1 Aralฤฑk’ta TBMM’ye gelen dรผzenleme pratisyen hekimlere 2 bin 500 TL, uzman hekimlere ise 5 bin TL ek gรถsterge zammฤฑ iรงeriyordu.
Pratisyen hekimlerin emeklilik ek gรถstergesinin 13 binden 33 bine, uzman hekimlerin ise 17 binden 40 bine รงฤฑkarฤฑlmasฤฑ รถngรถrรผlen yasa tasarฤฑsฤฑ, hekimlerin emeklilik haklarฤฑ aรงฤฑsฤฑndan olumlu bir geliลme olarak deฤerlendirilse de gรผncel maaลlarฤฑnda herhangi bir deฤiลikliฤe yol aรงmayacaktฤฑ.
Tasarฤฑ hekimlerin hastanelerin dรถner sermayesinden hali hazฤฑrda aldฤฑklarฤฑ “sabit ek รถdeme” รผcretinin, emekliliฤe yansฤฑyacak ลekilde merkezi saฤlฤฑk bรผtรงesinden karลฤฑlanmasฤฑnฤฑ iรงeriyordu.
Yasa tasarฤฑsฤฑnฤฑn sadece hekimlerin bir kฤฑsmฤฑnฤฑ kapsayacak ลekilde hazฤฑrlanmฤฑล olmasฤฑ, son iki hafta iรงerisinde tรผm Tรผrkiye’de saฤlฤฑk รงalฤฑลanlarฤฑ tarafฤฑndan protesto edildi.
Saฤlฤฑk รงalฤฑลanlarฤฑ, tasarฤฑnฤฑn tรผm รงalฤฑลanlarฤฑ ve hekimleri kapsayacak ลekilde geniลletilmesini talep eden iล bฤฑrakmalar gerรงekleลtirdi.
Bu tepkiler รผzerine yasa tasarฤฑsฤฑ TBMM’de komisyona geri รงekildi.
รalฤฑลma ve Sosyal Gรผvenlik Bakanlฤฑฤฤฑ, “Sรถz konusu รงalฤฑลma, sadece doktorlarฤฑ deฤil bรผtรผn saฤlฤฑk personelini gรถzeten, bununla da sฤฑnฤฑrlฤฑ kalmayฤฑp tรผm kamu personelimizi kapsayacak ลekilde enflasyon farkฤฑnฤฑn รผzerinde bir sosyal refah dรผzenlemesi olarak yapฤฑlacaktฤฑr” aรงฤฑklamasฤฑnda bulundu.
Tรผrk Tabipleri Birliฤi (TTB), Saฤlฤฑk ve Sosyal Hizmet Emekรงileri Sendikasฤฑ (SES), Genel Saฤlฤฑk ve Sosyal Hizmet Kolu Kamu รalฤฑลanlarฤฑ Sendikasฤฑ (Genel Saฤlฤฑk-ฤฐล) ile Birinci Basamak Saฤlฤฑk รalฤฑลanlarฤฑ Birlik ve Dayanฤฑลma Sendikasฤฑ ise bugรผn Tรผrkiye genelinde grev kararฤฑ aldฤฑ.
Tรผrkiye ekonomisinin de saฤlฤฑk sistemi gibi “iflas ettiฤini” belirten รถrgรผtler, grevin gerekรงesine dair ลu aรงฤฑklamada bulundu:
“Bizler tasarฤฑnฤฑn yeterli olmadฤฑฤฤฑnฤฑ, bรผtรผncรผl olmadฤฑฤฤฑnฤฑ, tรผm saฤlฤฑk รงalฤฑลanlarฤฑnฤฑ, tรผm hekimleri kapsamadฤฑฤฤฑnฤฑ belirtirken bu teklif bile bize fazla gรถrรผlmรผล; ne zaman tekrar Meclis’e getirileceฤi, varsa eksiklerin yasa tasarฤฑsฤฑna eklenerek neden tamamlanmadฤฑฤฤฑ gibi sorular havada bฤฑrakฤฑlarak usule aykฤฑrฤฑ bir ลekilde geri รงekilmiลtir.”
