonomideki yavaลlamayฤฑ artฤฑrdฤฑฤฤฑna dikkati รงeken Dรผnya Bankasฤฑ, stagflasyon riskinin yรผkseldiฤi uyarฤฑsฤฑnda bulunuyor.
Uluslararasฤฑ kredi derecelendirme kuruluลu Fitch Ratings, enflasyon ve kฤฑsฤฑtlayฤฑcฤฑ para politikasฤฑnฤฑn dรผnya ekonomisinin bรผyรผme hฤฑzฤฑnฤฑ azaltacaฤฤฑnฤฑ belirtiyor. Fitch de kรผresel ekonominin bu yฤฑl yรผzde 2,9 bรผyรผyeceฤini รถngรถrรผyor.
Almanya Kiel Dรผnya Ekonomisi Enstitรผsรผ (IfW), kรผresel GSYH’de bu yฤฑl yรผzde 3’lรผk artฤฑล bekliyor. IfW Baลkan Yardฤฑmcฤฑsฤฑ Stefan Kooths, risklerin hala yรผksek olduฤunu, jeopolitik รงatฤฑลmalarฤฑn geniลlemesinin halihazฤฑrda ฤฑsฤฑnan ekonominin motorunu durduracaฤฤฑnฤฑ savunuyor.
รin’deki ekonomik bรผyรผme yavaลlarken, ABD’de Covid-19 salgฤฑnฤฑnฤฑn ardฤฑndan gelen hฤฑzlฤฑ toparlanmadan sonra ekonominin “sert iniล” gerรงekleลtireceฤine dair endiลeler artฤฑyor.
Avrupa’da ise Rus enerji kaynaklarฤฑna olan yรผksek baฤฤฑmlฤฑlฤฑk fiyatlarฤฑn yรผkselmesine neden oluyor ve fiyat artฤฑลlarฤฑnฤฑn Rusya Devlet Baลkanฤฑ Vladimir Putin’in yakฤฑnda gaz tedarikini tamamen durdurabileceฤi endiลeleriyle ivme kazanฤฑyor.
Stagflasyon tehlikesi
Yรผkselen enflasyon ve ekonomik bรผyรผme hฤฑzฤฑndaki dรผลรผล beklentisi, “ekonomilerde durgunluk ve yรผksek enflasyonun bir arada gerรงekleลmesi” olarak bilinen stagflasyon endiลelerini de gรผndeme getiriyor.
Dรผnya Bankasฤฑ Baลkanฤฑ David Malpass, Ukrayna’daki savaล, รin’deki Covid-19 karantinalarฤฑ, tedarik zinciri aksamalarฤฑ ve stagflasyon riskinin ekonomik bรผyรผmeyi baskฤฑladฤฑฤฤฑnฤฑ belirtti.
Stagflasyon tehlikesinin รถnemli olduฤunu vurgulayan Malpass, bastฤฑrฤฑlmฤฑล bรผyรผmenin dรผnyanฤฑn รงoฤu yerindeki zayฤฑf yatฤฑrฤฑmlar nedeniyle 10 yฤฑl boyunca devam edebileceฤini ve enflasyonun daha uzun sรผre daha yรผksek kalma riski olduฤunu kaydetti.
Yรผkselen enflasyon beklentileri ve รผcret-fiyat sarmalฤฑnฤฑn, uzun vadede daha da yรผksek fiyat artฤฑลlarฤฑna neden olabileceฤine iลaret ediliyor.
Stanford รniversitesi Ekonomi Profesรถrรผ John Taylor, yรผkselen enflasyon oranlarฤฑnฤฑn piyasalarฤฑ verimsiz ve tรผketicileri daha yoksul hale getirdiฤini belirtiyor.
Stagflasyon konusunda uyarฤฑ yapan ekonomistlerin sayฤฑsฤฑ her geรงen gรผn artarken, enflasyon beklentilerindeki yรผkseliล ve daha uzun sรผreli bir enflasyonist ortamฤฑn varlฤฑฤฤฑna iลaret eden geliลmelere dikkati รงekiliyor.
Ekonomistler, tedarik zincirindeki aksamalar, yรผksek enerji fiyatlarฤฑ ve iล gรผcรผ piyasasฤฑnda devam eden sorunlar gibi risklerin ciddiye alฤฑnmasฤฑ ve hรผkรผmetlerin arz yรถnlรผ tedbirleri devreye sokmasฤฑ gerektiฤini belirtiyor.
Faiz oranlarฤฑnฤฑn yรผkselmesi yรผk getiriyor
Yรผkselen enflasyon, merkez bankalarฤฑnฤฑ para politikasฤฑ duruลlarฤฑnda deฤiลikliฤe gitmeye zorluyor.
