BBC Tรผrkรงe’nin haberine gรถre bu durum, merkez bankalarฤฑnฤฑn enflasyon hedeflerini ve salgฤฑn sonrasฤฑ ekonomik toparlanmayฤฑ tehdit edebilir.
Geรงen yฤฑl Suudi Arabistan ile Rusya arasฤฑndaki petrol savaลฤฑ, OPEC ve diฤer ham petrol รผreticisi รผlkeler arasฤฑndaki anlaลmazlฤฑklarฤฑn her zaman petrol fiyatlarฤฑnda artฤฑลla sonuรงlanmayacaฤฤฑnฤฑ gรถstermiลti.
Ancak grup iรงinde bu hafta yaลanan uyuลmazlฤฑk, petrol fiyatlarฤฑnฤฑn bu yฤฑl iรงinde yรผzde 50 civarฤฑnda tฤฑrmanmasฤฑna neden oldu.
Birรงok yorumcu, petrol fiyatlarฤฑnฤฑn varil baลฤฑna 100 dolara tฤฑrmanmasฤฑ ihtimali รผzerinde duruyor. Petrol fiyatlarฤฑ en son 2014’te bu seviyelerdeydi.
Reuters haber ajansฤฑna gรถre, petrol fiyatlarฤฑnฤฑn bu seviyelerde seyretmesi veya daha da artmasฤฑ halinde, enflasyondaki artฤฑล da beklenenden daha kalฤฑcฤฑ olabilir ve bu da merkez bankalarฤฑ รผzerinde geniลleyici para politikalarฤฑnฤฑ gรถzden geรงirme baskฤฑsฤฑ yaratฤฑr.
Reuters, bu bakฤฑmdan รถnem taลฤฑyan beล etkeni ise ลรถyle sฤฑralฤฑyor:
Fiyat deฤiลiminin hฤฑzฤฑ
รnceki yฤฑllara kฤฑyasla petrol fiyatlarฤฑndaki artฤฑล yรผzdesi en son 40 yฤฑl รถnce bu seviyelerdeydi.
Brent ham petrolรผnรผn varil fiyatฤฑ ลu an 75 dolar civarฤฑnda ve bu 2008 seviyesinin yarฤฑsฤฑ dรผzeyinde. Uzmanlar, ani deฤiลimlerin piyasalarda yarattฤฑฤฤฑ endiลeye dikkat รงekiyor.
Petrol fiyatlarฤฑndaki bu hฤฑzlฤฑ artฤฑลฤฑn kรผresel mali kriz dรถnemindekinden daha keskin olduฤu, bunun etkilerinin geรงici olsa da beklenenden yรผksek olduฤu ifade ediliyor.
Enflasyon artฤฑลฤฑ kalฤฑcฤฑ mฤฑ?
Yatฤฑrฤฑmcฤฑlar, merkez bankasฤฑ yetkilileri ve politika belirleyiciler, enflasyon oranฤฑndaki mevcut tฤฑrmanmanฤฑn geรงici mi yoksa kalฤฑcฤฑ mฤฑ olduฤunu tartฤฑลฤฑyor.
Citi grubunun enflasyon sรผrpriz endeksi ABD’de rekor dรผzeye tฤฑrmanฤฑrken birรงok รผlkede de son birkaรง yฤฑlฤฑn en รผst seviyelerinde. Bu, enflasyon seviyesinin beklenenin รผzerinde gerรงekleลtiฤini gรถsteriyor.
Bunda kimi tฤฑkanmalarฤฑn yanฤฑ sฤฑra, kรผresel likidite bolluฤu, gฤฑda dahil รผrรผn fiyatlarฤฑnฤฑn artmasฤฑ gibi etkenler rol oynadฤฑ. ลimdi bir de yรผksek petrol fiyatlarฤฑ eklenmiล olacak.
Bu ise enflasyonda geรงici olmasฤฑ รถngรถrรผlen tฤฑrmanmanฤฑn biraz daha orta vadeli olmasฤฑ anlamฤฑna gelebilir.