Aรงฤฑklamaya gรถre hastanelerde acil hastalar, diyaliz hastalarฤฑ, gebeler, รงocuk aciller, kanser hastalarฤฑ, yoฤun bakฤฑm hastalarฤฑnฤฑn bakฤฑmฤฑ aksamayacak. Covid-19 hastalฤฑฤฤฑ ve hastalฤฑk ลรผphesi ile baลvuranlarฤฑn poliklinik ve klinik tedavilerine devam edilecek.
Tรผrkiye’de saฤlฤฑk รงalฤฑลanlarฤฑnฤฑn maaลฤฑ, merkezi saฤlฤฑk bรผtรงesi ve hastanelerin dรถner sermayesi olmak รผzere iki farklฤฑ kaynaktan karลฤฑlanฤฑyor.
Ancak sadece merkezi saฤlฤฑk bรผtรงesinden karลฤฑlanan, “รงฤฑplak maaล” emekliliฤe yansฤฑyor.
Hastanelerin dรถner sermayesinden รถdenen maaล ise kendi iรงerisinde bir “sabit ek รถdeme” ve “performans sistemine baฤlฤฑ รถdeme” olarak ikiye ayrฤฑlฤฑyor.
Yani hastanelerin dรถner sermayesinin bir kฤฑsmฤฑ saฤlฤฑk รงalฤฑลanlarฤฑna performansa bakฤฑlmaksฤฑzฤฑn sabit ek รถdeme olarak ayrฤฑlฤฑrken, bir kฤฑsmฤฑ o ayki performansฤฑna dayalฤฑ olarak รถdeniyor.
Fakat bu รถdemeler, saฤlฤฑk รงalฤฑลanlarฤฑnฤฑn emekliliฤine yansฤฑmฤฑyor ve her ay deฤiลkenlik gรถsteriyor.
BBC Tรผrkรงe‘ye konuลan saฤlฤฑk uzmanlarฤฑna gรถre bu รงoklu ve karmaลฤฑk รถdeme sistemi, birรงok sorunu da beraberinde getiriyor.
Temel itiraz, saฤlฤฑk รงalฤฑลanlarฤฑnฤฑn emekliliฤini ve diฤer รถzlรผk haklarฤฑnฤฑ belirleyen “รงฤฑplak maaลฤฑn” รงok dรผลรผk olduฤu yรถnรผnde.
Tรผrk Tabipleri Birliฤi (TTB) Merkez Konsey รyesi Deniz Erdoฤdu, ลu anda Tรผrkiye’de bir hekim maaลฤฑnฤฑn yoksulluk sฤฑnฤฑrฤฑnฤฑn altฤฑnda olduฤunu ifade ediyor:
“Gรผnรผmรผzde kฤฑdemli bir hekimin maaลฤฑ, 5 bin TL รงฤฑplak maaล ve dรถner sermayeden gelen 5 bin TL sabit ek รถdeme ile birlikte ortalama 10 bin TL oluyor ki bu yoksulluk sฤฑnฤฑrฤฑnฤฑn altฤฑnda bir maaล.
“Ek olarak yine dรถner sermayeden performansa dayalฤฑ olarak รผcret alabiliyorsunuz ancak bu miktar รงok deฤiลken ve salgฤฑn sรผrecinde oldukรงa dรผลtรผ. Ayrฤฑca bu รผรง kalemden sadece 5 bin TL รงฤฑplak maaล emekliliฤe yansฤฑyor.”
Tรผrkiye’de yeni mezun ya da asistan hekimlerin maaลฤฑ ise 4 bin 900 รงฤฑplak maaล ve 2 bin 500 TL sabit ek รถdeme olmak รผzere ortalama 7 bin 500 TL civarฤฑnda seyrediyor.
Tรผrkiye’de saฤlฤฑk รงalฤฑลanlarฤฑ, saฤlฤฑkta performans sistemi sebebiyle o ay dรถner sermayeden alacaklarฤฑ payฤฑn ne kadar olacaฤฤฑnฤฑ bilmiyor.
20 yฤฑldan uzun sรผredir yoฤun bakฤฑm hemลireliฤi yapan Tรผrk Yoฤun Bakฤฑm Hemลireleri Derneฤi Baลkanฤฑ Ebru Kฤฑraner, net maaลฤฑnฤฑ hiรงbir zaman bilmediฤini ลรถyle anlatฤฑyor:
“Hiรงbir ay elimize ne kadar geรงeceฤini net olarak bilmiyoruz, รงรผnkรผ maaลlarฤฑmฤฑzฤฑ bรถlรผk pรถrรงรผk ettiler. Dรถner sermaye performans รถdemesi o ay 100 lira da yatabilir, hiรง de yatmayabilir.
