Rekabet Kurumu‘nun, tarฤฑm รผrรผnleri alanฤฑnda yรผrรผtรผlen sektรถr incelemesi kapsamฤฑnda hazฤฑrladฤฑฤฤฑ “Yaล Sebze ve Meyve Sektรถr ฤฐncelemesi Raporu” tamamlandฤฑ.
Yaล sebze ve meyveler, รงok sayฤฑda el deฤiลtirerek, toplayฤฑcฤฑ, simsar, komisyoncu, tรผccar gibi aracฤฑlar yoluyla tรผketiciye ulaลtฤฑrฤฑlฤฑyor. Yaล meyve ve sebzede รผretici รถrgรผtlenmesinin arzulanan dรผzeyde olmamasฤฑ, pazarlama kanalฤฑnฤฑn uzamasฤฑna ve tรผketicinin รถdediฤi paradan รผreticinin eline geรงen miktarฤฑn dรผลmesine yol aรงฤฑyor.
Nihai รผrรผn fiyatlarฤฑnda yaลanan fiyat artฤฑลฤฑ veya dรผลรผลรผ sonraki yฤฑl รผretimini de doฤrudan etkilerken, รผretim eksikliฤi veya fazlalฤฑฤฤฑ ortaya รงฤฑkฤฑyor. Bu durum, tarฤฑmsal รผrรผn fiyatlarฤฑndaki istikrarsฤฑzlฤฑฤฤฑn en รถnemli nedenlerinden birini oluลturuyor.
Tarฤฑmsal รผrรผnler, iklim, hava koลullarฤฑ, kuraklฤฑk, hastalฤฑk, coฤrafya gibi faktรถrlere baฤlฤฑ olmasฤฑ nedeniyle de etkileniyor. Yaล meyve ve sebzelerin รงabuk bozulabilir รผrรผnler olmalarฤฑ, depolama olanaklarฤฑnฤฑn yetersiz, raf รถmรผrlerinin kฤฑsa olmasฤฑ da fiyat hareketliliฤine neden oluyor. Tรผrkiye’de bu รผrรผnlerin pazarlanmasฤฑ รถzel sektรถr tarafฤฑndan yapฤฑlฤฑrken, รผreticiden tรผketiciye olan pazarlama kanalฤฑnda genellikle komisyoncu, tรผccar ve perakendeciler gรถrev alฤฑyor.
Tarฤฑmsal รผretim gerรงekleลtiren oyuncular รถnemli oranda rekabet ederken, bu oyuncular ihtiyaรงlarฤฑ olan girdileri รงoฤunlukla “oligopol” piyasalardan saฤlฤฑyor. Sรถz konusu problemin รผreticiler รผzerindeki etkisinin hafifletilmesi gerekiyor. Bu imkanฤฑn saฤlanamadฤฑฤฤฑ durumda ise tarฤฑm endรผstrisinin karlฤฑlฤฑktan uzaklaลmasฤฑ ve รผretim miktarฤฑnฤฑn azalmasฤฑ ve dolayฤฑsฤฑyla รผrรผn fiyatlarฤฑnฤฑn artmasฤฑ bekleniyor.
“รlke รงapฤฑnda merkez birliฤi oluลturulsun” รถnerisi
Kรผรงรผk รงiftรงiler, รผrรผnlerini satarken รงoฤunlukla aracฤฑ tรผccar ya da komisyoncularla karลฤฑ karลฤฑya kalฤฑyor. Bu elden ele geรงiลler sonucunda รผrรผnรผn fiyatฤฑ artฤฑyor ve bu yรผksek fiyat tรผketici talebinin dรผลmesine neden oluyor.
รretici ile tรผketici arasฤฑnda rol oynayan aracฤฑlarฤฑ ortadan kaldฤฑrma ve aracฤฑlarฤฑn elde ettiฤi kazancฤฑ en aza indirme konusunda tarฤฑm satฤฑล kooperatiflerinin รถnemli bir rolรผ bulunuyor.
Raporda, baฤฤฑmsฤฑz olarak faaliyet gรถsteren bir tarฤฑm satฤฑล kooperatifinin, yerel aracฤฑlarla rekabet edebilmesine, bazฤฑ aracฤฑlarฤฑ ortadan kaldฤฑrabilmesine ve ortaklarฤฑna bazฤฑ teknik avantajlar saฤlayabilmesine karลฤฑn bazฤฑ รผrรผnlerin imalatฤฑnฤฑ ya da ihracatฤฑnฤฑ elinde bulunduran bรผyรผk tรผccar ve sanayicilerle rekabet etmesi iรงin bรถlge รงapฤฑnda birlikler ve รผlke รงapฤฑnda bir merkez birliฤi oluลturmalarฤฑ รถnerildi.
