Kฤฑzฤฑldeniz’deki enerji nakliye hatlarฤฑnda yaลanan aksamalar ve Orta Doฤu’da tฤฑrmanan askeri gerilimin kรผresel sevkiyatlarฤฑ tehdit etmesi, kรผresel piyasalarda petrol fiyatlarฤฑ รผzerindeki yukarฤฑ yรถnlรผ baskฤฑyฤฑ artฤฑrdฤฑ. Uluslararasฤฑ gรถsterge niteliฤindeki Brent petrolรผn varil fiyatฤฑ, Cuma gรผnรผ 100 dolar seviyesinin รผzerinde tutunarak son dรถrt haftanฤฑn en yรผksek kazanรง dรถnemine yรถneldi.
Brent vadeli iลlemleri GMT 03.30 itibarฤฑyla %0,37 artฤฑลla varil baลฤฑna 101,06 dolara yรผkselirken, ABD hafif petrolรผ (WTI) ise %11,8’lik haftalฤฑk artฤฑล beklentisiyle 91,20 dolar seviyesinde yatay bir seyir izledi.
Piyasalardaki sert fiyat hareketleri, ฤฐran destekli Husi gรผรงlerinin Kฤฑzฤฑldeniz’de Suudi Arabistan’a ait iki tankere dรผzenlediฤi saldฤฑrฤฑlarฤฑn ardฤฑndan hฤฑz kazandฤฑ. Yaลanan bu geliลme, Brent petrolรผn Mayฤฑs ayฤฑndan bu yana ilk kez 100 dolar barajฤฑnฤฑ aลarak haftalฤฑk bazda %14,6’lฤฑk belirgin bir prim kaydetmesine yol aรงtฤฑ.
Hollanda merkezli finans kurumu ING analistleri yayฤฑmladฤฑklarฤฑ deฤerlendirmede, piyasanฤฑn karลฤฑ karลฤฑya olduฤu olasฤฑ arz kesintilerinin รงatฤฑลma sรผrecinin baลฤฑndan bu yana en yรผksek seviyeye ulaลtฤฑฤฤฑnฤฑ bildirdi. Analistler, Hรผrmรผz Boฤazฤฑ รผzerindeki enerji akฤฑลฤฑnฤฑn neredeyse tamamen durduฤunu ve Kฤฑzฤฑldeniz rotasฤฑnฤฑn da riske girmesiyle kรผresel รถlรงekte ciddi bir arzฤฑ krizi yaลanabileceฤini vurguladฤฑ.
Denizcilik veri analiz firmasฤฑ Kpler tarafฤฑndan saฤlanan anlฤฑk gemi takip verileri, Perลembe gรผnรผ Hรผrmรผz Boฤazฤฑ’ndan geรงen tanker sayฤฑsฤฑnฤฑn sadece bire dรผลtรผฤรผnรผ ortaya koydu. Kฤฑzฤฑldeniz’i Hint Okyanusu’na baฤlayan ve stratejik รถneme sahip Babรผlmendep Boฤazฤฑ, Hรผrmรผz Boฤazฤฑ’ndan sonra dรผnyanฤฑn en kritik ikinci petrol geรงiล noktasฤฑ konumunda bulunuyor. Suudi Arabistan, Hรผrmรผz Boฤazฤฑ’ndaki tฤฑkanฤฑklฤฑฤฤฑ bypass etmek amacฤฑyla ham petrolรผnรผ boru hatlarฤฑyla Kฤฑzฤฑldeniz limanlarฤฑna yรถnlendiriyordu; ancak Husilerin bรถlgedeki tankerleri hedef almasฤฑ ve deniz ablukasฤฑ ilan ettiฤini aรงฤฑklamasฤฑ bu alternatifi de doฤrudan tehdit eder hale geldi.
ABD Baลkanฤฑ Donald Trump ise yaptฤฑฤฤฑ resmi aรงฤฑklamada, enerji nakliye hatlarฤฑna yรถnelik olasฤฑ saldฤฑrฤฑlardan doฤrudan ฤฐran’ฤฑ sorumlu tutacaklarฤฑnฤฑ ifade etti.
Kฤฑzฤฑldeniz sevkiyatฤฑ ve kรผresel petrol arzฤฑ รผzerindeki kritik etkiler
Ortadoฤu’daki askeri tฤฑrmanฤฑลฤฑn yanฤฑ sฤฑra Hazar Bรถlgesi’nden gelen haberler de kรผresel enerji piyasalarฤฑnda tedarik endiลelerini artฤฑrdฤฑ. Kazakistan Enerji Bakanlฤฑฤฤฑ, Karadeniz’deki ana ihracat terminalinin insansฤฑz hava aracฤฑ saldฤฑrฤฑsฤฑ ลรผphesiyle kapatฤฑlmasฤฑnฤฑn ardฤฑndan รผretici ลirketlerin รผretimi geรงici olarak kฤฑstฤฑฤฤฑnฤฑ aรงฤฑkladฤฑ. Dรผnya gรผnlรผk ham petrol arzฤฑnฤฑn yaklaลฤฑk %2’sini saฤlayan Hazar Boru Hattฤฑ Konsorsiyumu (CPC), tanker yรผklemelerinin askฤฑya alฤฑnmasฤฑ nedeniyle Kazakistan’dan petrol kabulรผnรผ durdurdu. Kazak yetkililer รผretim kฤฑsฤฑntฤฑsฤฑnฤฑn kesin boyutunu paylaลmazken, sektรถr kaynaklarฤฑ รผlkenin en bรผyรผk petrol sahasฤฑndaki รผretimin yarฤฑ yarฤฑya azaldฤฑฤฤฑnฤฑ belirtti.
Piyasa uzmanlarฤฑ ve finansal kuruluลlar, jeopolitik risklerin derinleลmesi halinde fiyatlar รผzerindeki yรผkseliล trendinin devam edebileceฤi uyarฤฑsฤฑnda bulunuyor. Uluslararasฤฑ yatฤฑrฤฑm bankasฤฑ Goldman Sachs, yฤฑlฤฑn son รงeyreฤi iรงin Brent petrol tahminini 80 dolar seviyesinde tutsa da Hรผrmรผz Boฤazฤฑ ve Kฤฑzฤฑldeniz’deki aksamalarฤฑn sรผrmesi durumunda fiyatlarฤฑn yฤฑl sonuna kadar 120 dolar bandฤฑnฤฑ aลabileceฤine dikkat รงekti. Kรผresel enerji stoklarฤฑnฤฑn geรงmiล dรถnemlere kฤฑyasla daha dรผลรผk seviyelerde seyretmesi, olasฤฑ tedarik kesintilerine karลฤฑ piyasalarฤฑn esneklik marjฤฑnฤฑ daraltฤฑyor.
Enerji maliyetlerinde yaลanan bu sert artฤฑล, geliลmiล ve geliลmekte olan รผlke ekonomilerinde enflasyonist baskฤฑlarฤฑ yeniden tetikleme riski taลฤฑyor. Yรผksek seyreden petrol fiyatlarฤฑ nakliye ve รผretim maliyetlerini doฤrudan etkilerken, merkez bankalarฤฑnฤฑn faiz indirimi sรผreรงlerini ve kรผresel ekonomik bรผyรผme beklentilerini de olumsuz etkileyebilecek nitelikte gรถrรผlรผyor. Sanayi รผretimi ve tรผketici harcamalarฤฑ รผzerindeki bu yรผk, รถnรผmรผzdeki dรถnemde kรผresel piyasalarฤฑn ana gรผndem maddesi olmaya devam edecek.