Varil petrol fiyatฤฑnฤฑn 100 dolara yรผkselmesi, enflasyon beklentileri รผzerinde olumsuz etkide bulunacaktฤฑr.
Geliลmekte olan รผlkeler cephesi
Gayri Safi Yurtiรงi Hasฤฑla (GSYH) bakฤฑmฤฑndan geliลmekte olan รผlkelerin yรผzde 80’ini petrol ihraรง eden รผlkeler oluลturuyor.
Enflasyon sepetini oluลturan รผrรผnler arasฤฑnda gฤฑda ve enerjinin daha fazla yer tutmasฤฑ nedeniyle bu รผlkeler fiyat baskฤฑsฤฑ karลฤฑsฤฑnda daha hassas. Rusya ve Brezilya gibi รผlkeler bu nedenle faiz oranlarฤฑnฤฑ artฤฑrmak zorunda kaldฤฑ.
Petrol fiyatlarฤฑnฤฑn 100 dolara yรผkselmesi, geliลmekte olan piyasalarda enerji enflasyonun yรผzde 20 seviyesini aลmasฤฑ anlamฤฑna gelebilir.
Para birimleri รผzerindeki negatif etki
Petrol fiyatlarฤฑnฤฑn uzun sรผre yรผksek seyretmesi, geliลmekte olan รผlkelerin para birimlerini olumsuz etkiler.
Bundan en fazla etkilenen รผlkeler ise Hindistan ve Tรผrkiye gibi ekonomisi ithalata dayanan รผlkelerin para birimleri olur. Petrol ihraรง eden Rusya ise bundan kazanรงlฤฑ รงฤฑkar.
Norveรง ve Kanada gibi petrol ihraรง eden geliลmiล รผlkelerin para birimleri de bundan kazanรงlฤฑ รงฤฑkar.
Ancak ABD dolarฤฑnฤฑn durumu biraz daha karmaลฤฑk. Genel olarak yรผksek petrol fiyatlarฤฑ dolarฤฑ negatif etkiler; zira ABD cari aรงฤฑฤฤฑ artar. Fakat son yฤฑllarda ABD net petrol ihracatรงฤฑsฤฑ รผlke konumuna geldiฤi iรงin bu durumun deฤiลtiฤi sรถylenebilir.
Talep artฤฑลฤฑ nedeniyle petrol fiyatlarฤฑnฤฑn artmasฤฑ, kรผresel ekonomide toparlanmaya iลaret ederken, arz kaynaklฤฑ sฤฑkฤฑลmalar genellikle zayฤฑf dolarฤฑn bir sonucu olarak kabul edilir.
Ekonomik bรผyรผme ve enflasyon
ABD’de ortalama enflasyon yรผzde 5 seviyesinde iken euro bรถlgesinde Avrupa Merkez Bankasฤฑ’nฤฑn belirlediฤi yรผzde 2 hedefinin hemen altฤฑnda seyrediyor.
รzellikle ABD ve รin’de ekonomik bรผyรผmenin zirveye ulaลtฤฑฤฤฑ bir dรถnemde bunlar alarm faktรถrรผ olarak gรถrรผlmeyebilir.
Ekonomik bรผyรผmenin hala hฤฑz kazandฤฑฤฤฑ Avrupa’da bile, artan ham petrol fiyatlarฤฑnฤฑn etkisi hissedilecek, ekonomik toparlanmada รถnemli bir etken olarak gรถrรผlen tรผketici harcamalarฤฑnda azalmaya yol aรงabilecektir.
Uzun dรถnemli enflasyon beklentileri Salฤฑ gรผnรผ euro bรถlgesinde yรผzde 1,65’e yรผkseldi. Bu 2018’den bu yana en yรผksek seviye ve yatฤฑrฤฑmcฤฑlarฤฑn yรผksek enflasyon beklentisine iลaret ediyor. Bu รถlรงek petrol fiyatlarฤฑ ile baฤlantฤฑlฤฑ. ABD’de ise beล yฤฑllฤฑk enflasyon beklentisi geรงen yฤฑl yรผzde 2,22 seviyesinden yรผzde 2,34 seviyesine yรผkseldi.
