NATO รผlkeleri Varลovaโdaki zirvede, doฤu kanadฤฑnda Rusya tehdidine karลฤฑ kararlฤฑk sergileyerek caydฤฑrฤฑcฤฑlฤฑk amaรงlฤฑ askeri birlikler konuลlandฤฑrmayฤฑ kararlaลtฤฑrdฤฑ. Tรผrkiyeโnin gรผvenliฤi aรงฤฑsฤฑndan bรผyรผk รถneme sahip gรผney kanadฤฑnda ise aynฤฑ kararlฤฑlฤฑฤฤฑ sergilemeyerek konseptini โฤฐstikrarฤฑ yansฤฑtmakโ olarak nitelendirmekle yetindi.
IลฤฐD ve Avrupaโyฤฑ hedef alan terรถr saldฤฑrฤฑlarฤฑ, Suriyeโdeki savaล, mรผlteci akฤฑnฤฑ NATO mรผttefiklerinin gรผvenliฤini derinden sarsฤฑyor.
Ancak gรผney kaynaklฤฑ tehditlerin NATO’nun konvansiyonel tehdit algฤฑsฤฑndan farklฤฑ yeni unsurlar iรงermesi, mรผttefikler arasฤฑnda hangi tehdidin รถncelikli olduฤu ve NATO’nun รผstleneceฤi rol konularฤฑnda mutabakat saฤlanamamasฤฑ caydฤฑrฤฑcฤฑlฤฑk hamlelerini engelliyor.
IลฤฐD’e karลฤฑ AWACS ve eฤitimli destek
Varลova’da IลฤฐDโe karลฤฑ atฤฑlacak adฤฑmlar konusunda NATO’nun AWACS erken uyarฤฑ uรงaklarฤฑnฤฑn gรถrevlendirilmesi ve bรถlge รผlkelerinin gรผvenlik gรผรงlerinin eฤitimine destek verilmesi kararlaลtฤฑrฤฑldฤฑ. AWACS’lar Tรผrk ve uluslararasฤฑ hava sahasฤฑnda uรงuลlar gerรงekleลtirerek, Suriye ve Irakโtaki IลฤฐD hedefleri ile ilgili istihbarat รงalฤฑลmasฤฑ yรผrรผtecek, verileri operasyonlarฤฑ yรผrรผten uluslararasฤฑ koalisyona verecek. Ayrฤฑca bรถlge รผlkelerindeki yerel gรผvenlik gรผรงlerinin eฤitimi sadece รrdรผn deฤil aynฤฑ zamanda Irakโta da gerรงekleลtirilecek. Ayrฤฑca Libya ve Tunusโta da askeri gรผvenlik yapฤฑlarฤฑnฤฑn geliลtirilmesi iรงin iลbirliฤi gรผรงlendirilecek.
Batฤฑ hassasiyetinin nedeni
Gayet tabii ki dรผnyanฤฑn en gรผรงlรผ askeri ittifakฤฑnฤฑn IลฤฐDโe karลฤฑ yapabilecekleri bununla sฤฑnฤฑrlฤฑ deฤil. Ama geรงmiลte Afganistan ve Irakโta yapฤฑlan hatalar tekrarlanmak istenmiyor. Varลova zirvesi kapsamฤฑnda dรผzenlenen bir forumda konuลan Norveรง Dฤฑลiลleri Bakanฤฑ Borge Brenge de bunun altฤฑnฤฑ รงizdi.
Brenge, NATOโnun IลฤฐDโle mรผcadeleye hangi alanlarda katkฤฑ saฤlayabileceฤine yรถnelik arayฤฑลฤฑnฤฑ sรผrdรผrdรผฤรผnรผ sรถylemekle birlikte ลunlarฤฑ kaydetti: โIลฤฐDโe karลฤฑ NATO’nun yani tek baลฤฑna Batฤฑnฤฑn deฤil Araplarฤฑn ve Sรผnnilerin yer aldฤฑฤฤฑ daha geniล bir koalisyonlu mรผcadelenin yapฤฑlmasฤฑ gerektiฤi kanaati hรขkim, doฤru olan da bu. IลฤฐD ve El Kaideโnin โbu Mรผslรผmanlar ile Batฤฑ arasฤฑnda bir savaลโ demesine yol aรงmamamฤฑz gerekiyor. รรผnkรผ bu gerรงekten hem Mรผslรผmanlar hem de Hristiyanlar olarak hepimizin sahip olduฤu evrensel deฤerler adฤฑna yรผrรผttรผฤรผmรผz bir mรผcadele.โ
Dรผลรผnce kuruluลu Alman Marshall Fonu uzmanฤฑ Derek Chollet de Afganistan’daki ISAF รถrneฤinde olduฤu gibi IลฤฐDโe karลฤฑ mรผcadeleyi NATOโnun รผstlenmesinin doฤru olmayacaฤฤฑnฤฑ vurgulayarak, โBu El Kaide ve diฤer terรถr gruplarฤฑnฤฑn โmedeniyetler รงatฤฑลmasฤฑโ propagandasฤฑnฤฑ besleyebilirโ dedi.