“Sadece 4 bin TL’ye yakฤฑn temel maaลฤฑmฤฑz emekliliฤimize yansฤฑyor. Yarฤฑn รถbรผr gรผn emekli olduฤumuzda da yine yoksul emekliler olacaฤฤฑz.”
BBC Tรผrkรงe‘yekonuลan uzmanlar, saฤlฤฑk รงalฤฑลanlarฤฑ arasฤฑnda adil ve รงalฤฑลma barฤฑลฤฑnฤฑ koruyan bir รถdeme sisteminin olmadฤฑฤฤฑnฤฑ sรถylรผyor.
รรผnkรผ dรถner sermaye sistemindeki performansa dayalฤฑ รถdeme, saฤlฤฑk รงalฤฑลanlarฤฑ arasฤฑnda adaletsiz maaล daฤฤฑlฤฑmฤฑna sebep oluyor.
Her hastanenin aylฤฑk gelirinin birbirinden farklฤฑ olduฤu dรผลรผnรผldรผฤรผnde; aynฤฑ branลa ve kฤฑdeme mensup iki saฤlฤฑk รงalฤฑลanฤฑnฤฑn dรถner sermayeden aldฤฑฤฤฑ pay bile hastaneden hastaneye farklฤฑlฤฑk gรถsteriyor.
รte yandan aynฤฑ hastanede aynฤฑ branลta hizmet veren iki hekim, o ay baktฤฑklarฤฑ hasta ya da girdikleri ameliyat sayฤฑsฤฑna gรถre dรถner sermayeden farklฤฑ pay alฤฑyor.
Hekim dฤฑลฤฑ saฤlฤฑk รงalฤฑลanlarฤฑ ise dรถner sermayeden hekimlere gรถre oldukรงa dรผลรผk katsayฤฑda pay alฤฑyor.
Hemลire Duygu Yฤฑlmaz, bu ay 5 bin 600 TL maaล aldฤฑฤฤฑnฤฑ ancak bunun sadece 3 bin 800 TL’lik esas maaล kฤฑsmฤฑnฤฑn emekliliฤe yansฤฑdฤฑฤฤฑnฤฑ sรถylรผyor:
“Hekimlerin dรถner sermayeden aldฤฑฤฤฑ pay รงok bรผyรผk olduฤu biz diฤer saฤlฤฑk รงalฤฑลanlarฤฑ olarak dรถner sermayeden hiรงbir ลekilde para alamฤฑyoruz. Sadece esas maaล รผzerine 1.500 – 2.000 TL arasฤฑnda bir sabit ek รถdeme alabiliyoruz.
“O da bizim emekliliฤimize yansฤฑmadฤฑฤฤฑ iรงin resmen aรงlฤฑk sฤฑnฤฑrฤฑndayฤฑz. Ben bu ay esas maaลฤฑmฤฑn dฤฑลฤฑnda dรถner sermayeden bin 800 lira sabit ek รถdeme aldฤฑm, baลka hiรงbir ลey yok.”
Saฤlฤฑk รalฤฑลanlarฤฑ Hak ve Mรผcadele Derneฤi รrgรผtlenme Sekteri Yฤฑlmaz, kamu รงalฤฑลanlarฤฑ iรงerisinde en dรผลรผk maaลฤฑ saฤlฤฑk รงalฤฑลanlarฤฑnฤฑn aldฤฑฤฤฑnฤฑ sรถylรผyor:
“Derneฤimizde bin 500 รผyemiz var, hepsi geรงinemediฤi iรงin kredi รงekiyor. Artฤฑk krediler รผst รผste biniyor. ‘รocuฤuma beล kuruล para veremiyorum’ diyen arkadaลlarฤฑmฤฑz var. Bu kadar iล yรผkรผne ve nรถbetlere karลฤฑ aldฤฑฤฤฑmฤฑz maaล en fazla 4 bin 500 TL.”
