‘Kriz kรขhini’ olarak anฤฑlan Nouriel Roubini, Dรผnya gazetesinde yer alan deฤerlendirmesinde, piyasalarฤฑn Donald Trump’ฤฑn ABD Baลkanฤฑ seรงilmesiyle baลlayan rallide sona gelindiฤini yazdฤฑ. ฤฐลte Roubini’nin o yazฤฑsฤฑ:
Donald Trump ABD Baลkanฤฑ seรงildiฤinde piyasalar etkili bir ralli yaลadฤฑ. Yatฤฑrฤฑmcฤฑlarฤฑn ilk baลta Trumpโฤฑn mali teลvik vaatleriyle, enerji, saฤlฤฑk hizmetleri ve finansal hizmetlerdeki serbestleลmesiyle, kurumsal, bireysel, gayri menkul ve sermaye kazanรง vergilerindeki indirim vaatleriyle baลฤฑ dรถnmรผลtรผ. Fakat Trumponomics gerรงekten de varlฤฑk fiyatlarฤฑndaki yรผkseliลin sรผrmesini saฤlayabilecek mi?
ลirket ve yatฤฑrฤฑmcฤฑlarฤฑn Trumpโa sevinmesi ลaลฤฑrtฤฑcฤฑ deฤil. Bu geleneksel cumhuriyetรงi arz yanlฤฑ damlama ekonomisi bรผyรผk รถlรงรผde ลirketlere ve zengin bireylere fayda saฤlarken istihdam yaratmak veya mavi yaka iลรงilerin gelirlerini artฤฑrmak iรงin hiรงbir ลey yapmayacak. Tarafsฤฑz Vergi Politikalarฤฑ Merkeziโne gรถre Trumpโฤฑn รถnerdiฤi vergi kesintilerinin neredeyse yarฤฑsฤฑ gelir piramidinin en yรผksek yรผzde birlik kฤฑsmฤฑna fayda saฤlayacak.
Mali teลvik beklentisi uzun vadeli faizleri yรผkseltti
Fakat kurumsal sektรถrรผn hayvani ruhu yakฤฑnda รงok temel bir korkuya kapฤฑlacak: piyasalar zaten coลkusunu yitiriyor ve Trumpโun yatฤฑrฤฑmcฤฑlarla balayฤฑ sona yaklaลฤฑyor olabilir. Bunun birรงok nedeni var. Birincisi mali teลvik beklentisi hisse fiyatlarฤฑnฤฑ yรผkseltmiล olabilir ama aynฤฑ zamanda uzun vadeli faizleri de yรผkseltti. Bu yรผkseliล sermaye harcamalarฤฑna ve faiz duyarlฤฑ gayri menkul gibi sektรถrlere zarar veriyor. Bir yandan gรผรงlenen dolar daha fazla mavi yaka iลin sonunu getirecek – ki mavi yakalฤฑlar genelde Trump seรงmenleri. Baลkan klima รผreticisi Carrierโi kabadayฤฑlฤฑkla ve tatlฤฑ dille zorlayarak Indianaโda bin iลi โkurtarmฤฑลโ olabilir. Fakat ABD dolarฤฑnฤฑn seรงimden beri yรผkseliลi zamanla neredeyse 400 bin iลe malolabilir.
Dahasฤฑ Trumpโฤฑn mali teลvik paketi piyasalarฤฑn mevcut fiyatlamasฤฑnฤฑn รถngรถrdรผฤรผnden รงok daha bรผyรผk birลey olabilir. Baลkanฤฑ Ronald Reagan ve George W. Bushโda da gรถrรผldรผฤรผ gibi cumhuriyetรงiler kurumlar vergisi, gelir vergisi ve diฤer vergilerde kesintiye gitme cazibesine nadiren kapฤฑlmฤฑyorlar – bu kesintilerden dolayฤฑ yaลanan gelir kayฤฑplarฤฑnฤฑ kapatacak bir yol ya da harcamalarฤฑ kesme isteฤi olmasa bileโฆ Eฤer Trump dรถneminde de bรถyle olursa mali aรงฤฑklar faiz oranlarฤฑnฤฑ ve dolarฤฑ daha da yรผkselterek ekonomiye uzun vadede zarar verecektir.
Enflasyon gรถrรผnรผmรผ endiลelendiriyor
Yatฤฑrฤฑmcฤฑlarฤฑn iลtahฤฑnฤฑn kesilmesinin bir diฤer nedeni de enflasyon gรถrรผnรผmรผ. ABD ekonomisinin zaten tam istihdama yaklaลtฤฑฤฤฑ bir dรถnemde Trumpโฤฑn mali teลvikleri bรผyรผmeden รงok enfl asyonu ateลler. Enflasyon da Janet Yellenโin gรผvercin Merkez Bankasฤฑโna beklenenden daha hฤฑzlฤฑ ve erken faiz artฤฑrtฤฑr. Bu da uzun vadeli faiz oranlarฤฑnฤฑ ve dolarฤฑn deฤerini daha da yรผkseltir.
รรงรผncรผsรผ, aลฤฑrฤฑ gevลek mali politikalarla birlikte sฤฑkฤฑ para politikalarฤฑnฤฑn uygulandฤฑฤฤฑ istenmeyen politika karฤฑลฤฑmฤฑ mali ลartlarฤฑ daha da sฤฑkฤฑlaลtฤฑrarak mavi yaka iลรงi gelirlerini ve istihdam gรถrรผnรผmรผnรผ daha da zedeler. Zaten korumacฤฑ olan Trump yรถnetimi bรถyle bir durumda bu iลรงilere destek saฤlamak iรงin ek korumacฤฑ รถnlemler almak zorunda kalacak. Bu da ekonomik bรผyรผmeyi daha da zedeler ve kurumsal karlarฤฑ dรผลรผrรผr.
