- ‘Virรผs gen analizleri binde 7 dรผzeyinde’
- ‘Sekans analizi yapan laboratuvar sayฤฑsฤฑ mutlaka artฤฑrฤฑlmalฤฑ’
- ‘ลรผpheli’ bulunan PCR รถrnekleri, taramaya gรถnderiliyor
- Peki, PCR pozitif sonuรงlar neye gรถre Omicron iรงin “ลรผpheli” bulunuyor?
- ‘Omicron, Delta’dan daha bulaลฤฑcฤฑ’
- ‘Sekans analizlerinin yaygฤฑnlaลtฤฑrฤฑlmasฤฑ gerekiyor’
Saฤlฤฑk Bakanlฤฑฤฤฑ‘ndan yapฤฑlan aรงฤฑklamaya gรถre, 1 Aralฤฑk’tan bu yana gen sekansฤฑ yapฤฑlarak sisteme girilen 3 bin 344 รถrneฤin 42’sinde Omicron varyantฤฑ tespit edildi.
ฤฐstanbul‘da 30, ฤฐzmir’de 6, Kรผtahya ve Isparta’da 2, Diyarbakฤฑr ve ลฤฑrnak’ta 1 Omicron varyantฤฑ gรถrรผldรผ.
BBC Tรผrkรงe’nin haberine gรถre Saฤlฤฑk Bakanฤฑ Fahrettin Koca, “Kalabalฤฑk illerimizde gรถrรผlen yeni vakalarฤฑn yรผzde 10’dan fazlasฤฑ artฤฑk Omicron kaynaklฤฑ” dedi.
‘Virรผs gen analizleri binde 7 dรผzeyinde’
BBC Tรผrkรงe’ye konuลan uzmanlara gรถre ise Tรผrkiye’de Omicron varyantฤฑnฤฑn yaygฤฑnlฤฑฤฤฑnฤฑ tespit etmek iรงin yapฤฑlan taramalar yeterli deฤil.
Halk Saฤlฤฑฤฤฑ Uzmanฤฑ ve TTB Pandemi รalฤฑลma Grubu รผyesi Doktor Nasฤฑr Nesanฤฑr, “Pozitif รงฤฑkan vakalarฤฑn en az yรผzde 10’unda varyant analizi yapmamฤฑz gerekiyor ancak bu oran Tรผrkiye’de binde 7 dรผzeyinde” diyor.
Yani Tรผrkiye’de her 1000 pozitif vakanฤฑn sadece yedisinde Omicron taramasฤฑ gerรงekleลtiriyor.
Aynฤฑ oran ฤฐngiltere’de yรผzde 20, Hollanda ve Danimarka’da ise yรผzde 40 seviyesinde.
Uzmanlar, bu seviyede “yetersiz” bir taramayla Tรผrkiye’de Omicron varyantฤฑnฤฑn ne kadar yaygฤฑn olduฤunun tespit edilemeyeceฤini sรถylรผyor.
Saฤlฤฑk Bakanlฤฑฤฤฑ’nฤฑn son aรงฤฑklamasฤฑnda, 8 Aralฤฑk’tan itibaren tarama yapฤฑlan 150 bin รถrnek arasฤฑnda, “Omicron varyantฤฑ olduฤu dรผลรผnรผlen รถrneklerin” gen sekanslamasฤฑ yapฤฑlmak รผzere Ulusal Viroloji Laboratuvarฤฑ’nda incelemeye alฤฑndฤฑฤฤฑ sรถyleniyor.
Fakat aรงฤฑklamada, 8 Aralฤฑk’tan itibaren taranan 150 bin PCR pozitif รถrnek arasฤฑnda kaรง tanesinin “Omicron varyantฤฑ olduฤu dรผลรผnรผlen รถrnekler” olduฤu iรงin gen sekanslamasฤฑna alฤฑndฤฑฤฤฑ bilgisi yer almฤฑyor.
รte yandan aรงฤฑklamada, 1 Aralฤฑk 2021 tarihinden itibaren sekansฤฑ yapฤฑlarak sisteme girilen รถrnek sayฤฑsฤฑ 3 bin 344 olduฤu belirtiliyor.
1 Aralฤฑk’tan bu yana Tรผrkiye’de gรถrรผlen 569 bin 751 Covid-19 pozitif vakanฤฑn 3 bin 344’รผnde varyant analizi yapฤฑldฤฑฤฤฑ anlaลฤฑlฤฑyor.
Konuyla ilgili BBC Tรผrkรงe’nin ulaลtฤฑฤฤฑ Saฤlฤฑk Bakanlฤฑฤฤฑ ise herhangi bir deฤerlendirmede bulunmadฤฑ.
