Londra’daki swap piyasasฤฑnda Tรผrk Lirasฤฑ’nฤฑn gecelik faizi, yรผzde 700’รผ aลtฤฑ. Geรงen hafta yรผzde 22 seviyesinde seyreden bu oran son iki gรผn iรงinde katlanarak yรผkseldi, 2001’deki ekonomik krizi sฤฑrasฤฑnda gรถrรผlen yรผzde 71 seviyesinin 10 kat รผzerine รงฤฑktฤฑ.
Yabancฤฑ bankalarฤฑn Tรผrk Lirasฤฑ elde etmek iรงin kullandฤฑฤฤฑ Londra swap piyasasฤฑnda, Tรผrk bankalarฤฑnฤฑn yasal dayanaklarฤฑnฤฑn da oldukรงa altฤฑnda TL likiditesi saฤlamak istemesi neticesinde bu geliลmenin yaลandฤฑฤฤฑ belirtiliyor.
Reuters haber ajansฤฑna konuลan Tรผrkiye’den รผรง ayrฤฑ kaynak, bankalarฤฑn Londra piyasasฤฑna swap iลlemleri iรงin verilen TL likiditesinin en azฤฑndan bu Pazar gรผnรผ dรผzenlenecek olan yerel seรงimlere kadar mevcut seviyelerde tutulacaฤฤฑnฤฑ sรถyledi.
Reuters ismini aรงฤฑklamayan bir bankacฤฑnฤฑn “Swap piyasalarฤฑna TL likiditesi vermeme uygulamasฤฑ uzun sรผre devam ettirilebilecek bir sรผreรง deฤil. Seรงim sonrasฤฑna kadar devam edecek. Yurtdฤฑลฤฑnda TL likiditesi oldukรงa sฤฑkฤฑลmฤฑล durumda” dedi.
Aynฤฑ bankacฤฑ bu tรผr uygulamalarฤฑn en fazla 10 – 15 gรผn sรผreyle uygulanabileceฤini, uzun vadeli tedbirler olmadฤฑฤฤฑnฤฑ da belirtti.
Ajansa gรถre BDDK’nฤฑn (Bankacฤฑlฤฑk Dรผzenleme ve Denetleme Kurumu) geรงen yฤฑl aldฤฑฤฤฑ swap kararฤฑ ve Tรผrk bankalarฤฑnฤฑn bu eฤilimi, piyasadaki likiditeyi azaltarak TL’nin maliyetini yรผkseltti.
Bloomberg haber ajansฤฑna gรถre de Tรผrk Lirasฤฑ pozisyonlarฤฑyla ilgili iลlem yapmak isteyen yabancฤฑ fonlarฤฑn bunun iรงin bir karลฤฑ taraf bulamamasฤฑ faizlerin yรผkselmesine neden oldu.
Peki bรผtรผn bu sรผreรง tam olarak nasฤฑl geliลti?
Swap nedir?
TCMB’nin (Tรผrkiye Cumhuriyet Merkez Bankasฤฑ) terimler sรถzlรผฤรผnde swap ลu ลekilde aรงฤฑklanฤฑyor:
“ฤฐki tarafฤฑn bir varlฤฑk veya yรผkรผmlรผlรผฤe baฤlฤฑ olan nakit akฤฑลฤฑnฤฑ aralarฤฑnda deฤiลtirdikleri iลlemdir. รrneฤin on yฤฑllฤฑk sabit faizli borca sahip bir firma ile benzer ancak dalgalฤฑ faizli borca sahip bir firma birbirlerinin yรผkรผmlรผlรผklerini deฤiลtirebilir.
“Swap iลlemlerinde, faiz oranlarฤฑ ile dรถviz kurlarฤฑndaki deฤiลmeler sonucunda ortaya รงฤฑkan riski en aza indirmek amaรงlanmaktadฤฑr.”