Ticarette diลe diล mรผcadele bรผyรผmeyi engelleyecek
Eฤer Trump korumacฤฑlฤฑk meselesini abartฤฑrsa ลรผphesiz ticaret savaลlarฤฑnฤฑ baลlatmฤฑล olacak. ABDโnin ticaret ortaklarฤฑnฤฑn ise ABD ithalat kฤฑsฤฑtlamalarฤฑna kendi gรผmrรผk vergileri ve ABD ihracatฤฑna yeni kฤฑsฤฑtlarฤฑyla cevap vermekten baลka bir ลansฤฑ olmayacak. Bu diลe diล mรผcadele kรผresel ekonomik bรผyรผmeyi engelleyecek, dรผnyanฤฑn her yerinde ekonomileri ve borsalarฤฑ kรถtรผleลtirecek. Hatฤฑrlamak lazฤฑm; Amerikaโda 1930โda yรผrรผrlรผฤe giren Smoot-Hawleyy Gรผmrรผk Yasasฤฑ kรผresel bir ticaret savaลฤฑnฤฑ ardฤฑndan da Bรผyรผk Buhranโฤฑ tetiklemiลti.
Dรถrdรผncรผsรผ, Trumpโฤฑn hamleleri gรถsteriyor ki bu hรผkรผmetin ekonomik mรผdaheleciliฤi geleneksel korumacฤฑlฤฑฤฤฑn da รถtesine geรงecek. Trump ลimdiden ลirketlerin yurtdฤฑลฤฑ operasyonlarฤฑnda gรถzรผ olduฤunu ithalat prelevmanlarฤฑyla, fahiล fiyatlamalarla ve gรถรงmen sฤฑnฤฑrlandฤฑrmalarฤฑyla (yetenekli insan kaynaฤฤฑnฤฑ bulmayฤฑ zorlaลtฤฑrฤฑyor) tehdit ederek gรถsterdi.
Phelpsโe gรถre Nazi Almanyasฤฑโna benziyor
Nobelli ekonomist Edmund S. Phelps Trumpโฤฑn kurumsal sektรถre doฤrudan mรผdahelesini ลirketรงi Nazi Almanyaโsฤฑna ve Faลist italyasฤฑna benzetti. Tabii bir รถnceki ABD Baลkanฤฑ Barack Obama kurumsal sektรถre Trump gibi davransaydฤฑ muhtemelen komรผnist damgasฤฑ yerdi. Fakat nedendir bilinmez Trump aynฤฑ ลeyi yaptฤฑฤฤฑnda kurumsal Amerikaโnฤฑn sesi รงฤฑkmฤฑyor.
Beลincisi, Trump ABDโnin mรผttefiklerini sorguluyor, ABDโnin Rusya gibi ebedi dรผลmanlarฤฑyla yakฤฑnlaลฤฑyor ve รin gibi รถnemli kรผresel gรผรงlerle dikleลiyor. Kararsฤฑz dฤฑล politikalarฤฑ dรผnya liderlerini, รงok uluslu ลirketleri ve kรผresel piyasalarฤฑ genel olarak รผrkรผtรผyor.
Son olarak Trump sadece iลleri daha da kรถtรผleลtiren hasar kontrolรผ yรถntemleri kullanฤฑyor. รrneฤin danฤฑลmanlarฤฑ ve Trump ลimdiden dolarฤฑ zayฤฑflatmak iรงin sรถzlรผ aรงฤฑklamalar yaptฤฑ. Fakat konuลmakla olmaz, bu gibi sรถzlรผ faliyetlerin dolar รผzerindeki etkisi sadece geรงici olur.
Yani Trump daha radikal ve aykฤฑrฤฑ bir yaklaลฤฑm sergileyebilir. Seรงim kampanyasฤฑ sรผresince Fedโi fazla gรผvercin olmakla ve โdรผzmece bir ekonomiโ yaratmakla suรงladฤฑ. Ama ลimdi รถzel sektรถre kredi akฤฑtabilmek iรงin Fed yรถnetim kuruluna Yellenโdan daha da gรผvercin ve daha az baฤฤฑmsฤฑz รผyeler atamak isteyebilir.
Eฤer bu da olmazsa Trump tek taraflฤฑ olarak dolarฤฑ dรผลรผrecek mรผdahelelerde bulunabilir ya da sermaye kontrolleri getirerek dolarฤฑ gรผรงlendiren sermaye akฤฑลlarฤฑnฤฑ sฤฑnฤฑrlandฤฑrabilir. Piyasalar ลimdiden farkฤฑna varmaya baลladฤฑ; eฤer korumacฤฑlฤฑk ve pervasฤฑz politik para politikalarฤฑ ticaret savaลlarฤฑna, kur savaลlarฤฑna ve sermaye kontrolรผ savaลlarฤฑna neden olursa tam bir panik havasฤฑ eser.
Elbette teลvik beklentisi, dรผลรผk vergiler ve serbestleลme yine de ekonomiyi ve piyasalarฤฑ kฤฑsa vadede coลturur. Fakat Trumpโฤฑn gรถreve baลlamasฤฑndan beri finans piyasalarฤฑndaki kararsฤฑzlฤฑฤฤฑn da iลaret ettiฤi รผzere, baลkanฤฑn tutarsฤฑz, dengesiz ve yฤฑkฤฑcฤฑ politikalarฤฑ uzun vadede ABD ekonomisinin ve kรผresel ekonominin bรผyรผmesinde ciddi kayฤฑplara neden olacak.
