Dรผnyanฤฑn en bรผyรผk baฤฤฑmsฤฑz petrol tรผccarฤฑ Vitol Group’un CEO’su Russell Hardy, Hรผrmรผz Boฤazฤฑ’nda sรผrdรผrรผlen gemiden gemiye petrol aktarฤฑmlarฤฑnฤฑn durmasฤฑ halinde petrol fiyatฤฑnฤฑn varil baลฤฑna 200 dolara รงฤฑkabileceฤini belirtti. Hardy, Londra’da dรผzenlenen Energy Intelligence Forum’da yaptฤฑฤฤฑ konuลmada, Batฤฑ’daki stoklarฤฑn artฤฑk tรผketilecek kapasitesinin kalmadฤฑฤฤฑnฤฑ vurgulayarak sรถz konusu aktarฤฑmlarฤฑn piyasa iรงin kritik รถnemde olduฤunu kaydetti.
Petrol akฤฑลฤฑnฤฑ sรผrdรผren gemiden gemiye aktarฤฑm sistemi
Gemiden gemiye (STS) aktarฤฑm sisteminde kรผรงรผk tankerler, Hรผrmรผz Boฤazฤฑ’ndan petrol yรผkรผnรผ alฤฑp Umman Kรถrfezi’nde daha bรผyรผk tankerlere aktarฤฑyor. Son haftalarda yoฤunlaลan bu uygulama sayesinde boฤazdan รงฤฑkan petrol ve รผrรผn akฤฑลฤฑnฤฑn, savaล รถncesi seviye olan gรผnlรผk yaklaลฤฑk 20 milyon varile yakฤฑn bir dรผzeye ulaลtฤฑฤฤฑ tahmin ediliyor. Hardy’nin forumda paylaลtฤฑฤฤฑ verilere gรถre, son 7-10 gรผnde Orta Doฤu’dan toplam gรผnlรผk 14 milyon varil petrol ve รผrรผn รงฤฑkฤฑลฤฑ gerรงekleลti; bunun 2 milyon varili akaryakฤฑt รผrรผnleri, 12 milyon varili ise ham petrolden oluลtu. Bu rakamlar savaล รถncesi seviyelerin halen belirgin biรงimde altฤฑnda kalsa da Hardy, fiyatlarda yeni bir sฤฑรงramayฤฑ รถnlemek iรงin akฤฑลฤฑn sรผrdรผrรผlmesinin hayati olduฤunu ifade etti.
Bรถlgedeki tankerlere yรถnelik saldฤฑrฤฑlarda son gรผnlerde belirgin bir artฤฑล yaลandฤฑ. Reuters‘ฤฑn deniz gรผvenliฤi kaynaklarฤฑna dayandฤฑrdฤฑฤฤฑ habere gรถre, 5 Ekim’e kadar olan haftada Hรผrmรผz Boฤazฤฑ รงevresinde petrol, LNG ve LPG taลฤฑyan tankerlere yรถnelik en az 12 saldฤฑrฤฑ kaydedildi. ABD Donanmasฤฑ รถncรผlรผฤรผndeki Joint Maritime Information Center (JMIC), ฤฐran Devrim Muhafฤฑzlarฤฑ Ordusu’na (IRGC) baฤlฤฑ unsurlarฤฑn ฤฐHA uรงuลlarฤฑ, ticari gemilere yรถnelik hedefli gรถzetim ve VHF รผzerinden รงaฤrฤฑlar dahil saldฤฑrฤฑ ve taciz faaliyetlerinin sรผrdรผฤรผnรผ aรงฤฑkladฤฑ. Kurum, bu eylemlerin ฤฐran’ฤฑn kilit geรงiล koridorlarฤฑndaki varlฤฑฤฤฑnฤฑ sรผrdรผrme ve geรงiล yapan gemiler รผzerinde baskฤฑ oluลturma niyetini yansฤฑttฤฑฤฤฑnฤฑ belirtti.
Petrol krizi yerini taลฤฑmacฤฑlฤฑk krizine bฤฑrakฤฑyor
Hardy, STS aktarฤฑmlarฤฑnฤฑn petrol fiyatlarฤฑnฤฑn 200 dolara sฤฑรงramasฤฑnฤฑ รถnlemede belirli รถlรงรผde etkili olduฤunu, ancak kรผresel tanker filosu aรงฤฑsฤฑndan oldukรงa verimsiz bir yรถntem olduฤunu sรถyledi. Hรผrmรผz Boฤazฤฑ รงevresindeki mekik seferlerinin “son derece verimsiz” olduฤunu belirten Hardy, รงok sayฤฑda tankerin gรผnlerce hatta haftalarca yรผk beklemek zorunda kaldฤฑฤฤฑnฤฑ, bunun da gemileri fiilen filo dฤฑลฤฑna ittiฤini ve diฤer rotalarda tanker arzฤฑnฤฑ azalttฤฑฤฤฑnฤฑ kaydetti. Bu durum, baลlฤฑca deniz ticaret koridorlarฤฑnda navlun fiyatlarฤฑnฤฑn rekor seviyelere รงฤฑkmasฤฑna yol aรงtฤฑ.
