Merkez Bankasฤฑ Baลkanlฤฑฤฤฑna Hafize Gaye Erkanโฤฑn atanmasฤฑ ile birlikte TCMB’nin ortodoks para politikasฤฑ รงerรงevesinde faiz artฤฑลlarฤฑna gideceฤi inancฤฑ gรผรงlendi. Erkanโฤฑn aldฤฑฤฤฑ formasyonun รถnceki baลkan ลahap Kavcฤฑoฤluโndan oldukรงa farklฤฑ olmasฤฑ, para politikasฤฑnda U dรถnรผลรผ yapฤฑlacaฤฤฑ beklentisini doฤuruyor.
รte yandan Kavcฤฑoฤluโnun da Bankacฤฑlฤฑk Dรผzenleme ve Denetleme Kurumu (BDDK) Baลkanlฤฑฤฤฑna getirilmiล olmasฤฑ, Mart 2021โdan beri yรผrรผttรผฤรผ dรผลรผk faiz politikasฤฑnฤฑn performansฤฑ konusunda hรผkรผmet kanadฤฑnda bir hoลnutluk gรถstergesi olarak yorumlanabilir.
Bu durum ister istemez Hafize Gaye Erkanโa ne kadar baฤฤฑmsฤฑz hareket alanฤฑ verileceฤi sorusunu gรผndeme getiriyor.
‘Rasyonel’ oyun planฤฑ ne olur?
Eylรผl 2021 sonrasฤฑ uygulanan program dahilinde politika faizinin yรผzde 19โdan 8,5โe รงekilmesini takiben Tรผrk Lirasฤฑโndaki deฤer kaybฤฑ yoฤun dรถviz satฤฑลlarฤฑ ile dengelenmeye รงalฤฑลฤฑldฤฑ.
Geรงtiฤimiz hafta yรผzde 10 รผzerinde deฤer kaybetmesine izin verilen TL, yolun bundan sonrasฤฑnda nasฤฑl ลekillenir?
Merkez Bankasฤฑ’nฤฑn 2 Haziran itibarฤฑyla -5.7 milyar dolara gerileyen net dรถviz rezervleri tarihi dip seviyesinde.
Bu vahim tabloyu Hazine ve Maliye Bakanฤฑ Mehmet Simลekโin โrasyonel politikalara dรถnรผลโ sรถzรผ ile birleลtirdiฤimizde yolun bundan sonrasฤฑnda TCMBโnin รถrtรผlรผ dรถviz satฤฑลlarฤฑnฤฑ hฤฑzla azaltmasฤฑnฤฑ ve kฤฑsa sรผre iรงinde de sonlandฤฑrmasฤฑnฤฑ beklemeliyiz.
รrtรผlรผ dรถviz satฤฑลlarฤฑnฤฑn sonlanmasฤฑ dรถviz kurunun serbest piyasa deฤeri olan โadil seviyeyeโ gelmesini saฤlayacaktฤฑr.
Bu noktadan sonra kurdaki deฤer kaybฤฑnฤฑn faiz artฤฑrฤฑmlarฤฑ ile kontrol altฤฑna alฤฑnmasฤฑ gerekir.
Bu ลekilde kurdan enflasyona olan geรงiลkenlik dizginlenebilir.
Dรถviz kuru nasฤฑl belirlenir?
Satฤฑn alma gรผcรผ paritesi hipotezine gรถre nominal dรถviz kuru iki รผlke arasฤฑndaki enflasyon farkฤฑna paralel olarak deฤiลir.
Bu ลekilde reel dรถviz kurunun sabit kalmasฤฑ beklenir.
Oysa bizde bir sรผredir รถrtรผlรผ dรถviz satฤฑลlarฤฑ vasฤฑtasฤฑyla TLโnin Dolar karลฤฑsฤฑnda deฤer kaybฤฑ sฤฑnฤฑrlandฤฑฤฤฑ iรงin reel kurda bir iyileลme oldu ve โadil deฤerdenโ uzaklaลฤฑldฤฑ.
Dรถviz mรผdahalelerinin ortadan kalkmasฤฑ ile dรถviz kuru serbest piyasa deฤerine ulaลฤฑr. Sonrasฤฑnda ise TCMBโnin faiz artฤฑลlarฤฑ ile kuru enflasyon hedeflerine tutarlฤฑ bir noktaya getirmesi beklenir.
ลekilde mavi รงizgi ABD ile Tรผrkiyeโnin Tรผfe enflasyonu farkฤฑnฤฑ, kฤฑrmฤฑzฤฑ รงizgi ise Dolar/TL dรถviz kurunu gรถsteriyor.
Eylรผl 2021โde โYeni Ekonomi Modeli (YEM)โne geรงilene kadar ABD ve Tรผrkiye arasฤฑndaki enflasyon farkฤฑ ve dรถviz kuru arasฤฑndaki uzun vadeli trendlerin รถrtรผลtรผฤรผnรผ, YEMโe geรงilmesi ile birlikte ise iki seri arasฤฑndaki farkฤฑn aรงฤฑldฤฑฤฤฑnฤฑ gรถrรผyoruz.
Dรถviz mรผdahalelerinin kalkmasฤฑ durumunda aradaki farkฤฑn tekrar kapanmasฤฑ, Dolar/TL kurunun 25โli seviyelere รงฤฑktฤฑฤฤฑ noktada ise iki seri arasฤฑndaki paralel trendin tekrar baลlamasฤฑ beklenir.
Gรผvercin faiz artฤฑลฤฑ mฤฑ, ลahin faiz artฤฑลฤฑ mฤฑ?