“Alฤฑcฤฑ gรผcรผn kรถtรผye kullanฤฑlmasฤฑ รถnlenmeli”
Sรถz konusu raporda zincir marketlerin paylarฤฑ da ele alฤฑndฤฑ. Buna gรถre, yalnฤฑzca 4 teลebbรผs pazarฤฑn yarฤฑsฤฑndan fazlasฤฑna hakim durumda. Pazardaki en bรผyรผk 10 oyuncuya bakฤฑldฤฑฤฤฑnda ise bu rakam yรผzde 63 seviyelerine ulaลฤฑyor. Rakamlar, organize perakende pazarฤฑ iรงerisinde yoฤunlaลma oranlarฤฑnฤฑn yฤฑllar itibarฤฑyla ciddi oranda arttฤฑฤฤฑnฤฑ gรถsteriyor.
Perakende sektรถrรผnde sรผpermarketlerin payฤฑnฤฑn artฤฑyor olmasฤฑ รผrรผnlerin รผretildiฤi, paketlendiฤi ve tedarik edildiฤi pazarฤฑ da ลekillendirmeye baลladฤฑ. Bu yoฤunlaลmanฤฑn sonuรงlarฤฑndan biri de bu yapฤฑlarฤฑn tedarik zincirindeki alฤฑcฤฑ gรผcรผnรผn artฤฑลฤฑ olarak ortaya รงฤฑktฤฑ. Satฤฑลlarฤฑn peลin, รถdemelerin uzun vadeye yayฤฑlmasฤฑ zincir marketlere รถnemli bir fon kaynaฤฤฑ yaratฤฑyor.
Tarฤฑmsal รผreticilerin, zincirin diฤer aktรถrleri karลฤฑsฤฑnda mรผzakerelerinde รงok az pazarlฤฑk gรผcรผne sahip olduฤu belirtilen raporda, tedarik zincirindeki diฤer aktรถrlerin gรผรงlerinin sฤฑnฤฑrlandฤฑrฤฑlmasฤฑ durumunda, รงiftรงilerin gelirlerinin artฤฑrฤฑlmasฤฑ, arz gรผvenliฤi ve tรผketici fiyatlarฤฑnฤฑn makul seviyelere gelmesi, amaรงlara birlikte ulaลฤฑlabilmesinin mรผmkรผn hale geleceฤi ifade edildi.
Perakendecilerin gรผcรผ, tedarikรงiler รผzerindeki etkilerinin yanฤฑ sฤฑra tรผketici tercihlerinin azalmasฤฑ, daha yรผksek fiyatlar ve inovasyon รผzerindeki sonuรงlarฤฑ ile tรผketiciyi de etkiliyor. Perakendeciler pazarda sahip olduklarฤฑ gรผรง nedeniyle tรผketici talebini, tรผketicilerin neyi, nasฤฑl ve nerede satฤฑn aldฤฑklarฤฑnฤฑ ลekillendiriyor.
Sรผpermarketlerin perakende seviyesindeki pazar gรผcรผ ve tedarik seviyesinde sahip olduklarฤฑ alฤฑcฤฑ gรผcรผ birbirini gรผรงlendiriyor. Pazar gรผcรผ arttฤฑkรงa perakendeci daha uygun koลullarda alฤฑm yapabilir ve daha dรผลรผk fiyatlarla bu รผrรผnler tรผketiciye sunulabilir. Bu durum da pazar gรผcรผnรผn artmasฤฑna neden oluyor.
Raporda, hฤฑzlฤฑ tรผketim mallarฤฑ perakendeciliฤi alanฤฑnda faaliyet gรถsteren teลebbรผslerin gerek pazar paylarฤฑ gerekse alฤฑcฤฑ gรผรงleri รถnemli รถlรงรผde arttฤฑฤฤฑndan alฤฑcฤฑ gรผcรผnรผn kรถtรผye kullanฤฑlmasฤฑnฤฑ รถnlemek amacฤฑyla dรผzenlemeler yapฤฑlmasฤฑ gerektiฤi bildirildi.