“Bu รงatฤฑลmaya ham petrol kriziyle baลladฤฑk. Ardฤฑndan รผrรผn krizine dรถnรผลtรผ. ลimdi Orta Doฤu’dan daha fazla ham petrol รงฤฑkฤฑyor ama bu kez taลฤฑmacฤฑlฤฑk krizine dรถnรผลรผyor” diyen Hardy, piyasada yeterli gemi kapasitesinin bulunmadฤฑฤฤฑnฤฑ ekledi. Hardy’ye gรถre alฤฑcฤฑlar ve rafineriler iรงin nakliye maliyetlerinin รถngรถrรผlmesi neredeyse imkansฤฑz hale geldi. “Kimse varil baลฤฑna en yakฤฑn 2, 3 ya da 4 dolar hassasiyetinde bile nakliye maliyetinin ne olacaฤฤฑnฤฑ bilmiyor. Bu da insanlarฤฑn gรผnlรผk kararlar almasฤฑnฤฑ zorlaลtฤฑrฤฑyor” ifadelerini kullandฤฑ.
Navlun fiyatlarฤฑ tarihi rekor seviyelere ulaลtฤฑ
ING’de Ulaลtฤฑrma ve Lojistik Kฤฑdemli Sektรถr Ekonomisti Rico Luman’ฤฑn hazฤฑrladฤฑฤฤฑ notta, Ekim ayฤฑ baลฤฑnda kรผresel ham petrol tankerlerinin gรผnlรผk ortalama kazancฤฑnฤฑn 500 bin dolarฤฑ aลtฤฑฤฤฑ, bunun 2025 ortalamasฤฑnฤฑn 10 katฤฑna denk geldiฤi belirtildi. Suezmax ve VLCC (รงok bรผyรผk ham petrol taลฤฑyฤฑcฤฑsฤฑ) sฤฑnฤฑfฤฑ tankerlerde gรผnlรผk kazanรงlar daha da yรผksek seyretti. Luman’a gรถre, Suudi Arabistan’ฤฑn Ras Tanura limanฤฑndan Rotterdam’a ham petrol taลฤฑmacฤฑlฤฑฤฤฑ maliyeti geรงen yฤฑl varil baลฤฑna yaklaลฤฑk 2 dolarken, bu rakam eylรผl ayฤฑnda 35 dolarฤฑn รผzerine รงฤฑktฤฑ.
| Gรถsterge | รnceki Dรถnem | Gรผncel Durum |
|---|---|---|
| Hรผrmรผz Boฤazฤฑ petrol/รผrรผn รงฤฑkฤฑลฤฑ | ~20 milyon bpd (savaล รถncesi) | 14 milyon bpd (son 7-10 gรผn) |
| Ortalama ham petrol tankeri gรผnlรผk kazancฤฑ | 2025 ortalamasฤฑ | 500.000 dolarฤฑn รผzeri (10 kat) |
| Ras Tanura-Rotterdam taลฤฑma maliyeti | ~2 dolar/varil (geรงen yฤฑl) | 35 dolarฤฑn รผzeri (eylรผl) |
Luman, yeniden ลekillenen petrol akฤฑลlarฤฑnฤฑn ve askeri koruma altฤฑnda taลฤฑmacฤฑlฤฑk iรงin kapasite arayฤฑลฤฑnฤฑn navlun fiyatlarฤฑnฤฑ sert ลekilde yukarฤฑ รงektiฤini, bunun gรผรงlรผ rafineri marjlarฤฑyla birlikte akaryakฤฑt fiyatlarฤฑna ek baskฤฑ oluลturduฤunu kaydetti. Avrupa’da rafineri marjlarฤฑnฤฑn 2025 ortalamasฤฑnฤฑn 2,5 katฤฑna ulaลtฤฑฤฤฑnฤฑ belirten Luman, rekor seviyedeki nakliye maliyetlerinin pompa fiyatlarฤฑnda litre baลฤฑna 0,50 dolardan fazla artฤฑลa yol aรงabileceฤini aรงฤฑkladฤฑ. Ekonomist, kapasite sฤฑkฤฑลฤฑklฤฑฤฤฑnฤฑn, riskli savaล bรถlgelerinde faaliyet gรถsterme zorunluluฤu ve yรผksek sigorta primleriyle birleลerek tanker navlun fiyatlarฤฑnฤฑ yukarฤฑ รงektiฤini, 2022’de Rusya’ya yรถnelik yaptฤฑrฤฑmlar sonrasฤฑ yaลanan sฤฑรงramanฤฑn bile bu seviyenin gerisinde kaldฤฑฤฤฑnฤฑ sรถzlerine ekledi.
Hรผrmรผz Boฤazฤฑ neden petrol piyasasฤฑ iรงin kritik?
Dรผnya petrol ve รผrรผn ticaretinin รถnemli bรถlรผmรผ Hรผrmรผz Boฤazฤฑ’ndan geรงiyor. Boฤazdaki akฤฑลฤฑn kesintiye uฤramasฤฑ, Vitol CEO’su Russell Hardy’ye gรถre petrol fiyatฤฑnฤฑn varil baลฤฑna 200 dolara kadar yรผkselmesine yol aรงabilecek bir senaryoyu beraberinde getiriyor.
Gemiden gemiye aktarฤฑm neden navlun fiyatlarฤฑnฤฑ yรผkseltiyor?
Kรผรงรผk tankerlerin Hรผrmรผz Boฤazฤฑ’nฤฑ geรงip yรผkรผ Umman Kรถrfezi’nde bรผyรผk tankerlere aktarmasฤฑ, gemilerin gรผnlerce beklemesine ve filo kapasitesinin diฤer rotalarda azalmasฤฑna neden oluyor; bu durum navlun fiyatlarฤฑnฤฑ rekor seviyelere taลฤฑyor.