Kฤฑraner รถzel sektรถrde รงalฤฑลan saฤlฤฑk รงalฤฑลanlarฤฑnฤฑn asgari รผcretle รงalฤฑลtฤฑฤฤฑnฤฑ sรถyleyerek, yurt dฤฑลฤฑna gitme talebindeki artฤฑลฤฑ ลรถyle anlatฤฑyor:
“รzel sektรถrde รงalฤฑลan hemลireler, 24 saat nรถbet tuttuklarฤฑnฤฑ sรถylรผyorlar ki bu haftalฤฑk 40 saat รงalฤฑลma sรผresini รงok รผstรผne tekabรผl eder. Fazla mesailerini ise รผcret olarak deฤil, ileride bir tarihte belki izin hakkฤฑ olarak alฤฑyorlar.
“Biz kamuda 20 kรผsur yฤฑldฤฑr รงalฤฑลan hemลireler bile ลu anda yoksulluk sฤฑnฤฑrฤฑnฤฑn altฤฑnda maaล alฤฑyoruz. Bu kiลilerin ise aรงlฤฑk sฤฑnฤฑrฤฑna gelebilmek iรงin ekstra para kazanmalarฤฑ gerekiyor.
“Gรถrรผลtรผฤรผmรผz bir 500 hemลirenin yรผzde 83’รผ, yurt dฤฑลฤฑna yerleลme planฤฑnฤฑ gerรงekleลtirmek รผzere harekete geรงmiล vaziyette. Yani KPSS’ye hazฤฑrlanmayฤฑ bฤฑrakฤฑp dil kursuna yazฤฑlmฤฑล, Almanca รงalฤฑลmaya baลlamฤฑล. Bu รงok acฤฑ, รงok bรผyรผk bir kayฤฑp. Uzun vadede, nitelikli ve kalifiye elemanlarฤฑ kaybedeceฤiz.
Erdoฤdu, 2003 yฤฑlฤฑnda Saฤlฤฑkta Dรถnรผลรผm Programฤฑ kapsamฤฑnda giren bu sistemin รงeลitli sorunlara yol aรงtฤฑฤฤฑnฤฑ ifade ediyor:
“Bu sistem sebebiyle hem hekimler ve diฤer saฤlฤฑk รงalฤฑลanlarฤฑ arasฤฑnda hem branลlar arasฤฑnda hem de hastaneler arasฤฑnda eลitsiz uygulamalar yaลanฤฑyor. Polikliniklerde kฤฑsa sรผrede รงok sayฤฑda hasta baktฤฑฤฤฑnฤฑzda, yaptฤฑฤฤฑnฤฑz iลlem sayฤฑsฤฑ kadar hizmet puanฤฑ topluyorsunuz ve ona gรถre dรถner sermayeden alacaฤฤฑnฤฑz pay belli oluyor.
“Bunun sakฤฑncasฤฑ gรถrรผlรผnce, dรถner sermaye iรงerisinde sabit ek รถdeme sistemi geliลtirdiler ve dรถner sermayenin bir kฤฑsmฤฑnฤฑ sabit ve garantili bir ลekilde herkese vermeye baลladฤฑlar. Bu da hekimlere kฤฑdeme gรถre 2 bin 500 TL ve 5 bin TL olarak รถdeniyor.”
Saฤlฤฑk รงalฤฑลanlarฤฑ arasฤฑnda tartฤฑลmalara sebep olarak geri รงekilen yasa tasarฤฑsฤฑ, dรถner sermayelerden karลฤฑlanan sabit ek รถdeme bรผtรงesinin merkezi saฤlฤฑk sisteminden karลฤฑlanmasฤฑnฤฑ ve bรถylece hekimlerin emekliliฤe yansฤฑyan maaลlarฤฑnฤฑn artฤฑrฤฑlmasฤฑnฤฑ hedefliyordu.
Greve giden saฤlฤฑk meslek รถrgรผtlerinin talepleri arasฤฑnda ek gรถstergelerin 3600’den 7200’e kadar kademeli olarak yรผkseltilmesi de bulunuyor.
Hekimler ayrฤฑca emekliliฤe de yansฤฑyacak yaลanabilir temel รผcret talebinde bulunarak, saฤlฤฑkta ลiddete karลฤฑ etkili yasa, gรผvenli iลyerleri, saฤlฤฑklฤฑ รงalฤฑลma ortamlarฤฑ istiyor.
