ฤฐลte Kavcฤฑoฤlu’nun aรงฤฑklamalarฤฑndan satฤฑr baลlarฤฑ:
‘VERDฤฐฤฤฐM RAKAMLAR NETTฤฐR VE DOฤRUDUR’
Bugรผn rezerv konusu tartฤฑลฤฑlฤฑrken o gรผnkรผ ลartlarฤฑ gรถz รถnรผne getirmemiz gerekir. 2020’ye girdiฤimizde dรผnyada da geliลmiล รผlkelerde de doฤrudan ve portfรถy yatฤฑrฤฑmlarฤฑnฤฑn azaldฤฑฤฤฑnฤฑ gรถrรผyoruz. Tรผrkiye’nin de buradan aldฤฑฤฤฑ pay ister istemez azalmฤฑล gรถrรผnรผyor. 2020 pandemi krizi, dรผnyayฤฑ รงok kรถtรผ ลekilde etkileyen bir kriz. Diฤerlerinden ayฤฑran en รถnemli ลey ลu durum bence. Daha รถnceki krizlerin bir altyapฤฑsฤฑ vardฤฑ. IMF’ye gidilecek mesajlarฤฑ, IMF’ye gitmek zorunda olduฤumuz haberleri hep yapฤฑldฤฑ ama Tรผrkiye diฤer รผlkelerden farklฤฑ olarak hem saฤlฤฑk aรงฤฑsฤฑndan hem de para ve mali konular aรงฤฑsฤฑndan รงok iyi yรถnetti. 2019’da biz pozitif cari fazla verdik. Merkez Bankasฤฑ olarak verdiฤim rakamlar nettir ve doฤrudur. Pandemi dรถneminde dรผnyada yaลananlarla beraber Tรผrkiye’de yaลananlarda bir dรถviz talebi ya da yabancฤฑ insanlar รผlkesine dรถnecek, bu parayฤฑ istiyor.
KRฤฐPTO PARA ฤฐLE รDEME YAPILMAMASI
Birkaรง รผlke tamamen yasakladฤฑ. รin’de bu mรผmkรผn. Siz sadece yasaklayarak bu iลi halletme ลansฤฑnฤฑz yoktur. Bizim yaptฤฑฤฤฑmฤฑz dรผzenleme, bu platformlara aracฤฑlฤฑk eden, รถdeme yapan kuruluลlarฤฑnฤฑn alt yapฤฑlarฤฑ รงok saฤlam olmadฤฑฤฤฑ iรงin bu tรผr รถdemeleri bankalar aracฤฑlฤฑฤฤฑyla yapฤฑn dedik. Belli normlar, kurallar belirliyoruz. Sermaye artฤฑrฤฑmฤฑ olabilir, sermaye yeterlik gibi kriterler belirlenebilir. รzerinde รงalฤฑลฤฑyoruz. ฤฐki ลey yaptฤฑk: Bir, kripto parayla elbise vb. alฤฑmฤฑnฤฑ yasakladฤฑk. ฤฐkincisi, รถdeme kuruluลlarฤฑnฤฑn bu iลe aracฤฑlฤฑk etmesini yasakladฤฑk. Daha geniล bir dรผzenleme รผzerinde รงalฤฑลฤฑlฤฑyor. Bir kere tanฤฑmฤฑ yok. Bu bir varlฤฑk mฤฑ, mal mฤฑ, nerede saklayacaksฤฑnฤฑz? Bunlarฤฑn hepsi รงok muฤlak. Bunlarla ilgili dรผzenlemeler yapฤฑlฤฑrken, sฤฑkฤฑntฤฑlฤฑ durumlar var. 2 hafta iรงerisinde dรผzenlemeler sanฤฑrฤฑm bir noktaya gelecek. Dฤฑลarฤฑya mรผthiล bir para trafiฤi var. ลu an bizi รงok rahatsฤฑz eden bir para trafiฤi var. Giden paranฤฑn nereye, kime gittiฤini bilmiyorsunuz. รin yasakladฤฑ, Hindistan yasakladฤฑ. Biz 1-2 hafta iรงerisinde bir noktaya getireceฤiz dรผzenlemeyi. Biz bu dรผzenlemeyi yaptฤฑk, televizyonlarda รงฤฑkan herkes bir yorum yapฤฑyor.
