Tรผrkiye Cumhuriyet Merkez Bankasฤฑ (TCMB), eskimiล veya herhangi bir ลekilde tahrip olmuล Tรผrk lirasฤฑ (TL) banknotlarฤฑn deฤiลimi iรงin yฤฑlda ortalama 200-250 baลvuruyu deฤerlendirirken, bu banknotlarฤฑn en รงok rastlanฤฑlan tahrip olma sebepleri arasฤฑnda yanma, toprak altฤฑnda kalarak รงรผrรผme, yฤฑkanma ve hayvanlar tarafฤฑndan kemirilme bulunuyor.
Bankanฤฑn Banknot ฤฐnceleme Komisyonu tarafฤฑndan eskimiล veya herhangi bir ลekilde tahrip olmuล TL banknotlarฤฑn deฤiลimi iรงin yฤฑlda ortalama 200-250 baลvuru deฤerlendiriliyor.
Sรถz konusu banknotlarฤฑn en รงok rastlanฤฑlan tahrip olma sebepleri arasฤฑnda yanma, toprak altฤฑnda kalarak รงรผrรผme, yฤฑkanma ve hayvanlar tarafฤฑndan kemirilme dikkati รงekiyor.
Bu banknotlarฤฑn deฤiลiminde bazฤฑ ลartlar bulunuyor. Buna gรถre, tek parรงadan ibaret olmak kaydฤฑyla, yรผzde 50โsinden fazlasฤฑ TL olarak tespit edilebilir durumda olan, birkaรง gรผvenlik รถnlemini ve banknot deฤerini iรงeren yeterli miktarda kalฤฑntฤฑya sahip olan hasarlฤฑ banknotlarla yรผzde 50โsinden fazlasฤฑ saฤlam olan banknotlar tam deฤeriyle deฤiลtiriliyor.
Tek parรงadan ibaret olmak kaydฤฑyla, yรผzeyindeki eksiklik yรผzde 50 olan banknot parรงalarฤฑ ise yazฤฑlฤฑ deฤerinin yarฤฑsฤฑ รผzerinden yenileriyle deฤiลtiriliyor.
Bu kapsamda, banknotlarฤฑn gerรงekliฤi, hasar alma ลekli, banknotlardan kalan parรงa oranฤฑ ve tespit edilebilen gรผvenlik รถzellikleri Komisyon’un incelediฤi baลlฤฑca kriterler arasฤฑnda yer alฤฑyor.
Komisyon, ilgili yรถnetmelikte de belirtildiฤi รผzere, TCMB ฤฐdare Merkezi’nce seรงilen 4 รผyeden oluลuyor.
– Deฤiลim iรงin baลvuru sรผreci
Tahrip olan banknotlar iรงin baลvuru sรผreci, gerรงek veya tรผzel kiลilerin TCMB ลubelerine hasarlฤฑ banknotlarฤฑ teslim etmesi ile baลlarken, sรถz konusu banknotlar, Komisyon’ca incelenmek รผzere TCMB ฤฐdare Merkezi’ne iletiliyor.
Periyodik aralฤฑklarla toplanan Komisyon รผyeleri, sรถz konusu banknotlar รผzerinde gerekli incelemeyi yaptฤฑktan sonra รถdenebilir bulunan tutar, ilgili TCMB ลubesi aracฤฑlฤฑฤฤฑyla baลvuru sahibine รถdeniyor.
1264 sayฤฑlฤฑ Madeni Ufaklฤฑk ve Hatฤฑra Para Bastฤฑrฤฑlmasฤฑ Hakkฤฑnda Kanun gereฤince tedavรผle รงฤฑkarฤฑlacak madeni paralarฤฑn cinsi, รถzellikleri, geรงerli olacaklarฤฑ sรผre, dolaลฤฑmdan kaldฤฑrฤฑlmasฤฑ, zaman aลฤฑmฤฑ ve kabulรผne iliลkin hususlar Hazine ve Maliye Bakanlฤฑฤฤฑ tarafฤฑndan belirleniyor.
– ฤฐlgili kanun
Bu arada TCMB, eskimiล veya herhangi bir ลekilde tahrip olmuล TL banknotlarฤฑ, “Eskimiล, Yฤฑpranmฤฑล veya Kฤฑsmen Fiziki Parรงa Kaybฤฑna Uฤramฤฑล Banknotlarฤฑn Deฤiลtirilmesi Hakkฤฑnda 14 Ocak 1970 tarihli ve 1211 Sayฤฑlฤฑ Kanun’un 37’nci Maddesi Gereฤince Maliye Bakanlฤฑฤฤฑ ve TCMB Arasฤฑnda Mรผลtereken Kararlaลtฤฑrฤฑlan Esaslarla ฤฐlgili Yรถnetmelik” รงerรงevesinde deฤerlendirerek gerekli iลlemleri yapฤฑyor.
Banknotlarฤฑn incelenmesi ve deฤiลtirilmesine iliลkin tรผm usul ve esaslar ile Banknot ฤฐnceleme Komisyonu’na iliลkin bilgiler, sรถz konusu yรถnetmelikte belirtilirken, bu banknotlarฤฑn banka ลubelerince teslim alฤฑmฤฑndan Banknot ฤฐnceleme Komisyonu’na iletimine, anฤฑlan komisyon tarafฤฑndan incelenmesinden belirlenen deฤiลtirme bedelinin baลvuru sahibine รถdenmesine kadar tรผm sรผreรงler kayฤฑt altฤฑna alฤฑnฤฑyor ve takip ediliyor.
รte yandan, Alman basฤฑnฤฑndaki haberlere gรถre, Almanya Merkez Bankasฤฑ da benzer tahrip olma nedenleriyle yฤฑlda yaklaลฤฑk 40 milyon avro tutarฤฑnda banknot ve madeni para deฤiลimi yapฤฑyor. Sรถz konusu deฤiลimin yรผzde 90โlฤฑk bรถlรผmรผ banknotlardan oluลuyor.
