Avrupa’nın önde gelen enerji şirketleri 2024’te petrol ve doğalgaz yatırımlarını ikiye katlayarak kısa vadeli kârlara odaklandı, iklim taahhütlerini yavaşlattı ve zaman zaman tersine çevirerek 2025’te de devam etmeleri muhtemel bir değişime gitti.
Petrol devlerinin geri adım atması, Rusya’nın 2022’de Ukrayna’yı tümüyle işgal etmesinin ardından enerji maliyetleri yükselirken, dünyanın dört bir yanındaki hükümetlerin temiz enerji politikalarının uygulanmasını yavaşlatması ve hedefleri ertelemesinin ardından geldi.
Temiz enerjiye geçiş sürecine büyük yatırımlar yapan Avrupalı büyük enerji şirketleri, hisse performanslarının petrol ve gaza odaklanmaya devam eden ABD’li rakipleri Exxon ve Chevron’un gerisinde kaldığını gördü.
Bu çerçevede, BP ve Shell bu yıl rüzgar ve güneş enerjisi projelerine milyarlarca dolar harcama planlarını keskin bir şekilde yavaşlattı ve harcamalarını daha yüksek marjlı petrol ve gaz projelerine kaydırdı.
Bu on yıl içinde yenilenebilir enerjide 20 kat artışla 50 gigawatt’a ulaşmayı hedefleyen BP, Aralık ayında neredeyse tüm açık deniz rüzgar projelerini Japon enerji üreticisi JERA ile ortak bir girişime dönüştüreceğini açıkladı.
Bir zamanlar dünyanın en büyük elektrik şirketi olma sözü veren Shell, yeni açık deniz rüzgar projelerine yatırım yapmayı büyük ölçüde durdurdu, Avrupa ve Çin’deki enerji piyasalarından çıktı ve karbon azaltma hedeflerini zayıflattı.
Norveç’in devlet kontrolündeki Equinor yenilenebilir enerji harcamalarını da yavaşlattı.
Accela Research analisti Rohan Bowater Reuters’a yaptığı açıklamada, “Ukrayna’nın işgali gibi jeopolitik aksaklıklar, yüksek petrol fiyatları ve değişen yatırımcı beklentileri arasında CEO’ların düşük karbonlu dönüşüme öncelik verme teşviklerini zayıflattı” dedi. BP, Shell ve Equinor’un 2024 yılında düşük karbon harcamalarını %8 oranında azalttığını söyledi.
Shell, Reuters’a yaptığı açıklamada 2050 yılına kadar net sıfır emisyonlu bir enerji işletmesi olma taahhüdünü sürdürdüğünü ve enerji dönüşümüne yatırım yapmaya devam ettiğini kaydetti.
Equinor şunları söyledi: “Açık deniz rüzgâr segmenti son birkaç yıldır enflasyon, maliyet artışı, tedarik zincirindeki darboğazlar nedeniyle zorlu süreçlerden geçti ve Equinor yaklaşımımızda seçici ve disiplinli olmaya devam edecek” dedi.
BP yorum talebine yanıt vermedi.
Zorlu iklim
Petrol şirketlerinin geri adım atması iklim değişikliğini azaltma çabaları için kötü haber. Küresel ısıyı hapseden karbon emisyonlarının 2024 yılında yeni bir zirveye tırmanacağı tahmin ediliyor ki bu da kayıtlara geçen en sıcak yıl olacak.
Ve 2025, iklim şüphecisi Donald Trump’ın Beyaz Saray’a dönmesiyle birlikte 3 trilyon dolarlık enerji sektörü için bir başka çalkantılı yıl olmaya hazırlanıyor. Dünyanın en büyük ham petrol ithalatçısı olan Çin, bocalayan ekonomisini canlandırmaya çalışıyor ve bu da petrol talebini artırabilir.
Avrupa, Ukrayna’daki savaş ve Almanya ile Fransa’daki siyasi çalkantılar nedeniyle devam eden belirsizlikle karşı karşıya.
Tüm bu gerilimler, Kasım ayında Azerbaycan’ın başkenti Bakü’de düzenlenen yıllık Birleşmiş Milletler iklim konferansında, ev sahibi ülkenin Cumhurbaşkanı İlham Aliyev’in petrol ve doğalgazı “Tanrı’nın bir armağanı” olarak selamlamasıyla gözler önüne serildi.
Bu zirveden küresel bir iklim finansmanı anlaşması çıktı ancak hükümetlerin petrol, gaz ve kömürün aşamalı olarak kullanımdan kaldırılması etrafında bir araya gelmesini uman iklim savunucularını hayal kırıklığına uğrattı.
Enerji şirketleri, Trump’ın Başkan Joe Biden’ın ABD genelinde yenilenebilir enerji yatırımlarını teşvik eden dönüm noktası niteliğindeki yeşil enerji politikalarını yürürlükten kaldırma vaatlerini yerine getirip getirmeyeceğini izleyecekler.
Trump, ABD’yi küresel iklim çabalarından uzaklaştırma sözü verdi ve bir başka iklim şüphecisi olan petrol yöneticisi Chris Wright‘ı enerji bakanı olarak atadı.
Petrol talebi
Enerji devlerinin petrol ve gaza yeniden ağırlık vermesinde potansiyel tuzaklar var. Yirmi yıldır küresel fiyatlara yön veren Çin’deki talep artışı yavaşlıyor, benzin ve dizel tüketiminin durağanlaştığına dair işaretler artıyor.
Aynı zamanda, OPEC ve önde gelen petrol üreticisi müttefikleri, ABD’nin başını çektiği diğer ülkeler petrol üretimini artırdıkça arz kesintilerini gevşetme planlarını defalarca erteledi.
Sonuç olarak analistler, petrol şirketlerinin önümüzdeki yıl daha sıkı mali kısıtlamalarla karşı karşıya kalmasını bekliyor. LSEG tahminlerine göre, en büyük beş batılı petrol devinin net borcunun 2022’deki 92 milyar dolardan 2024’te 148 milyar dolara yükselmesi bekleniyor.