Hฤฑzla yรผkselen enflasyona karลฤฑ ABD baลta olmak en az 45 รผlke merkez bankasฤฑnฤฑn talebi zayฤฑflatmak iรงin faiz oranlarฤฑnฤฑ artฤฑrdฤฑฤฤฑ kaydediliyor.
28 yฤฑlฤฑn ardฤฑndan ilk defa 75 baz puanlฤฑk faiz artฤฑลฤฑna giden ABD Merkez Bankasฤฑ (Fed), faiz oranlarฤฑnฤฑ artฤฑrmayฤฑ bu yฤฑl sรผrdรผreceฤine iลaret ediyor.
Avrupa Merkez Bankasฤฑ’nฤฑn da (ECB) 11 yฤฑl aradan sonra ilk kez temmuzda faiz artฤฑrmasฤฑ bekleniyor.
Faiz artฤฑrฤฑmlarฤฑyla borรงlanma maliyetleri artarken, bu durumun tรผketici talebi ve iลletmelerin bรผyรผmesini baskฤฑlayarak ekonomik bรผyรผmeyi yavaลlama eฤilimine sokacaฤฤฑ belirtiliyor.
ABD’de agresif faiz artฤฑลlarฤฑyla resesyon endiลeleri derinleลirken, Avrupa’da artan faiz oranlarฤฑyla birlikte yeni bir “euro krizi” korkusu da geri dรถnรผyor.
Avrupa’nฤฑn parasal birliฤi iรงindeki bazฤฑ รผlkelerin, borรงlar iรงin yeniden yรผksek faiz oranlarฤฑ รถdemek zorunda kalacaฤฤฑ belirtiliyor. ฤฐtalya, Yunanistan, ฤฐspanya ve Fransa gibi Gรผney Avrupa’daki aฤฤฑr borรงlu รผlkelerde 10 yฤฑllฤฑk devlet tahvillerinin getirileri keskin ลekilde yรผkseliyor.
Fed’in faiz oranlarฤฑnฤฑ ECB’den daha hฤฑzlฤฑ yรผkseltmesinin de Avrupa’da ek enflasyonist baskฤฑ oluลturabileceฤi uyarฤฑsฤฑnda bulunuluyor.
ECB’nin bilanรงosu, รถzellikle son 10 yฤฑlda tahvil alฤฑmlarฤฑ nedeniyle 5 katฤฑna รงฤฑkarak 8,8 trilyon (17 Haziran 2022 itibarฤฑyla) euroya ulaลtฤฑ. Euro krizinin yaลandฤฑฤฤฑ 2012’de Euro Bรถlgesi รผlkelerinin ulusal borรงlarฤฑ 9 trilyon euro iken, bugรผn bu borรงlarฤฑn toplamฤฑnฤฑn Covid-19 salgฤฑnฤฑnda kamu teลviklerinin etkisiyle 12,4 trilyon euroya รงฤฑkmasฤฑ dikkati รงekiyor.
Kรผresel gฤฑda krizi
Rusya-Ukrayna savaลฤฑnฤฑn รถzellikle yoksul รผlkeleri tehdit eden kรผresel gฤฑda ve enerji krizini tetiklediฤi de dikkati รงekiyor.
Yetkililer, savaลฤฑn dรผnya genelinde gฤฑda gรผvenliฤi sorunlarฤฑnฤฑ daha da kรถtรผleลtirdiฤine iลaret ediyor.
Artan petrol, gaz, kรถmรผr ve gรผbre fiyatlarฤฑ gฤฑda fiyatlarฤฑnฤฑ da artฤฑrฤฑyor. Bu yฤฑlki G7 Liderler Zirvesi’nde gฤฑda gรผvenliฤi de masaya yatฤฑrฤฑlacak konular arasฤฑnda yer alฤฑrken, G7’nin kรผresel gฤฑda gรผvenliฤine yรถnelik artan tehditlere karลฤฑ Rusya’yฤฑ suรงlamaktan baลka bir ลey yapamamasฤฑ dikkati รงekiyor.
Rusya Devlet Baลkanฤฑ Putin, G7 รผlkelerinin son yฤฑllarda ekonomide sorumsuz politika izlediklerini ve bunun kรผresel enflasyonda artฤฑลa neden olduฤunu savunuyor.
Rusya-Ukrayna savaลฤฑ nedeniyle Birleลmiล Milletler (BM), “benzeri gรถrรผlmemiล bir kรผresel aรงlฤฑk krizi” konusunda uyarฤฑlarda bulunurken, G7 liderlerinin gฤฑda gรผvenliฤi ve artan enerji fiyatlarฤฑyla mรผcadele konusunda yeni taahhรผtlerde bulunmasฤฑ รถngรถrรผlรผyor.
