BBC Tรผrkรงe‘nin haberine gรถre tรผm kฤฑta รผlkelerini ve uluslararasฤฑ enerji piyasalarฤฑnฤฑ ilgilendiren enerji boyutu, kฤฑsa ve uzun vadeli olmak รผzere iki aรงฤฑdan Batฤฑ’yฤฑ kaygฤฑlandฤฑrฤฑyor: Rusya’nฤฑn doฤal gaz satฤฑลฤฑnฤฑ jeopolitik bir silah olarak kullanmasฤฑ ve 2009 senesinde yaptฤฑฤฤฑ gibi Ukrayna รผzerinden Avrupa’ya gaz akฤฑลฤฑnฤฑ kesmesi olasฤฑlฤฑฤฤฑ. ฤฐkinci olarak da Avrupa kฤฑtasฤฑnฤฑn enerji tedarikinde Rusya’ya olan tam baฤฤฑmlฤฑlฤฑฤฤฑnฤฑn sรผrรผyor olmasฤฑ.
Rusya, Ukrayna ile yaลadฤฑฤฤฑ ikili sorunlar nedeniyle 2006-2009 seneleri arasฤฑnda doฤalgaz akฤฑลฤฑnฤฑ birden fazla kere kesmiล, รถzellikle kฤฑล aylarฤฑnda yaลanan bu kesintilerle Avrupa kฤฑtasฤฑnda hem evlerin ฤฑsฤฑtฤฑlmasฤฑ hem de sanayide kullanฤฑm aรงฤฑsฤฑndan sorunlara yol aรงmฤฑลtฤฑ. Avrupa o tarihten bu yana Rus gazฤฑna baฤฤฑmlฤฑlฤฑฤฤฑ azaltmayฤฑ gรผndemine almฤฑล ancak รถzellikle Almanya’nฤฑn farklฤฑ yaklaลฤฑmฤฑ nedeniyle soruna kapsamlฤฑ bir รงรถzรผm getirememiลti.
Moskova’dan Avrupa’nฤฑn kaygฤฑlarฤฑnฤฑ giderecek bir aรงฤฑklamanฤฑn gelmemiล olmasฤฑ ve Ukrayna’ya dรถnรผk askeri operasyon kartฤฑnฤฑn da masada olmasฤฑ kaygฤฑlarฤฑ artฤฑran bir unsur olarak deฤerlendiriliyor.
Bu yรถnde kayda geรงen tek aรงฤฑklamayฤฑ Rusya’nฤฑn BM nezdindeki Bรผyรผkelรงisi Vasily Nebenzia 1 ลubat gรผnรผ gazetecilerin sorularฤฑnฤฑ yanฤฑtlarken yapmฤฑลtฤฑ.ย
Rus Bรผyรผkelรงi, “Rusya gรผvenilir bir tedarikรงidir ve ortaklarฤฑnฤฑ hiรงbir zaman hayal kฤฑrฤฑklฤฑฤฤฑna uฤratmamฤฑลtฤฑr” ifadelerini kullanฤฑrken, Rusya Devlet Baลkanฤฑ Vladimir Putin’in sรถzcรผsรผ Dimitry Peskov da Aralฤฑk ayฤฑ sonlarฤฑnda yaptฤฑฤฤฑ bir aรงฤฑklamada, Rusya’nฤฑn “on yฤฑllardฤฑr olduฤu gibi sรถzleลmelerden doฤan yรผkรผmlรผlรผklerini yerine getirmeye devam edeceฤini” kayda geรงirmiลti.
ABD-AB enerji iลbirliฤinde yeni bir sรผreci baลlatacaklar
Moskova’nฤฑn bu mesajlarฤฑnฤฑn Batฤฑ’da inandฤฑrฤฑcฤฑ bir etki yaratmadฤฑฤฤฑ gรถzleniyor. รzellikle son bir haftada ABD ve Avrupa baลkentlerinde artan enerji diplomasisi, kฤฑsa ve uzun vadede yaลanabilecek sorunlarฤฑn รงรถzรผmรผ iรงin yeni adฤฑmlarฤฑn atฤฑlacaฤฤฑnฤฑ gรถsteriyor.
Bu sรผrecin en รถnemli adฤฑmlarฤฑndan biri 7 ลubat’ta Washington’da gerรงekleลen ABD-AB Enerji Konseyi toplantฤฑsฤฑnda atฤฑldฤฑ.