Swap, TCMB’nin terimler sรถzlรผฤรผnde de aktarฤฑldฤฑฤฤฑ gibi รถzellikle dรถviz kurlarฤฑnda oynaklฤฑฤฤฑn yaลandฤฑฤฤฑ zamanlarda yatฤฑrฤฑmcฤฑnฤฑn bu oynaklฤฑktan kaynaklanan riskinin รถnรผnรผ almasฤฑ iรงin รถnemli bir araรง olarak ortaya รงฤฑkฤฑyor.
BDDK geรงen yฤฑl iลlemlere sฤฑnฤฑr getirdi
Bankacฤฑlฤฑk Dรผzenleme ve Denetleme Kurumu (BDDK), geรงen yฤฑl Aฤustos ayฤฑnda Tรผrk Lirasฤฑ’nda yaลanan hฤฑzlฤฑ deฤer kaybฤฑnฤฑn ve oynaklฤฑฤฤฑn รถnรผne geรงmek iรงin bankalarฤฑn swap iลlemlerine kฤฑsฤฑtlama getirmiลti.
Bankalarฤฑn yurt dฤฑลฤฑ yerleลiklerle yaptฤฑฤฤฑ bir bacaฤฤฑ dรถviz diฤer bacaฤฤฑ TL olan para swaplarฤฑnฤฑn ve swap benzeri iลlemlerinin, bankalarฤฑn yasal รถzkaynaklarฤฑnฤฑn yรผzde 25’ini geรงemeyeceฤini aรงฤฑklamฤฑลtฤฑ.
Bu sฤฑnฤฑrlamaya, bankalarฤฑn vadeli TL alฤฑm yรถnรผnde gerรงekleลtirecekleri forward, opsiyon ve benzeri swap dฤฑลฤฑndaki tรผrev iลlemlerin de dahil edildiฤi belirtilmiลti.
BDDK’nฤฑn aldฤฑฤฤฑ bu รถnlem, TL’nin kayฤฑplarฤฑnฤฑ geri almasฤฑnda รถn ayak olmuลtu. BDDK, aldฤฑฤฤฑ รถnlemler kapsamฤฑnda TL’nin yaลadฤฑฤฤฑ oynaklฤฑฤฤฑ engellemek iรงin swap iลlemlerine kฤฑsฤฑtlama getirerek spekรผlatif iลlemlerin รถnรผnรผ kesti.
Cuma gรผnรผ kurda yaลanan yรผkseliล etkili oldu
Cuma gรผnรผ ise Tรผrk Lirasฤฑ Amerikan Dolarฤฑ karลฤฑsฤฑnda bir gรผnde yรผzde 5’ten fazla deฤer kaybetti.
TL’nin Aฤustos ayฤฑndan beri gรผnlรผk en bรผyรผk deฤer kaybฤฑnฤฑ yaลamasฤฑyla Dolar/TL kuru bir ara 5,78 seviyesini aลtฤฑ.
Kurda gรถrรผlen bu hareket, Londra swap piyasasฤฑnda yaลanan Tรผrk Lirasฤฑ gecelik faizinin yรผkseliลinde de etkili oldu.
Garanti Yatฤฑrฤฑm Araลtฤฑrma ve Yatฤฑrฤฑm Danฤฑลmanlฤฑฤฤฑ Koordinatรถrรผ Tufan Cรถmert, Twitter’dan yaptฤฑฤฤฑ deฤerlendirmesinde, TL’deki deฤer kaybฤฑnฤฑn peลine takฤฑlan รงok sayฤฑda yatฤฑrฤฑmcฤฑ olduฤunu, Aฤustos 2018’de olduฤu gibi kurun yukarฤฑ gideceฤini bekleyen yabancฤฑlarฤฑn swap iลlemleri aracฤฑlฤฑฤฤฑyla dรถviz satฤฑn aldฤฑฤฤฑnฤฑ aktardฤฑ.