“Tarฤฑmsal girdilerde yerli รผretim saฤlanmalฤฑ”
Raporda, tarฤฑm piyasalarฤฑnda hem arz gรผvenliฤi hem de fiyat istikrarฤฑ aรงฤฑsฤฑndan alฤฑnmasฤฑ gereken รถnlemlere iliลkin รถnerilere de yer verildi.
Buna gรถre, Tรผrkiye’de tarฤฑmsal รผretim, en รถnemli girdi kalemleri olan akaryakฤฑt, gรผbre, tohum ve ilaรงta ithalata ve dolayฤฑsฤฑ ileย dรถviz kuruna baฤฤฑmlฤฑ olunmasฤฑ nedeniyle oldukรงa maliyetli. Bu nedenle kฤฑsa dรถnemde sรถz konusu girdilerin sรผbvanse edilmesi, uzun dรถnemde ise bu alanlarda olabildiฤince yerli รผretimin saฤlanmasฤฑ hem fiyatlar hem de arz gรผvenliฤi iรงin รถnem taลฤฑyor.
Yeterli รผretimin saฤlanmasฤฑ iรงin ihracat ve ithalat politikalarฤฑ da dahil olmak รผzere, “รผretim planlamasฤฑ” yapฤฑlmasฤฑ, bunun iรงin Tarฤฑm ve Orman Bakanlฤฑฤฤฑ nezdinde komisyon oluลturulmasฤฑ, destekleme politikalarฤฑ, รผretim planlamasฤฑ kapsamฤฑnda yeniden ele alฤฑnmasฤฑ rapordaki tavsiyeler arasฤฑnda yer aldฤฑ.
Tedarik zincirinin boyunun kฤฑsaltฤฑlmasฤฑ iรงin aracฤฑlarฤฑn (tรผccar, komisyoncular, nakliyeciler, depolama) รผstlendikleri fonksiyonlarฤฑn รผretici birlikleri vasฤฑtasฤฑ ile yerine getirilmesi, bu รงerรงevede รผretici birliklerinin yeniden yapฤฑlandฤฑrฤฑlmasฤฑ, Tarฤฑm ve Orman ile Ticaret bakanlฤฑklarฤฑ รถnderliฤinde komisyon oluลturulmasฤฑ gerektiฤi belirtildi.
Raporda, รงiftรงilerin gelirlerinin artฤฑrฤฑlmasฤฑna yรถnelik destek mekanizmalarฤฑnฤฑn artฤฑrฤฑlmasฤฑ, tarฤฑmsal destekler ekim รถncesi aรงฤฑklanmasฤฑ ve bunun uzun dรถnemli olmasฤฑ, zorunlu fiyat bildirimleri yanฤฑnda รผretim, kapasite, stok, ticaret gibi piyasa verilerine รงiftรงilerin ulaลmasฤฑ iรงin piyasa ลeffaflฤฑฤฤฑnฤฑn artฤฑrฤฑlmasฤฑna yรถnelik mekanizmalarฤฑn hayata geรงirilmesi รถnerildi.
ฤฐstenmeyen รผretim miktarฤฑ dalgalanmasฤฑnฤฑn รถnรผne geรงmek iรงin tarฤฑm sektรถrรผnde รงiftรงilerin รผretim tercihlerini ลekillendirmeleri iรงin gรผncel ekim verilerinin olabildiฤince ลeffaf ลekilde paylaลฤฑlmasฤฑ rapordaki tavsiyeler arasฤฑnda yer aldฤฑ.
Tarฤฑmsal รผretimin devamlฤฑlฤฑฤฤฑn saฤlanabilmesini iรงin risk yรถnetimi kapsamฤฑnda tarฤฑmsal sigortalarฤฑn yaygฤฑnlaลtฤฑrฤฑlmasฤฑ ve korumanฤฑn artฤฑrฤฑlmasฤฑ gerektiฤi belirtilen raporda, tarฤฑmฤฑn finansmanฤฑ iรงin yeni mekanizmalar geliลtirilmesi ve finansman maliyetlerinin aลaฤฤฑya รงekilmesinin รถnemine iลaret edildi.
Raporda, zincir marketlerin alฤฑcฤฑ gรผรงlerinin sฤฑnฤฑrlandฤฑrฤฑlmasฤฑ iรงin Ticaret Bakanlฤฑฤฤฑ nezdinde haksฤฑz ticaret uygulamalarฤฑna yรถnelik tedbirlerin hayata geรงirilmesi ve bu uygulamalarฤฑn sฤฑkฤฑ bir ลekilde denetlenmesi gerektiฤi de kaydedildi.