ABD Dฤฑลiลleri Bakanฤฑ Anthony Blinken ve AB Dฤฑล Politika ve Gรผvenlikten Sorumlu Yรผksek Temsilci Josep Borrell baลkanlฤฑฤฤฑnda gerรงekleลen toplantฤฑ sonunda yayฤฑmlanan ortak aรงฤฑklamada, Rusya’nฤฑn enerji kaynaklarฤฑnฤฑ bir silah olarak kullanmasฤฑnฤฑn kabul edilemeyeceฤi vurgulandฤฑ ve olasฤฑ bir gaz kesintisi durumunda kรผresel sฤฑvฤฑlaลtฤฑrฤฑlmฤฑล gaz (LNG) piyasasฤฑnฤฑn ilave kaynak รผretmesi ve kaynak รงeลitliliฤinin saฤlanmasฤฑ konusunda birlikte รงalฤฑลฤฑlacaฤฤฑ bildirildi.
Blinken, ortak basฤฑn toplantฤฑsฤฑnda, Rusya’nฤฑn 2009’da gazฤฑ kesmesi nedeniyle insanlarฤฑn soฤuktan รถldรผฤรผnรผ, ekonomilerin olumsuz etkilendiฤini anฤฑmsatฤฑrken, “Bunun olmasฤฑnฤฑ รถnlemeye ve Rusya’nฤฑn Avrupa’ya doฤalgaz arzฤฑnฤฑ hali hazฤฑrda olduฤundan daha fazla kesmeyi seรงmesi halinde, enerji arzฤฑ ve fiyatlarฤฑ รผzerindeki etkiyi azaltmaya kararlฤฑyฤฑz” aรงฤฑklamasฤฑnฤฑ yaptฤฑ.
Amerikan Dฤฑลiลleri Bakanฤฑ, hรผkรผmetlerle ve รถnemli รผreticilerle รผretim ve daฤฤฑtฤฑm kapasitesinin artฤฑrฤฑlmasฤฑ ve Rusya’nฤฑn kesintiyi artฤฑrmasฤฑ durumunda enerji kaynaklarฤฑnฤฑn nasฤฑl daha iyi paylaลฤฑlabileceฤi konusunda รงalฤฑลmalarฤฑn arttฤฑฤฤฑnฤฑ da kaydetti.
ABD Baลkanฤฑ Joe Biden da Beyaz Saray’da gรถrรผลtรผฤรผ ve daha รงok Nord Stream boru hattฤฑnฤฑn geleceฤini konuลtuฤu Almanya Baลbakanฤฑ Olaf Scholz’e, gaz sฤฑkฤฑntฤฑsฤฑ yaลanmasฤฑ durumunda dรผnyanฤฑn en รถnemli รผreticilerinden olan ABD’nin daha fazla LNG tedarik edeceฤi garantisini verdi.
Rusya gazฤฑ kesebilir mi?
Bu garantiyi veren Biden’a gรถre Moskova’nฤฑn Avrupa’ya doฤal gaz akฤฑลฤฑnฤฑ kesmesi mรผmkรผn gรถrรผnmรผyor.
Biden, “Burada herkesin unuttuฤu ลey, Rusya’nฤฑn o gazฤฑ ve petrolรผ satmasฤฑ gerekliliฤi. Rusya’nฤฑn bรผtรงesinin รถnemli bir kฤฑsmฤฑ iรงin gerรงekten ihraรง etmeleri gereken tek ลey bu. Ve eฤer gerรงekten kesilirse, o zaman onlar da bundan รงok kรถtรผ yaralanacaklar ve onlara da sonuรงlarฤฑ olacak. Bu sadece tek yรถnlรผ bir yol deฤil” aรงฤฑklamasฤฑnฤฑ yaptฤฑ.
Biden, yaptฤฑrฤฑmฤฑn sadece doฤal gaza deฤil รงok daha geniล bir ekonomik alanฤฑ etkileyecek ลekilde olacaฤฤฑnฤฑ, bunun da tรผm Rus ekonomisine, finans sistemine ve ticaretine olumsuz etki edeceฤini kayda geรงirdi. Rusya resmi rakamlarฤฑna gรถre, รผlkenin petrol ve doฤal gaz ihracatฤฑ bรผtรงenin yaklaลฤฑk yรผzde 36’sฤฑnฤฑ oluลturuyor.
Rus Merkez Bankasฤฑ rakamlarฤฑna gรถre, Rusya’nฤฑn toplam ihracatฤฑ 2021’de 498,8 milyar dolar oldu. Bu satฤฑลฤฑn 110,2 milyar dolarฤฑ ham petrol, 68,7 milyarฤฑ petrol รผrรผnleri, 54,2 milyar dolarฤฑ boru hattฤฑyla doฤal gaz satฤฑลฤฑ ve 7,6 milyar dolarฤฑ da LNG satฤฑลฤฑndan gerรงekleลti.
Uluslararasฤฑ Enerji Ajansฤฑ (IAE) Baลkanฤฑ Fatih Birol da Biden gibi dรผลรผnรผyor. ฤฐngiliz Guardian gazetesine aรงฤฑklamalarda bulunan Birol, Rusya’nฤฑn gazฤฑ kesmesinin Avrupa’da deprem etkisi yaratacaฤฤฑnฤฑ ancak bunun Rusya’ya da ciddi ekonomik sonuรงlarฤฑ olacaฤฤฑnฤฑ รถngรถrรผsรผnรผ dile getirdi.