TCMB’nin attฤฑฤฤฑ adฤฑmlarla kurdaki hareketin kontrol altฤฑna alฤฑnmasฤฑ ise dolarฤฑn yรผkseleceฤine ve TL’nin dรผลeceฤine yรถnelik adฤฑm atan yabancฤฑlarฤฑn bu pozisyonlarฤฑnฤฑ kapamasฤฑ iรงin TL satฤฑn almasฤฑnฤฑ gerektirdi.
Ancak Cรถmert’e gรถre TCMB’nin attฤฑฤฤฑ adฤฑmlarla fonlama maliyetini %24’ten %25,5’e รงฤฑkarmasฤฑyla TL’yi “aรงฤฑฤa satmanฤฑn maliyetini artฤฑrmasฤฑ” ve TL likiditesinin azalmasฤฑ, Londra’da swap piyasasฤฑnda gecelik TL faizlerinin yukarฤฑ fฤฑrlamasฤฑna neden oldu.
Kur, TCMB adฤฑmlarฤฑyla dรผลtรผ
Reuters haber ajansฤฑna gรถre TCMB, Pazartesi ve Salฤฑ gรผnรผ bir hafta vadede repo fonlamasฤฑ gerรงekleลtirmeyerek รถrtรผlรผ faiz artฤฑrฤฑmฤฑna gitti.
Aynฤฑ zamanda dรถviz karลฤฑlฤฑฤฤฑ TL swap piyasasฤฑnda vadesi gelmemiล toplam swap satฤฑลฤฑ sฤฑnฤฑrฤฑ yรผzde 10’dan yรผzde 20’ye รงฤฑkarฤฑldฤฑ.
TCMB bir diฤer adฤฑmla ise iki gรผndรผr TL karลฤฑlฤฑฤฤฑ dรถviz depo piyasasฤฑnda ihale aรงmฤฑyor.
Bankacฤฑlara gรถre repo ihalesi aรงฤฑlmamasฤฑ ile ortalama fonlama maliyeti yรผzde 24’ten yรผzde 25,50’ye รงฤฑktฤฑ.
Dolar/TL kuru ise TCMB’nin attฤฑฤฤฑ adฤฑmlar ve yurt dฤฑลฤฑnda TL swap faizinin artmasฤฑ nedeniyle Salฤฑ gรผnรผ, gรผnlรผk yรผzde 2,5’in รผzerinde dรผลerek 5.40 seviyesine kadar indi.
‘Ekonominin gerรงek faizlere ihtiyacฤฑ var’
Reuters’a konuลan bir bankacฤฑ, “Yurt dฤฑลฤฑndaki uzun pozisyonlarฤฑ รงรถzmek adฤฑna TL kฤฑsฤฑldฤฑฤฤฑndan Londra’da gecelik swap faizleri รงok sert yรผkseldi. Yabancฤฑ yatฤฑrฤฑmcฤฑnฤฑn elindeki TL รงok azaldฤฑ ve TL ihtiyacฤฑ olan bu kadar yรผksek faizleri gรถze alฤฑyor. Bunun da etkisiyle dolar/TL gevลiyor” yorumunda bulundu.
Merkezi ABD’de bulunan Columbia Management yatฤฑrฤฑm danฤฑลmanlฤฑฤฤฑ ลirketinden kฤฑdemli faiz analisti Ed Al-Hussainy ise Bloomberg’e yaptฤฑฤฤฑ aรงฤฑklamasฤฑnda, “Sonunda finansal istikrar gelecekse birkaรง gรผn yabancฤฑ yatฤฑrฤฑmcฤฑyฤฑ รผzmeye deฤer. Ancak ekonominin dengeye kavuลmasฤฑ iรงin gerรงek yรผksek faizlere ihtiyacฤฑ var ancak Merkez Bankasฤฑ faizleri daha รงok artฤฑrmamasฤฑ iรงin siyasi baskฤฑ altฤฑnda” yorumunda bulundu. (BBC Turkรงe)
