ABD’nin Rusya’nın Ukrayna’daki savaşı nedeniyle büyük Rus tedarikçileri Rosneft ve Lukoil’e yaptırım uygulama kararı, petrol fiyatlarını Perşembe günü yaklaşık yüzde 5 oranında artırarak iki haftanın en yüksek seviyesine taşıdı. ABD enerji verilerine göre, Rusya 2024 yılında ABD’den sonra dünyanın en büyük ikinci ham petrol üreticisi olduğu için, bu yaptırımlar küresel pazarlara sunulan petrol arzını potansiyel olarak azaltabilir.
Brent petrol vadeli işlemleri, şu sıralarda 2,91 dolar veya yüzde 4,7 artışla varil başına 65,50 dolara yükseldi. ABD Batı Teksas Orta Kalite ham petrolü (WTI) ise 2,89 dolar veya yüzde 4,9 artışla 61,39 dolara çıktı. Bu sıçrama, Brent’i 8 Ekim’den, WTI’yı ise 9 Ekim’den bu yana en yüksek kapanışa doğru yönlendirdi.
Hızla yükselen ham petrol fiyatlarına ek olarak, ABD dizel vadeli işlemleri de yüzde 5’in üzerinde artış göstererek, rafineri kar marjlarını ölçen dizel “crack spread”ini Şubat 2024’ten bu yana en yüksek seviyesine çıkardı.
Çinli alıcılar geri çekildi, Hint piyasası odak noktası
Yaptırımlar, piyasada doğrudan bir etki yarattı. Birçok ticaret kaynağı, Çinli devlet petrol şirketlerinin şu anda ABD yaptırımları altında bulunan iki şirketten deniz yoluyla taşınan Rus petrolü alımlarını askıya aldığını ve bunun da fiyatları daha da artırdığını bildirdi. Ancak Kuveyt enerji bakanının, OPEC grubunun üretim kesintilerini geri çekerek piyasadaki herhangi bir kıtlığı telafi etmeye hazır olacağını söylemesi üzerine fiyatlar bir miktar geriledi.
Saxo Bank analisti Ole Hansen, ABD’nin yaptırımları nedeniyle Rus petrolünün başlıca alıcıları olan Çin ve Hindistan’daki rafinerilerin Batı bankacılık sisteminden dışlanmamak için alternatif tedarikçiler aramak zorunda kalacağını söyledi. İngiltere geçen hafta Rosneft ve Lukoil’e yaptırım uyguladı ve AB ülkeleri, Rusya’ya karşı 19. yaptırım paketini onayladı. AB ayrıca, günlük toplam 600.000 varil kapasiteye sahip iki Çinli rafineriyi ve PetroChina’nın ticaret kolu olan Chinaoil Hong Kong’u Rusya yaptırım listesine eklediğini Perşembe günü Resmi Gazete’de duyurdu.
Hindistan’ın kritik rolü ve arz endişeleri
UBS analisti Giovanni Staunovo, yaptırımların petrol piyasaları üzerindeki etkisinin Hindistan’ın nasıl tepki vereceğine ve Rusya’nın alternatif alıcılar bulup bulamayacağına bağlı olacağını söyledi. Hindistan, Moskova’nın Ukrayna’daki savaşının ardından, indirimli deniz yoluyla taşınan Rus ham petrolünün en büyük alıcısı haline geldi. Sektör kaynakları Perşembe günü, yeni yaptırımlar nedeniyle Hintli rafinerilerin Rus’yadan ithalatını keskin bir şekilde azaltacağını bildirdi.
Konuya yakın iki kaynağa göre, Rus ham petrolünün en büyük Hintli alıcısı olan özel şirket Reliance Industries, bu tür ithalatı azaltmayı veya tamamen durdurmayı planlıyor. Ancak piyasada, ABD’nin yaptırımlarının arz ve talepte temel bir değişiklik yaratıp yaratmayacağı konusunda bazı şüpheler de mevcut. Rystad Energy analisti Claudio Galimberti, “Şu ana kadar, son 3,5 yıldır Rusya’ya uygulanan yaptırımların neredeyse tamamı, ülkenin üretim hacmini veya gelirlerini etkilemedi” dedi. OPEC+’nın üretim artışının ardından ortaya çıkan arz fazlası endişeleri, Perşembe günü yükselişi sınırladı.
Talep ve ticaret görüşmelerinin etkisi
UBS, Brent’in varil fiyatının 60-70 dolar aralığında kalmasını beklediğini açıkladı. Talep tarafında ise, Enerji Enformasyon İdaresi Çarşamba günü yaptığı açıklamada, rafinaj faaliyetleri ve talebin güçlenmesi ile birlikte ABD ham ürün, benzin ve damıtık stoklarının geçen hafta düştüğünü belirtti.
Ayrıca, Çin Başbakan Yardımcısı He Lifeng, önemli liderler zirvesi öncesinde beklenmedik bir gerginlik artışını yatıştırmaya çalışırken, Cuma gününden itibaren ABD Hazine Bakanı Scott Bessent ve Ticaret Temsilcisi Jamieson Greer ile bir araya gelecek. ABD, Moskova’yı Ukrayna’da derhal ateşkes kabul etmeye çağırırken, daha fazla önlem almaya hazır olduğunu belirtti.