Gรผneyde caydฤฑrฤฑcฤฑlฤฑk ihtiyacฤฑ
Bu arada IลฤฐDโin roket ve terรถr saldฤฑrฤฑlarฤฑna hedef olan, mรผlteci akฤฑnฤฑyla karลฤฑ karลฤฑya kalan Tรผrkiye, mรผttefiklerinden yeterli desteฤi gรถremediฤi gรถrรผลรผnde.
NATOโdaki foruma katฤฑlan Emekli Bรผyรผkelรงi รnal รevikรถz, ittifakฤฑn doฤu kanadฤฑndaki caydฤฑrฤฑcฤฑlฤฑk hamlelerine benzer adฤฑmlarฤฑn gรผney iรงin de deฤerlendirilmesi gerektiฤini, doฤuda olduฤu gibi gรผneyde de รงok uluslu birliklerin gรถrevlendirilmesinin de deฤerlendirilebileceฤine iลaret etti. รevikรถz, โGรผneyde sadece mรผlteci akฤฑnฤฑ ve terรถr kaynaklฤฑ tehditler yok. Rusyaโnฤฑn, doฤuda olduฤu gibi Suriye’de, gรผneyde de varlฤฑฤฤฑnฤฑ gรผรงlendirdiฤini gรถrmek zorundayฤฑzโ diye konuลtu.
Peki, NATO รผyeleri neden Tรผrkiyeโnin gรผneyde beklediฤi caydฤฑrฤฑcฤฑlฤฑk hamlelerine yanฤฑt veremiyor? Norveรงli Bakan Brenge ลu dikkat รงekici deฤerlendirmeyi aktardฤฑ:
โลimdi odadaki devasa boyuttaki fil konusu hakkฤฑnda ayrฤฑntฤฑlฤฑ konuลmak istemiyorum, deฤinmekle yetineceฤim. Suriye sรถz konusu olunca NATO iรงin รงok รงetrefilli bir hal alฤฑyor. รรผnkรผ her zaman รถncelikler รผzerinde mutabakat saฤlayamฤฑyoruz. Norveรง iรงin รถncelik IลฤฐDโden kurtulmak. Sonra El Kaide ve El Nusra var. Ama aramฤฑzda baลka รถncelikleri olanlarฤฑmฤฑz var. รnceliklerimizi uyumlaลtฤฑrdฤฑฤฤฑmฤฑz takdirde NATO rolรผnรผ de daha net bir ลekilde ortaya koyacaฤฤฑz.โ
Bu noktada sรถze giren Bรผyรผkelรงi รevikรถz, โรok diplomatik konuลtunuz Sayฤฑn Bakan, Tรผrkiye demediniz ama sizi anladฤฑm. Ama konu รงok zor รงรผnkรผ Tรผrkiye sadece IลฤฐD tehdidiyle deฤil PKK terรถrรผyle de karลฤฑ karลฤฑya kalฤฑyor ikili tehditle karลฤฑ karลฤฑya kalan tek ittifak รผyesiโ dedi. รevikรถz, Tรผrkiyeโnin deฤiลen Suriye politikalarฤฑ ฤฑลฤฑฤฤฑnda รงok daha gรผรงlรผ bir uzlaลฤฑ yolunun aรงฤฑlabileceฤi gรถrรผลรผnรผ sรถzlerine ekledi.
Ege operasyonu yรผk mรผ iลlevsel mi?