Rusya ve Belarus’tan gรผbre gelmemesi halinde gelecek aylarda durumun daha da kรถtรผleลmesi bekleniyor. Kuzey ve Gรผney Amerika, Afrika ile Asya’da daha dรผลรผk hasat riskine de dikkati รงekiliyor.
COVID-19 salgฤฑnฤฑ
Neredeyse tรผm ekonomik tahminlerin, Covid-19’a karลฤฑ kapsamlฤฑ kฤฑsฤฑtlamalarฤฑn sona ermesi gibi รงok รถnemli bir varsayฤฑma dayandฤฑฤฤฑ belirtiliyor.
Bilim insanlarฤฑ, virรผsรผn yeni varyantlarฤฑnฤฑn her zaman ortaya รงฤฑkabileceฤine dair uyarฤฑda bulunurken, uzmanlar, รin’deki Covid-19 karantinalarฤฑnฤฑn devam eden tedarik zinciri kesintilerini daha da kรถtรผleลtirmesinin muhtemel olduฤunu ifade ediyor.
IfW Baลkan Yardฤฑmcฤฑsฤฑ Stefan Kooths, sonbaharda รถnemli “รงalkantฤฑlarฤฑn” olup olmayacaฤฤฑnฤฑn sadece virรผsรผn varyantlarฤฑna deฤil, aynฤฑ zamanda siyasi tepkilere de baฤlฤฑ olduฤunu belirtiyor.
Sonbaharda sert รถnlemler alฤฑnmasฤฑ halinde ekonomilerin tekrar altรผst olabileceฤi uyarฤฑsฤฑ yapฤฑlฤฑyor. Buna karลฤฑn dรถnem baลkanฤฑ olarak bu yฤฑl G7 Liderler Zirvesi’ne ev sahipliฤi yapan Almanya, G7 รผlkelerinden serbest ticaret iรงin aรงฤฑk bir taahhรผt talep ediyor.
“Hem รผreticiler hem de hanehalklarฤฑnฤฑ zor gรผnler bekliyor”
Dรผnya Bankasฤฑ Kฤฑdemli Ekonomisti Sibel Kulaksฤฑz, kรผresel olarak yรผksek enflasyon ve dรผลรผk bรผyรผmenin aynฤฑ anda yaลandฤฑฤฤฑnฤฑ sรถyledi.
Kulaksฤฑz, “รoฤu ekonomist, yaklaลmakta olan bir kรผresel resesyon konusunda alarm veriyor ve geliลmekte olan รผlkeler iรงin bundan kaรงฤฑnmanฤฑn zor olacaฤฤฑnฤฑ savunuyor.” dedi.
Bunun temelinde veri analizi olduฤunu belirten Kulaksฤฑz, ลunlarฤฑ kaydetti:
“ฤฐลsizliฤin yรผzde 4’รผn altฤฑnda ve enflasyonun yรผzde 4’รผn รผzerinde seyrettiฤi dรถnemlerin ardฤฑndan 2 yฤฑl iรงinde her zaman resesyon yaลanacaฤฤฑ tahmin ediliyor. Benim gรถrรผลรผm, ABD iรงin Fed’in para politikasฤฑ kararlarฤฑ enflasyonu kontrol altฤฑnda tutabilir ama faiz hadlerinin yรผkselmesi geliลmekte olan รผlkelerin รถdemeler dengesi รผzerinde negatif etki yaratabilir.
ลu andaki sinyallere baktฤฑฤฤฑmฤฑzda kรผresel enerji fiyatlarฤฑnฤฑn ikiye katlandฤฑฤฤฑnฤฑ gรถrรผyoruz. Bu bile tek baลฤฑna resesyonu tetikleyebilir. Kรผresel gฤฑda fiyatlarฤฑnฤฑn da bu sene yรผzde 37 artmasฤฑ bekleniyor. Hem รผreticiler hem de hanehalklarฤฑnฤฑ zor gรผnler bekliyor.”
Dรผnya Bankasฤฑ tahminlerine gรถre 2022’de 100 milyona yakฤฑn kiลinin aลฤฑrฤฑ yoksulluk sฤฑnฤฑrฤฑna dรผลeceฤinin รถngรถrรผldรผฤรผne dikkati รงeken Kulaksฤฑz, bunun sosyal gรผvenlik transferlerinin gรผรงlendirilmesi gerektiฤi anlamฤฑna geldiฤini, รผlkelerin maliye politikalarฤฑnฤฑ doฤrudan etkileyen bir durumun ortaya รงฤฑkacaฤฤฑnฤฑ sรถyledi.
