Tรผrk halkฤฑ 16 Nisan’da, baลbakanlฤฑk mevkiinin kaldฤฑrฤฑlmasฤฑ ve icra yetkilerinin Cumhurbaลkanฤฑ Recep Tayyip Erdoฤan’a verilmesi yoluyla Tรผrk demokrasisinin yeniden ลekillenmesini saฤlayacak teklife “evet” ya da “hayฤฑr” demek iรงin sandฤฑk baลฤฑna gidecek. Yatฤฑrฤฑmcฤฑlar her iki sonuรงta da yukarฤฑ yรถnlรผ hareket gรถrmekte zorlanฤฑyor.
Oylama, Tรผrk Lirasฤฑ’nฤฑn rekor seviyelere dรผลtรผฤรผ, Merkez Bankasฤฑ’nฤฑn piyasalarฤฑ desteklemek iรงin daha fazla ortodoks olmayan adฤฑmlar attฤฑฤฤฑ ve hรผkรผmetin seรงmenleri cezbetmek ve yavaลlayan ekonomiyi teลvik etmek iรงin รงaba sarfettiฤi oldukรงa zor bir yฤฑl baลlangฤฑcฤฑnฤฑn ardฤฑndan gerรงekleลtirilecek. Paketin onaylanmasฤฑ halinde Tรผrkiye siyasetine yรถnelik deฤiลiklikler dรถnรผลรผmsel nitelikte olurken, รผlkenin ekonomik anlamda izleyeceฤi yolu nasฤฑl deฤiลtireceฤi รงok aรงฤฑk deฤil. Seรงim anketi dรผzenleyen kuruluลlar, sonucu doฤru tahmin etmeyi zorlaลtฤฑrฤฑcฤฑ bir unsur olan รงok sayฤฑda kararsฤฑz seรงmene dikkat รงekiyor.
Zรผrih’te Julius Baer Group Ltd. analisti Heinz Ruettimann, “Baลarฤฑlฤฑ bir oylamanฤฑn ardฤฑndan, Erdoฤan’ฤฑn ekonomik รถnceliklerinin ne olacaฤฤฑnฤฑ bilmiyoruz,” dedi ve “Kilit sorunlar devam ediyor ve 2017 daha zayฤฑf bir ekonomik bรผyรผme ile ลekillenecek” deฤerlendirmesinde bulundu.
ฤฐลte yatฤฑrฤฑmcฤฑlarla yapฤฑlan mรผlakata gรถre, piyasalarฤฑn olasฤฑ sonuรงlara verebileceฤi en olasฤฑ tepkileri iรงeren 4 senaryo:
SENARYO 1: Evet kazanฤฑr.
Olasฤฑ Sonuรง: Statรผkonun devam etmesi ve Erdoฤan’ฤฑn rolรผnรผn resmi hale gelmesi ile birlikte Tรผrk varlฤฑklarฤฑnda bir ferahlama rallisi gรถrebiliriz. Yatฤฑrฤฑmcฤฑlarฤฑn dikkati ekonomik temellere geri dรถnerken, siyasi cephede dikkatler yeni seรงimlere รงevrilecek.
Bu sonuรง, geniล anlamda, Erdoฤan’ฤฑn yerinin รผst siyasi otorite olarak ลรผphe duyulmadฤฑฤฤฑ, mevcut gรผรง dengesinin devamฤฑ olarak gรถrรผlmekte. Birรงok fon yรถneticisi, bu sonucun ilk baลta bir ferahlama rallisi getirebileceฤini sรถylerken, diฤer bir รงoฤu ise bunun sรผrรผp sรผrmeyeceฤini de sorguluyor.
Londra’da Blackfriars Asset Management Ltd. fon yรถneticisi Anastasia Levashova, “‘Evet’ sonucu geรงici bir ferahlama getirecek, ancak hemen ardฤฑndan Erdoฤan’ฤฑn yeni bir seรงime ne zaman gideceฤi sorusunu ortaya รงฤฑkaracak,” dedi ve “Bazฤฑ uzmanlar, bunun 2017 yazฤฑnda olabileceฤini, bu nedenle piyasada fazla istikrar olmayacaฤฤฑnฤฑ kaydediyor” ลeklinde gรถrรผล bildirdi.
Birรงoฤu, yatฤฑrฤฑmcฤฑ algฤฑsฤฑnฤฑn muhtemelen orta vadede bozulacaฤฤฑ dรผลรผncesinde.
ฤฐstanbul’da Marmara Capital fon yรถneticisi Haydar Acun, “Tรผrkiye’nin yรถnetiลim sistemi, eฤer anayasa deฤiลikliฤi geรงerse, Rusya’nฤฑnkine รงok benzeyecek,” dedi ve “Yeni riskler ฤฑลฤฑฤฤฑnda yeniden deฤerlendirmeye hazฤฑr olmak durumundasฤฑnฤฑz” ลeklinde konuลtu. Karลฤฑlaลtฤฑrma iรงin, Tรผrkiye’nin gรถsterge hisse senedi endeksi gelecek 12 aydaki beklenen kar toplamฤฑnฤฑn 8.6 katฤฑ seviyede seyrederken, Rusya’nฤฑn gรถsterge endeksi Micex 6 katฤฑ seviyede iลlem gรถrรผyor.