MERKEZ BANKALARI NฤฐรฤฐN REZERV BฤฐRฤฐKTฤฐRฤฐR VE KULLANIR?
2020 yฤฑlฤฑnda siz bu talepleri bir ลekilde karลฤฑlamanฤฑz lazฤฑm. karลฤฑlamazsanฤฑz oluลacak ลeylerle Tรผrkiye yรผzleลecekti. 2020 sonunda Tรผrkiye bรผtรผn bu taleplere cevap vermiลtir. Hem reel sektรถr yurtdฤฑลฤฑ borรงlarฤฑnฤฑ รถdemiลtir, bankacฤฑlฤฑk finansal borรงlarฤฑnฤฑ รถdemiลtir, kendi ithalat borรงlarฤฑ dahil varlฤฑklarฤฑnฤฑ artฤฑrmฤฑลtฤฑr. Bunun saฤlฤฑklฤฑ iลlediฤini ลuradan gรถrebiliriz: Faiz yรผkseldiฤinde yabancฤฑlar yeniden gelmiลtir. ฤฐnsanlar Tรผrkiye’ye parasฤฑnฤฑ getirir, istediฤi zaman da parasฤฑnฤฑn alฤฑp gideceฤi bir ortamฤฑn olduฤunu รงok net biliyorlar. Bu taleplerin karลฤฑlanmasฤฑ iรงin Merkez Bankasฤฑ o gรผn Hazine’yle beraber oluลturulan iลlemler var. Rezerv konusuna geldiฤimizde, Tรผrkiye’de 83-84’ten sonra rezerv birikmeye baลlฤฑyor. 2020’ye geldiฤinde 15-20 milyar rezervi var. Daha sonra 30 milyara kadar oluลan rezerv var. Kurun daha saฤlฤฑklฤฑ bir ลekilde yรถnetilmesi iรงin de yapฤฑlan iลlemler var. Ama esas onun arkasฤฑnda oluลan bir talep var. Gerรงek kiลilerden, reel sektรถrlerden, bankalardan talep karลฤฑlanmฤฑyorsa ya fiyatlar yukarฤฑ gidecek, ya faizi yรผkselteceksiniz. Kendi iรงerisinde dengeye gelmezse Merkez Bankasฤฑ orada piyasaya giriyor.
‘GฤฐZLENEN SAKLANAN BฤฐR ลEY YOK’
Hazine’nin MB’deki hesaplar kullanฤฑlarak dรถviz alฤฑm satฤฑmฤฑyla piyasa arzฤฑnฤฑn dengelenmesi 2017’de. Televizyonlarda bu iลlemlerin 2019 seรงimlerinden รถnce yapฤฑldฤฑฤฤฑ sรถyleniyor. Deฤil. MB dalgalฤฑ kura geรงtikten sonra dรถviz alฤฑm ihaleleri 2016’ya kadar yapฤฑyor, 2016’dan sonra bunu bฤฑrakฤฑyor. Protokolรผn tamamen hukuki dayanaฤฤฑ var. MB’nda hukuki bir dayanaฤฤฑ olmayan hiรงbir iลlem yapฤฑlmaz. Bugรผne kadar yapฤฑlmamฤฑลtฤฑr, bundan sonra da yapฤฑlmaz. Bu protokol dahilinde, 2017 ลubatฤฑndan itibaren yapฤฑldฤฑ. 2020’de yapฤฑlmasฤฑnฤฑn nedeni de pandemi ลartlarฤฑ. Bu iลlemler gizli yapฤฑldฤฑ, protokol aรงฤฑklanmadฤฑ, rakamlar verilmiyor. Peki siz bu rakamlarฤฑ nereden biliyorsunuz? Biz bu rakamlarฤฑ aรงฤฑklamadฤฑk. Dรผnyada en ลeffaf veri aรงฤฑklayan merkez bankalarฤฑndan biri TCMB’dir. Gรผnlรผk olarak aรงฤฑklanฤฑr. Analitik bilanรงo okumasฤฑnฤฑ bilen herkes buradan bu rakamlarฤฑ alฤฑr. Bizim analitik bilanรงomuzda o veriler gรผnlรผk yayฤฑnladฤฑฤฤฑ iรงin zaten orada var. Gizlenen saklanan bir ลey yok.