NATO’nun gรผneye yรถnelik oluลturduฤu stratejinin bir diฤer halkasฤฑnฤฑ mรผlteci krizi ve Ege operasyonu oluลturuyor. Bu konuda mรผttefikler arasฤฑnda son dรถnemde gรถrรผล ayrฤฑlฤฑklarฤฑ bulunuyordu. Ege misyonuna gรถnderilen gemiler nedeniyle diฤer bazฤฑ operasyonlarฤฑn sฤฑnฤฑrlandฤฑrฤฑlmak zorunda kalฤฑnmasฤฑnฤฑ eleลtiren bazฤฑ mรผttefikler mรผlteci akฤฑnฤฑnฤฑn durdurulduฤunu, gemilerin asฤฑl askeri operasyonel faaliyetlerine yรถnelmesi gerektiฤini savunuyor.
Ege misyonu ekim ayฤฑna kadar sรผrdรผrรผlecek ancak Ekim ayฤฑnda yapฤฑlacak savunma bakanlarฤฑ toplantฤฑsฤฑnda konu gรถzden geรงirilecek. Varลova zirvesinde, Orta Akdeniz’de gรถrev yapacak Deniz Muhafฤฑzฤฑ (Sea Guardian) olarak adlandฤฑrฤฑlan yeni bir gรถrev gรผcรผnรผn oluลturulmasฤฑ kararlaลtฤฑrฤฑldฤฑ. Bu daha รถnceki Active Endeavor gรถrev gรผcรผnรผn yerini alacak, daha da gรผรงlendirilecek. รst dรผzey NATO yetkilileri Akdenizโde bundan sonra oluลturulacak yeni Sea Guardian gemilerinin Ege gรถrevini devralabileceฤini sรถylรผyor.
Bu konu NATO zirvesi kapsamฤฑnda forumda tartฤฑลan uzmanlarฤฑn da gรผndemindeydi. Elcano Kraliyet Enstitรผsรผ uzmanฤฑ Felix Artega, โNATO askeri operasyonlar mฤฑ yoksa insani yardฤฑm misyonlarฤฑ mฤฑ yรผrรผtecek? NATO Avrupa gรผรงlerine รถzel operasyonlar iรงin katkฤฑ saฤlayabilir. Bence รถzellikle Portekiz’den Tรผrkiye’ye, gรผneydeki รผlkelere, bir Avrupa gรผcรผ oluลturulmasฤฑ iรงin liderlik รผstlenmek gรถrevi dรผลรผyorโ diye konuลtu.
Batฤฑ deฤerlerine tehdit sadece dฤฑลardan mฤฑ?
Bu arada Batฤฑ, demokratik ve รถzgรผrlรผkรงรผ dรผzenine karลฤฑ dฤฑล tehditlere karลฤฑ koyma arayฤฑลฤฑnda NATOโnun rolรผnรผ tartฤฑลa dursun hem ABDโde hem de Avrupa รผlkelerinde artan saฤcฤฑ popรผlizm ve korumacฤฑlฤฑk karลฤฑ karลฤฑya olunan tehdidin salt dฤฑล kaynaklฤฑ olmadฤฑฤฤฑnฤฑ gรถzler รถnรผne seriyor.
โฤฐstikrar ihraรง etmemiz gerekirken istikrarsฤฑzlฤฑk ithal ediyoruzโ diyen Norveรง Dฤฑลiลleri Bakanฤฑ Borge, 1945 รถncesi Avrupaโnฤฑn bugรผnรผn Ortadoฤuโsu olduฤunu sรถyleyerek ลu รงarpฤฑcฤฑ deฤerlendirmeyi aktardฤฑ:
โBiz bu filmi izledik. BM, NATO ve AB ile oluลturduฤumuz dรผzen ve deฤerler sayesinde en barฤฑลรงฤฑl bรถlgeye dรถnรผลtรผrdรผk. ลimdi bu deฤerler hedef alฤฑnฤฑyor. Brexit sonrasฤฑnda รงok daha net gรถrรผlรผyor, geรงmiลte yaลadฤฑklarฤฑmฤฑz tekrar yaลama ihtimalimiz var. Milliyetรงilik ve popรผlizmin yayฤฑldฤฑฤฤฑnฤฑ gรถrรผyoruz. Gerรงekten deฤerlerimizin arkasฤฑnda durmalฤฑ onlar iรงin mรผcadele etmeliyiz. รรผnkรผ gerรงekten de tehlikede olan demokrasimiz ve รถzgรผrlรผฤรผmรผz.โ (DW Tรผrkรงe)