‘Sekans analizi yapan laboratuvar sayฤฑsฤฑ mutlaka artฤฑrฤฑlmalฤฑ’
Prof. Dr. Bรผlent Ertuฤrul, “Varyantฤฑ tespit edebilmek iรงin yapฤฑlan sekans analizleri Tรผrkiye’de รงok yetersiz. Bu bizim iรงin en รถnemli sorun” diyor.
Ertuฤrul, Saฤlฤฑk Bakanlฤฑฤฤฑ’na baฤlฤฑ birkaรง laboratuvarฤฑn yaygฤฑn tarama yapmaya yetmeyeceฤini belirtiyor:
“Omicron’u tespit edebilmek iรงin birรงok รผniversite laboratuvarฤฑnda ve hatta bazฤฑ รถzel hastanelerin araลtฤฑrma laboratuvarฤฑnda รงok rahat bir biรงimde sekans analizleri gerรงekleลtirilebilir.
“Bakanlฤฑฤฤฑn bir an รถnce bu laboratuvarlarฤฑn รงalฤฑลmasฤฑna onay vermesi gerekiyor. Veriler yine merkezi bir sistemde toplanabilir ama sekans analizi yapan laboratuvar sayฤฑsฤฑnฤฑn mutlaka artฤฑrฤฑlmasฤฑ gerekiyor.
“Bakanlฤฑk eฤer bunu yapmazsa, kendi elindeki 5-10 laboratuvar ile ancak bu kadar tarama yapabilir. Sonuรงta o laboratuvarlarฤฑn da belirli bir kapasitesi var. Ama Tรผrkiye’de bu analizleri yaygฤฑn bir biรงimde yapabilecek belki yรผzlerce laboratuvar var.”
Ertuฤrul, Saฤlฤฑk Bakanlฤฑฤฤฑ’nฤฑn diฤer laboratuvarlarฤฑn รงalฤฑลmasฤฑna onay vermesinin yanฤฑ sฤฑra bu รงalฤฑลmalar iรงin maddi kaynak da ayฤฑrmasฤฑ gerekeceฤini sรถylรผyor:
“รniversite hastanelerinin bu analizleri yapabilmesi iรงin belirli bir bรผtรงeye ihtiyacฤฑ var. Ancak devlet finansa ederse gerekli kitleri satฤฑn alabilir ve kullanabilirsiniz.
Doktor Nasฤฑr Nesanฤฑr da varyantฤฑn tespit edilebilmesi iรงin yaygฤฑn analizlerin gerรงekleลtirilmesi ve yetkin laboratuvarlarฤฑn kapasitesinin en etkin ลekilde kullanฤฑlmasฤฑ gerektiฤini belirtiyor:
“Bu analizlerin zamanฤฑnda yapฤฑlmasฤฑ; sonuรงlarฤฑn ilgili uzmanlฤฑk dernekleriyle, toplumla ve tรผm taraflarla hฤฑzlฤฑ paylaลฤฑlmasฤฑ, epidemiyolojik ve klinik verilerle eลleลtirilmesi, yaygฤฑn bulaลma olmadan รถnlemlerin alฤฑnabilmesi iรงin kritiktir.”
‘ลรผpheli’ bulunan PCR รถrnekleri, taramaya gรถnderiliyor
Tรผrkiye’de varyantlarฤฑn tespitine yรถnelik yapฤฑlan sekans analizleri, Halk Saฤlฤฑฤฤฑ Genel Mรผdรผrlรผฤรผ Ulusal Viroloji Referans Laboratuvarlarฤฑnda gerรงekleลtiriliyor.
Viroloji Laboratuvarฤฑ Sorumlusu Prof. Dr. Gรผlay Korukluoฤlu, PCR testlerinde “ลรผpheli” bulunan pozitif รถrneklerin, sekanslama analizi iรงin Ankara’daki Ulusal Viroloji Referans Laboratuvarฤฑ’na gรถnderildiฤini sรถyledi:
“2020’nin Aralฤฑk ayฤฑndan itibaren bir strateji belirleyerek รผlkemize giren, dolaลฤฑmda bulunan ya da dominant hale geรงen varyantlarฤฑ yakฤฑndan izleme imkanฤฑna sahibiz. รlkemizdeki bรผtรผn bรถlgelerden, tรผm illerimizden gelen รถrnekleri burada teste almaktayฤฑz.”
“Varyantlarฤฑ takip etmek รผzere, nokta mutasyon dediฤimiz yรถntemle รถnce PCR tabanlฤฑ bir testle taramaktayฤฑz. Daha sonra bu testte pozitif bulunan รถrnekler, ulusal viroloji sekanslama laboratuvarฤฑna gรถnderiliyor. Tรผm genom dizi analizi dediฤimiz bir yรถntemle de varyantlarฤฑn tรผrรผ ve tipi tayin ediliyor.”
Peki, PCR pozitif sonuรงlar neye gรถre Omicron iรงin “ลรผpheli” bulunuyor?