Paris’te Credit Agricole SA kฤฑdemli geliลen piyasalar stratejisti Guillaume Tresca, “Halen en iyi senaryo ‘evet’ olacak, zira fiilen mevcut sistem, iktidardaki Ak Parti’nin desteklediฤi bir baลkanlฤฑk sistemi,” dedi ve “Erdoฤan halihazฤฑrda tรผm gรผce sahip, bu yรผzden piyasalar ve รถzellikle yabancฤฑlar iรงin evet oyu deฤiลiklik anlamฤฑna gelmeyecek” gรถrรผลรผnรผ savundu.
Stockholm’de SEB SA baล geliลen piyasalar stratejisti Per Hammarlund, “‘Evet’ รงฤฑkmasฤฑ durumunda, Tรผrk yatฤฑrฤฑmcฤฑlarฤฑn rahat bir nefes alacaฤฤฑnฤฑ dรผลรผnรผyorum,” dedi ve “Erdoฤan ve AKP temel hedeflerine ulaลacak ve piyasalar bir sonraki genel seรงimin ne zaman olacaฤฤฑ hakkฤฑnda konuลmaya baลlayacak. Bu da รถnemli bir volatilite kaynaฤฤฑ deฤil” dedi ve 10 yฤฑl vadeli TL cinsinden tahvillerin faizinin 80 baz puan gerileyerek yรผzde 10 civarฤฑna dรผลebileceฤi tahmininde bulundu. Hammarlund, yabancฤฑ yatฤฑrฤฑmcฤฑlarฤฑn Erdoฤan’ฤฑn ekonomi politikasฤฑnฤฑn hazฤฑrlanmasฤฑna daha fazla mรผdahale edebileceฤinden endiลe duyacaklarฤฑnฤฑ, ancak yรผksek carry trade’den dolayฤฑ kalacaklarฤฑnฤฑ sรถzlerine ekledi.
SENARYO 2: Hayฤฑr kazanฤฑr.
Olasฤฑ Sonuรง: Piyasa negatif. Erdoฤan muhtemelen konuyu burada bฤฑrakmayacaktฤฑr ve bu da siyasi gerilim ve erken seรงim ihtimalinde artฤฑล anlamฤฑna geliyor.
Para yรถneticilerinin bรผyรผk kฤฑsmฤฑ “hayฤฑr” sonucunu piyasalar iรงin daha fazla istikrarsฤฑzlฤฑk olarak gรถrรผyor. Bu durum, ana muhalefet partisi CHP’nin liderinin bรถyle bir sonucun temel olarak mevcut sistemin devamฤฑ anlamฤฑna geleceฤini sรถylemesi ve Erdoฤan’ฤฑn meลruiyetinin tartฤฑลฤฑlmasฤฑna yol aรงmayacaฤฤฑ garantisi vermesine raฤmen sรถz konusu. Eฤer Erdoฤan anayasa deฤiลikliklerinin geรงmesinde ฤฑsrarcฤฑ olursa, atacaฤฤฑ bir sonraki adฤฑm, milliyetรงi MHP ya da Kรผrt seรงmenlerin desteklediฤi HDP’yi Meclis dฤฑลฤฑnda bฤฑrakmak ve bu yolla anayasa deฤiลiklerini geรงirmek iรงin yeterli desteฤi bulmak amacฤฑyla erken seรงime gitmek olabilir.
Hammarlund, “‘Hayฤฑr’ รงฤฑkmasฤฑ durumunda, 6 ila 12 aylฤฑk dรถnemde aลaฤฤฑ yรถnlรผ riskler fazla olacak,” dedi ve “Piyasalar, daha sonra ne olacaฤฤฑna iliลkin endiลelerden dolayฤฑ satฤฑลa baลlayacak. Erdoฤan ve AKP’nin, HDP ya da MHP’yi ya da tercihan her ikisini birden Meclis dฤฑลฤฑna itmek iรงin Tรผrkiye’yi yeni seรงimlere doฤru yรถnelteceฤini dรผลรผnรผyorum” ลeklinde gรถrรผล bildirdi.
Credit Agricole’den Tresca da benzer gรถrรผลleri savunuyor. Erdoฤan’ฤฑn bฤฑrakmayacaฤฤฑnฤฑ kaydeden Tresca, “Sonucu bypass etmenin bir yolunu bulacaktฤฑr. Ve bu nedenle belirsizlikler olabilir ve piyasalar belirsizliklerden nefret eder” dedi.