Dolar/TL kurunun 25โli seviyelere geldiฤi noktada TCMBโnin yola faiz artฤฑลlarฤฑ ile devam edeceฤi varsayฤฑmฤฑndan hareketle gรผvercin ve ลahin iki senaryo oluลturup, bu senaryolarฤฑn kur ve enflasyon รผzerindeki etkilerini inceleyelim.
1) Gรผvercin senaryo: Merkez Bankasฤฑ faiz artฤฑลฤฑ konusunda daha ฤฑlฤฑmlฤฑ davranฤฑp รถnceliฤini fiyat istikrarฤฑndan ziyade รถdemeler dengesi ile ilgili bir kriz รงฤฑkmamasฤฑna verebilir.
Halen yรผzde 8,5 olan politika faizi ilk aลamada yรผzde 20โli seviyelere, kurdaki baskฤฑnฤฑn devamฤฑ durumunda yรผzde 30โlu seviyelere รงฤฑkarฤฑlabilir.
12 ay sonrasฤฑ enflasyon beklentilerinin yรผzde 35โli seviyelerde olduฤu bir รงerรงevede bu patika iรงerideki dรถviz talebini durdurmaya yetmeyebilir.
Reel politika faizi negatifte kalacaฤฤฑ iรงin kur ve enflasyon รผzerindeki yukarฤฑ yรถnlรผ baskฤฑ devam edebilir ve sene sonu enflasyonu yรผzde 45โleri aลabilir.
2) ลahin senaryo: Merkez Bankasฤฑ faiz artฤฑลฤฑ konusunda daha ลahin bir duruล sergilerse politika faizi ilk aลamada 25-30 bandฤฑna sonrasฤฑnda yรผzde 40โlarฤฑn รผzerine รงฤฑkabilir.
Bu durumda kur seviyesinin ve enflasyonun aลaฤฤฑ yรถnlรผ baskฤฑlanmasฤฑ mรผmkรผn olabilir.
Aรงฤฑk faiz artฤฑลฤฑ mฤฑ, koridor mu?
Merkez Bankasฤฑ’nฤฑn ne kadar gรผvercin ya da ลahin olacaฤฤฑna ilave olarak bir diฤer belirsizlik faiz artฤฑลlarฤฑnฤฑn ne kadar aรงฤฑk ya da รถrtรผlรผ olmasฤฑ ile ilgili olacak.
Para politikasฤฑ iletiลimi ne kadar net olursa, piyasalarฤฑn Merkez Bankasฤฑ’nฤฑn samimiyetine inanmasฤฑ ve para politikasฤฑnฤฑn yรถnlendirmesine uygun hareket etmesi mรผmkรผn olur.
Eski ABD Merkez Bankasฤฑ (Fed) Baลkanฤฑ Ben Bernanke, “Para politikasฤฑ yรผzde 98 iletiลim, yรผzde 2 aksiyondur” der.
ลayet aรงฤฑk faiz artฤฑลlarฤฑ yapฤฑlamaz ve 2010 sonrasฤฑ dรถnemden aลina olduฤumuz koridor sistemi geri gelirse faiz artฤฑลlarฤฑ geniล bir bandฤฑn iรงinde รถrtรผlรผ bir ลekilde gerรงekleลir.
Bu durumda ileriye yรถnelik sinyaller bulanฤฑp Merkez Bankasฤฑ’nฤฑn baฤฤฑmsฤฑzlฤฑฤฤฑ konusunda endiลeler devreye gireceฤi iรงin faiz artฤฑลlarฤฑnฤฑn piyasa beklentilerini ลekillendirme gรผcรผ รถnemli รถlรงรผde zayฤฑflar.
Enflasyonu yรผzde 40โlฤฑ seviyelerin altฤฑna dรผลรผrmek โลahinโ hamlelerle bile zorlaลฤฑr.
Yani acฤฑ reรงetenin maliyeti artar.
Acฤฑ reรงetenin maliyetini kim รถdeyecek?
Seรงim รถncesi dรถnemde Millet ฤฐttifakฤฑ, ortodoks politikalarฤฑ savunup โacฤฑ reรงeteyiโ telaffuz ederken, reรงetenin maliyetinin sabit gelir kesimlerine รถdetilmeyeceฤi konusunda hassasiyetini dile getirmiล ve bรผtรผnsel bir paket aรงฤฑklamฤฑลtฤฑ.
Aynฤฑ dรถnemde Cumhur ฤฐttifakฤฑ ortodoks politikalarฤฑ henรผz telaffuz etmediฤi iรงin acฤฑ reรงete de gรผndemde deฤildi.
Oysa ลimdi Hafize Gaye Erkan ile birlikte ortodoks politikalara geรงilecekse bir acฤฑ reรงete oluลacaฤฤฑ da not edilmelidir.
Sฤฑkฤฑ para politikasฤฑnฤฑn maliyetinin ne ลekilde รถdeneceฤi siyasi bir tercihtir.
Para politikasฤฑnฤฑn iลini doฤru yapabilmesi, acฤฑ reรงete uygulanฤฑrken toplumsal tepki ile karลฤฑlaลmamasฤฑ bu maliyetin ne kadar adil daฤฤฑtฤฑlacaฤฤฑ ile bire bir baฤlantฤฑlฤฑdฤฑr.
Bu noktada maliye politikasฤฑnฤฑn devreye girmesi, gerekli desteฤi vermesi ve yapฤฑlan tercihi ลeffaf bir ลekilde izah etmesi gerekir.
