Orta Doğu’da askeri gerilimin tırmanması ve çatışmaların geniş bir coğrafyaya yayılması, küresel enerji piyasalarında sert fiyat hareketlerini beraberinde getirdi.
Haftanın ilk işlem gününde Brent petrolün varil fiyatı, arz güvenliğine yönelik endişelerin artmasıyla kısa süreliğine 80 dolar sınırını aşarak 82 dolar seviyelerine kadar tırmandı. İsrail’in Lübnan’daki Hizbullah hedeflerine yönelik operasyonları ve bölgedeki stratejik petrol tesislerinin zarar gördüğüne dair gelen haberler, piyasalardaki volatiliteyi artırırken yatırımcıların güvenli liman arayışını hızlandırdı.
The Wall Street Journal tarafından aktarılan bilgilere göre, İran destekli grupların misilleme saldırılarının ardından bölgedeki askeri hareketlilik en üst seviyeye ulaştı.
Pazartesi günü sabah saatlerinde Brent petrol vadeli işlemleri, Cuma günkü kapanışa oranla yüzde 7,4’lük bir artış kaydederek 78,28 dolar seviyesinden işlem gördü. Batı Teksas türü (WTI) ham petrolün varil fiyatı da benzer şekilde yüzde 5,2 değer kazanarak 70 dolara yükseldi.
Gün içerisinde daha yüksek seviyeleri test eden fiyatlar, kâr satışları ve piyasadaki bekle-gör hakimiyetiyle bir miktar dengelense de yukarı yönlü baskı varlığını korumaya devam ediyor.
Küresel petrol arzı ve sevkiyat hatlarındaki riskler
Bölgedeki çatışmaların üçüncü gününe girmesiyle birlikte, küresel petrol arzının kalbi sayılan tesisler ve nakliye rotaları doğrudan tehdit altına girdi. Suudi Arabistan’ın resmi haber ajansı SPA’nın Enerji Bakanlığı kaynaklarına dayandırdığı bilgilere göre, Saudi Aramco’nun Ras Tanura rafinerisi, dron saldırıları sonrası düşen parçalar nedeniyle ihtiyati tedbir olarak kısmen kapatıldı.
Yetkililer, bu durumun petrol arzı üzerinde henüz doğrudan bir kesintiye yol açmadığını ifade etse de stratejik tesislerin hedef alınabilirliği piyasalardaki risk primini artırıyor. Öte yandan, ABD Merkez Kuvvetler Komutanlığı’na (CENTCOM) dayandırılan iddialara göre Kuveyt semalarında yaşanan kazalar ve askeri kayıplar, bölgedeki hava sahasının ve lojistik hatların ne denli kırılgan hale geldiğini kanıtlıyor.
Dünya petrol ticaretinin yaklaşık yüzde 20’sinin geçtiği Hürmüz Boğazı’ndaki durum, krizin en kritik noktasını oluşturuyor. Çatışmalar nedeniyle boğazdan gemi geçişlerinin neredeyse durma noktasına geldiği bildiriliyor.
J.P. Morgan Küresel Emtia Araştırmaları Birimi Başkanı Natasha Kaneva, 1 Mart Pazar günü itibarıyla Hürmüz Boğazı’ndaki gemi trafiğinin modern tarihindeki en ciddi duraksamalardan birini yaşadığını kaydetti.
Sigorta şirketlerinin riskli bölgelerdeki tanker poliçelerini iptal etme eğilimi ve İran’ın geçişlere izin verilmeyeceği yönündeki açıklamaları, tedarik zincirindeki tıkanıklığın derinleşebileceğine işaret ediyor.
Piyasalarda fiyat beklentisi ve OPEC hamlesi
Ekonomik analizler ve jeopolitik risk değerlendirmeleri, krizin süresine bağlı olarak petrol fiyatlarının seyrine dair senaryoları çeşitlendiriyor. J.P. Morgan analizinde, Hürmüz Boğazı’ndaki tıkanıklığın üç haftadan uzun sürmesi durumunda Körfez İşbirliği Konseyi üyesi üreticilerin depolama kapasitelerinin dolacağı ve üretimi durdurmak zorunda kalabileceği vurgulandı.
Bu senaryonun gerçekleşmesi halinde Brent petrolün 100 ile 120 dolar bandına yerleşebileceği tahmin ediliyor. Oxford Analytica gibi danışmanlık kuruluşları ise boğazın tamamen kapanma olasılığını düşük görse de trafik yoğunluğundaki belirgin azalmanın ve alternatif rotaların yetersizliğinin fiyatları yukarıda tutacağını öngörüyor.
Bu gelişmelerin gölgesinde toplanan OPEC+ grubu, piyasa dengelerini korumak adına üretimi Nisan ayından itibaren günlük 206 bin varil artırma kararı aldı. Pazar günü gerçekleştirilen video konferans toplantısında Suudi Arabistan, Birleşik Arap Emirlikleri ve Rusya’nın da dahil olduğu üye ülkeler, resmi bildiride çatışmalara doğrudan atıfta bulunmasa da piyasa koşullarının yakından izlendiğini belirtti. Analistler, OPEC+ hamlesinin mevcut arz endişelerini dindirmede sınırlı kalabileceğini, petrol piyasasının kısa vadede üretim kotalarından ziyade Orta Doğu’daki askeri ve siyasi gelişmelere duyarlı kalmaya devam edeceğini değerlendiriyor.