AYRICALIKLI ฤฐลLEM ฤฐDDฤฐASI
Bรถyle bir ลey sรถz konusu olamaz, yapmak isteseniz de yapamazsฤฑnฤฑz. Merkez Bankasฤฑ’nฤฑn veri aรงฤฑklama konusunda ลeffaflฤฑฤฤฑ dรผnyadaki en iyi merkez bankalarฤฑndan bir tanesiyiz. Bu kadar ลeffaf bir bilanรงomuz var ve gรผnlรผk oradan her ลeyi izleme ลansฤฑnฤฑz var. Biz kimseye 128 rakamฤฑnฤฑ sรถyledik. Peki bu arkadaลlar bunlarฤฑ nereden buldular? ‘Protokolรผn iรงeriฤini aรงฤฑklayฤฑn.’ Bรถyle bir ลey olabilir mi? Avrupa Merkez Bankasฤฑ 2000 ve 2010 arasฤฑ Euro’yu baskฤฑlayabilmek iรงin yaptฤฑklarฤฑ iลlemleri 10 yฤฑl sonra, 2020’de aรงฤฑkladฤฑ. Japonya Merkez Bankasฤฑ sadece yฤฑl sonu toplu olarak veriyor rakamlarฤฑ. Siz neden 2017’yi, 2018’i sormuyorsunuz? Daha รถnce dรถviz mรผdahaleleriyle yapฤฑlan iลlemleri niye sormadฤฑnฤฑz?
‘2020 KRฤฐZฤฐ KฤฐMSENฤฐN BURNU KANAMADAN ATLATILMIลTIR’
Tรผrkiye o krizi yรถnetebildiฤi iรงin vatandaลฤฑmฤฑz o krizden etkilenmeden รงฤฑktฤฑ. 2019-2020’de hiรงbir ลey yapmayabilirdiniz, piyasaya bฤฑrakabilirdiniz. 2020 Tรผrkiye dรผnya buhranฤฑndan, hatta ondan da daha fazla sฤฑkฤฑntฤฑnฤฑn yaลandฤฑฤฤฑ bir yฤฑlฤฑ konuลuyoruz. Diฤer รผlkelerin nasฤฑl destek aldฤฑฤฤฑnฤฑ biliyoruz. Diฤer merkez bankalarฤฑ yapฤฑnca TCMB hiรงbir ลey yapmadan mฤฑ duracaktฤฑ? รyle yapฤฑldฤฑ, bรถyle yapฤฑldฤฑ; sonucuna bakalฤฑm. Sonucunda Tรผrkiye vatandaลฤฑ, reel sektรถr, kimsenin burnu kanamadan, pandemi krizi atlatฤฑlmฤฑลtฤฑr.
‘MERKEZ BANKASI Hฤฐร OLMADIฤI KADAR ฤฐYฤฐ DURUMDA’
Kurun oynaklฤฑฤฤฑnฤฑn saฤlฤฑklฤฑ bir ลekilde yรถnetilmesi, dolayฤฑsฤฑyla mรผdahale deฤil. Ben baลkan oldum, atandฤฑm. Pazar gรผnรผ basฤฑn bildirisiyle aรงฤฑkladฤฑm. Banka mรผdรผrlerine de bir mรผdahalemiz olmayacaฤฤฑnฤฑ, herkesin kendi bilanรงosunu yรถneteceฤi ลeklinde mesajlar verdim. Ama gece Asya piyasalarฤฑnda mรผthiล bir dalgalanma oluลmaya baลladฤฑ. 11 milyar dolar o bir haftalฤฑk sรผre iรงerisinde piyasadan รงฤฑktฤฑ. Ben MB olarak hiรงbir ลey yapmadฤฑm, piyasa karลฤฑladฤฑ. 2020’de dรถvize dรถnen bireyler otomatik olarak piyasada o talebi karลฤฑladฤฑ. Dรถviz almak isteyenlere dรถvizini bozdurarak cevap verdi. O gรผn รผlkemin rezervlerinde yeterli para olduฤu iรงin piyasa o 11 milyar dolarlฤฑk talebi karลฤฑladฤฑ. Bir ลeylere ulaลmak iรงin deฤiลik hesaplamalara gitmeye gerek yok. Tรผrkiye Merkez Bankasฤฑ olarak ve TC Devleti olarak ลu an olmadฤฑฤฤฑ kadar iyi durumda. Rezervlerin yapฤฑsฤฑ deฤiลmiลtir Tรผrkiye’de. Yฤฑllardฤฑr 120 ton altฤฑnฤฑ vardฤฑ. 