Birol, “Gaz tedarikinin saฤlanamamasฤฑ, Rusya’nฤฑn gรผvenilir bir ortak olarak itibarฤฑnฤฑ sarsacak ve bu da tektonik bir deฤiลim olacaktฤฑr. Rusya bir tehdit olarak gรถrรผlecek ve bunun Avrupa ekonomileri iรงin geniล kapsamlฤฑ sonuรงlarฤฑ, ancak Rusya iรงin daha da fazla sonuรงlarฤฑ olacaktฤฑr. Avrupa, enerji kaynaklarฤฑnฤฑ รงeลitlendirip Rusya’dan ayrฤฑlma stratejisini seรงebilir” gรถrรผลรผnรผ savundu.
Rusya’nฤฑn Avrupa’ya tedarikinde geรงen senelere oranla yรผzde 25 oranฤฑnda bir azalma olduฤunu anฤฑmsatan enerji uzmanฤฑ, bu sรผreรงte iki ayฤฑn รงok รถnemli olduฤunu, Rusya’nฤฑn dฤฑล politikada atacaฤฤฑ adฤฑmlarฤฑn bu alandaki geliลmeleri de etkileyeceฤini kaydetti.
Washington’dan Kuzey Akฤฑm 2 uyarฤฑsฤฑ
Biden-Scholz gรถrรผลmesine damga vuran konu ise Rusya’nฤฑn askeri bir adฤฑm atmasฤฑ durumunda yรผzde 90’ฤฑnฤฑ tamamlanan ve yaklaลฤฑk 10 milyar dolara mal olan Kuzey Akฤฑm 2 doฤal gaz boru hattฤฑnฤฑn yaลama geรงmeyeceฤi yรถnรผndeki ABD tehdidi oldu.
Alman ekonomisi ve halkฤฑ iรงin ciddi bir รถnemi bulunan Kuzey Akฤฑm 2 projesi ile yฤฑlda yaklaลฤฑk 55 milyar metrekรผp doฤal gazฤฑn birbirine paralel uzanan 1230 kilometre uzunluฤundaki iki hatla รผlkeye ulaลtฤฑrฤฑlmasฤฑnฤฑ hedefliyor.
Rusya’nฤฑn en bรผyรผk enerji ลirketi Gazprom’un inลa ettiฤi projenin askฤฑya alฤฑnmasฤฑnฤฑn hem ลirket hem de Rusya aรงฤฑsฤฑndan sonuรงlarฤฑ olacaฤฤฑ hesap ediliyor.
Biden, Scholz ile ortak basฤฑn aรงฤฑklamasฤฑnda, “Eฤer Rusya iลgal ederse, yani tanklarฤฑ ve askerleri Ukrayna sฤฑnฤฑrฤฑnฤฑ yeniden geรงerlerse, Kuzey Akฤฑm 2 diye bir ลey bundan sonra olmayacak. Buna bir son vereceฤiz” ifadelerini kullanarak bunalฤฑmฤฑn askeri bir aลamaya geรงmesi durumunda Berlin’in ne diyeceฤinin de รงok รถnemi olmayacaฤฤฑ mesajฤฑnฤฑ verdi.
AB’nin uzun vadeli รงรถzรผmรผ ‘yeลil enerji’
Washington’da temaslarda bulunan hem Scholz hem de Borrell’in yaptฤฑฤฤฑ aรงฤฑklamalar, AB’nin kฤฑsa vadeli olarak ABD, Azerbaycan, Katar ve Norveรง gibi รผlkelerden daha fazla boru hattฤฑ, doฤal gazฤฑ ve LNG almak รผzerine kurulduฤunu ancak uzun vadede yeลil enerji dรถnรผลรผmรผn รถne รงฤฑkacaฤฤฑnฤฑ gรถsteriyor.
“Ekonomilerimizi yรผzde yรผz modernize etmemiz gerek,” diyen Scholz, Avrupa’nฤฑn karbon fosilleri terketmiล sฤฑfฤฑr emisyona ulaลacak bir dรถnรผลรผm iรงinde olduฤunu, dolayฤฑsฤฑyla 2050’den รถnce Rus gazฤฑna gereksinimin sonlanacaฤฤฑ mesajฤฑnฤฑ verdi.
Borrell de Avrupa’nฤฑn petrolde yรผzde 97, doฤalgazda yรผzde 95, kรถmรผrde yรผzde 70 oranฤฑnda dฤฑล kaynaklara baฤฤฑmlฤฑ olduฤunu, sadece bu rakamlarฤฑn bile kฤฑta รผlkelerinin yenilenebilir kaynaklara yรถnelmesi gerekliliฤini ortaya koyduฤunu belirtti.