Hamburg’da Berenberg Bank ekonomisti Wolf-Fabian Hungerland, “‘Hayฤฑr’ sonucunun ardฤฑndan, Erdoฤan ve destekรงilerinin resmi olarak baลkanlฤฑk sistemini saฤlama alabilmek iรงin artan baskฤฑlarฤฑ ve geniลleyen รงabalarฤฑ gelecektir,” dedi ve “Bu durum muhtemelen toplum iรงinde gerginliฤi artฤฑracak. Kรผrt vatandaลlar, Avrupa, basฤฑn ve genel olarak her tรผrlรผ muhalefet ile. Erdoฤan fiili iktidarฤฑnฤฑ yasal รงerรงeveye alarak meลrulaลtฤฑrmaya รงalฤฑลacak. Bu da piyasalarฤฑn diฤer bir belirsizlik yรผkรผ ile karลฤฑlaลmasฤฑna neden olacak. Bu durum varlฤฑk fiyatlarฤฑnda yansฤฑmasฤฑnฤฑ bulacak” ลeklinde konuลtu.
SENARYO 3: Zor olan. Referandum iptal edilir.
Olasฤฑ Sonuรง: Siyasetรงiler bu olasฤฑlฤฑฤฤฑ gรถzardฤฑ ediyor, ancak gerรงekleลmesi durumunda piyasalar iรงin aลฤฑrฤฑ negatif.
Bloomberg’in altฤฑ farklฤฑ firmanฤฑn baลkanฤฑ ile yaptฤฑฤฤฑ mรผlakatlara gรถre, Tรผrkiye’de anket ลirketleri ลimdiye dek referandum konusunda kamuoyu araลtฤฑrmalarฤฑnฤฑ yayฤฑnlamaktan bรผyรผk รถlรงรผde kaรงฤฑndฤฑ, zira normalden daha fazla sayฤฑda kararsฤฑz seรงmen olasฤฑ sonuรงlar hakkฤฑnda bir kanฤฑya varmayฤฑ zor hale getiriyor.
Blackfriars’tan Levashova, “Referandumun 16 Nisan’da yapฤฑlmasฤฑ garanti deฤil,” dedi ve “Halen referandumun erteleneceฤine iliลkin yรผksek bir risk olduฤunu dรผลรผnรผyorum ve bu olursa, piyasa bunu sรผrpriz olarak deฤerlendirecek” ลeklinde gรถrรผล bildirdi.
Bu olasฤฑlฤฑk hakkฤฑndaki spekรผlasyon, Baลbakan Yardฤฑmcฤฑsฤฑ Numan Kurtulmuล’un 22 Mart’ta devlete ait Anadolu Ajansฤฑ’na verdiฤi mรผlakattaki aรงฤฑklamalarฤฑ ile oldukรงa yoฤundu.
Kurtulmuล,”Hiรงbir gรผรง referandumun iptal edilmesi konusunda baลarฤฑlฤฑ olamaz. Hiรงbir gรผcรผn buna gรผcรผ yetmez” dedi.
Senaryo 4: Erken seรงim
Olasฤฑ sonuรง: Negatif, ancak “evet” ya da”hayฤฑr” sonuรงlarฤฑnฤฑn herhangi birinin รงฤฑkmasฤฑ durumunda olabilir. Yatฤฑrฤฑmcฤฑlar Tรผrkiye’deki siyasi kargaลadan dolayฤฑ yorgun ve รผlkenin uzun zamandฤฑr sรถzรผ verilen ancak uzun zamandฤฑr beklemede tutulan ekonomik reformlar รผzerinde odaklanmasฤฑnฤฑ istiyor.
2014 yฤฑlฤฑndan bu yana, Tรผrkiye’de, ikisi genel seรงimler olmak รผzere dรถrt kez seรงime gidildi. Bu durum siyasi gรถrรผnรผmรผ belirsizleลtirirken, ekonomik politikalarฤฑn รถngรถrรผlmesini zorlaลtฤฑrdฤฑ.
Bazฤฑlarฤฑ, “hayฤฑr” sonucunun ya da referandumun iptal edilmesinin hรผkรผmeti, iktidar partisinin parlamentodaki pozisyonunu gรผรงlendirmek iรงin erken seรงimlere yรถneltebileceฤini sรถylรผyor. Aynฤฑ zamanda, “evet” รงฤฑkmasฤฑ durumunda, erken seรงimler Erdoฤan’a, geรงiล iรงin iki yฤฑl beklemektense siyasi sistemi hemen dรถnรผลtรผrme imkanฤฑ saฤlayabilir.
Londra’da Duet Asset Management fon yรถneticisi Michel Danechi, “Gรผnรผn sonunda, sonucun tekrar seรงimlere yol aรงฤฑp aรงmayacaฤฤฑ durumu ortaya รงฤฑkacak,” dedi ve “Bu, yรผksek seviyede belirsizliฤe neden olan bir durum” ลeklinde gรถrรผล bildirdi. (Bloomberg News)