2012’de baลlฤฑyor. 2019 ve 2020’de Tรผrkiye 710 ton altฤฑna รงฤฑkฤฑyor. Tรผrkiye’nin ลu an merkez bankasฤฑ rezervlerinde 710 ton altฤฑnฤฑ var. Tรผrkiye’nin 120 ton altฤฑnฤฑ yurt dฤฑลฤฑndayken, 2017-18’den sonra Tรผrkiye’nin tรผm altฤฑnlarฤฑnฤฑ Tรผrkiye’ye getirmiลtir. Tรผrkiye’nin tรผm altฤฑnlarฤฑ ลu an Merkez Bankasฤฑ’ndadฤฑr. ลu an bu yฤฑllฤฑk 50 ton 1-2 yฤฑl iรงerisinde 80 tona รงฤฑkacak inลallah. รnรผmรผzdeki hedef, rezervleri daha kalฤฑcฤฑ, gรผรงlรผ ลekilde oluลturmak. Tรผrkiye’de hem rezervlerimizi daha kalฤฑcฤฑ hale getireceฤiz, hem de รผretimi, ihracatฤฑ finanse ederek daha iyi bir sistem oluลturacaฤฤฑz.
‘REZERVLER SADECE YER DEฤฤฐลTฤฐRDฤฐ’
Bankalarฤฑn, piyasalarฤฑn ihtiyacฤฑ olan TL’yi MB karลฤฑladฤฑ. ‘MB’nฤฑn kaybolan rezervleri’ diyorsunuz ya, o rezervler sadece yer deฤiลtirdi. Benim rezervlerimden รงฤฑkฤฑp banka hesaplarฤฑna dรถviz olarak giden parayฤฑ ben o parayฤฑ tekrar alฤฑyorum dรถviz olarak, piyasaya TL veriyorum. Bir rezerv kaybฤฑ, para kaybฤฑ, birilerine para verilmesi sรถz konusu deฤil. Giden paranฤฑn gittiฤi yer bankadaki dรถviz hesaplarฤฑ.
Aradaki fark da, ben MB olarak para kazanฤฑyorum. Aldฤฑฤฤฑm dรถvizleri 2020-19’da daha yรผksek kurla piyasaya verdiฤim iรงin kar ettim. Artฤฑ, dรถvizler karลฤฑlฤฑฤฤฑnda piyasadan TL รงektiฤim iรงin ลu an o TL’yi piyasayฤฑ fonlamak iรงin kullanฤฑyorum, kar ediyorum.
ฤฐHTฤฐYAT AKรESฤฐ ฤฐDDฤฐALARI
MB kรขr etmiyor, kรขr etmediฤi bir bilanรงoda ihtiyat akรงesi nasฤฑl olacak? Bunu sรถylรผyorsunuz, bari bir dayanaฤฤฑ olsun. Esas kรขr etmeye baลladฤฑฤฤฑndan beri oluลuyor. Kara gรผn iรงin ihtiyat akรงesini nerede biriktirdiniz? MB’nฤฑn bilanรงosunda yok. Bir yerlere para aktarma sรถz konusuysa bu paralar nasฤฑl oluลuyor? Veya siz neden yapmadฤฑnฤฑz daha รถnceleri? Baลkanlฤฑk yapan arkadaลฤฑmฤฑzฤฑn konuลmalarฤฑnฤฑ hayretle dinledim. MB Tรผrkiye’nin en saygฤฑn kurumlarฤฑndan bir tanesi. Burada yanlฤฑล bir ลey olmasฤฑ mรผmkรผn deฤil. MB ve MB’da yetiลen insanlar bu kadar hassasken, 128 milyar dolar gibi bir rakamฤฑ telaffuz edip, bu kadar insanฤฑ zan altฤฑnda bฤฑrakmak hayret verici. Ve bunu eski Merkez Bankasฤฑ baลkanlarฤฑnฤฑn yapmasฤฑ daha da รผzรผcรผ.