Ertuฤrul’a gรถre, Omicron varyantฤฑnฤฑn yaygฤฑn olduฤu รผlkelerden Tรผrkiye’ye giriล yapan Covid-19 pozitif kiลiler, riskli gruplar arasฤฑnda yer alฤฑyor:
“Bรผyรผk olasฤฑlฤฑkla en riskli gruptan seรงilen viral รถrnekler, Omicron sekans analizine dahil ediliyordur. Ancak rastgele รถrneklem alฤฑnarak bir tarama yapฤฑlฤฑp yapฤฑlmadฤฑฤฤฑ konusunda bilgimiz yok, bunlar ลeffaf bir ลekilde paylaลฤฑlmฤฑyor.”
‘Omicron, Delta’dan daha bulaลฤฑcฤฑ’
Bilim insanlarฤฑna gรถre Omicron varyantฤฑ, Delta ve Beta varyantฤฑndan รงok daha hฤฑzlฤฑ yayฤฑlฤฑyor.
Doktor Nasฤฑr Nesanฤฑr, Omicron’un Delta varyantฤฑndan 2-4 kat daha bulaลฤฑcฤฑ olduฤunu, aลฤฑya direnรง gรถsterdiฤini ve tekrar enfeksiyon riskinin deltaya gรถre 5 kat daha yรผksek olduฤunu ifade ediyor.
Saฤlฤฑk Bakanฤฑ Fahrettin Koca, Omicron varyantฤฑna karลฤฑ hatฤฑrlatma dozunun รถnem kazandฤฑฤฤฑnฤฑ vurgulayarak hatฤฑrlatma dozunun sรผresinin 3 aya indirildiฤini aรงฤฑkladฤฑ.
Son aลฤฑ รผzerinden รผรง ay geรง geรงmiล kiลiler iรงin 6-8 ay beklenmeden hatฤฑrlatma dozu tanฤฑmlandฤฑ.
Bakan Koca, Omicron varyantฤฑnฤฑn toplam vakalar iรงerisinde belirgin olmasฤฑna raฤmen hastaneye yatฤฑลlarฤฑ ve yoฤun bakฤฑm ihtiyacฤฑnฤฑ belirgin ลekilde artฤฑrmadฤฑฤฤฑnฤฑ ve bu aรงฤฑdan endiลe verici bir durum olmadฤฑฤฤฑnฤฑ ifade etti:
“Avrupa’da yaลanan รถrnek ve varyantฤฑn hฤฑzla bulaลmasฤฑ sebebiyle รผlkemizde de varyantฤฑn baskฤฑn hale gelmesi yakฤฑn gelecekte gerรงekleลebilecektir. Bu duruma karลฤฑ hazฤฑrlฤฑklฤฑ olmak iรงin hatฤฑrlatma dozu aลฤฑlarฤฑnฤฑn yapฤฑlmasฤฑ Bilim Kurulumuzca tavsiye edilmektedir.”
‘Sekans analizlerinin yaygฤฑnlaลtฤฑrฤฑlmasฤฑ gerekiyor’
Tรผrkiye’de son iki yฤฑldฤฑr salgฤฑn yรถnetimi, verilerin ลeffaf bir biรงimde kamuoyu ile paylaลฤฑlmadฤฑฤฤฑ gerekรงesiyle sฤฑkรงa eleลtirildi.
Prof. Dr. Bรผlent Ertuฤrul, ลeffaf olmayan yรถnetim anlayฤฑลฤฑnฤฑn varyant verileriyle ilgili olduฤunu sรถylรผyor:
Pandeminin neredeyse ilk 6 ayฤฑnda, PCR testlerinin sadece Saฤlฤฑk Bakanlฤฑฤฤฑ bรผnyesindeki laboratuvarlarda incelendiฤini hatฤฑrlatan Ertuฤrul, PCR testleri tรผm laboratuvarlarda incelenebilmeden Tรผrkiye’de salgฤฑnฤฑn ne aลamada olduฤunun bilinmeyeceฤini sรถylรผyor:
“PCR analizinin yaygฤฑnlaลtฤฑrฤฑlmasฤฑ gerektiฤi, ancak o zaman salgฤฑnฤฑn boyutunun daha net anlaลฤฑlabileceฤi birรงok bilim insanฤฑ tarafฤฑndan sรถylendi. Bakanlฤฑk รงok uzun sรผre sonra PCR analizlerinin yaygฤฑnlaลmasฤฑna izin verdi.
“O dรถnem vaka sayฤฑlarฤฑnฤฑ tartฤฑลฤฑrken, ancak araลtฤฑrฤฑr ve yaygฤฑn test yaparsanฤฑz pozitif vaka tespit edebilirsiniz diyorduk. ลimdi aynฤฑ sรผreci varyantlarฤฑn tespitine iliลkin sekans analizinde de yaลฤฑyoruz.”
