ABD Adalet Bakanlığı, Halkbank aleyhine yürütülen ve uzun süredir devam eden ceza davasını çözüme kavuşturmayı kabul etti. New York’ta davaya bakan bölge hakimi Richard Berman tarafından pazartesi (BUGÜN) günü yayımlanan mahkeme belgesinde, tarafların davanın sonlandırılması konusunda mutabık kaldığı bildirildi.
Uzlaşma haberinin kamuoyuna yansımasını takiben, Halkbank hisseleri borsada yüzde 10 değer kazanarak tavan oldu. Haber öncesi yüzde 4’e yakın ekside olan banka hisselerinin yükselişe geçmesi ile BIST 100 endeksi de günlük kayıplarının önemli kısmını geri aldı
Söz konusu dava sürecinde tarafların “ertelenmiş kovuşturma anlaşması” (DPA) kapsamında el sıkıştığı kaydedilirken, uzlaşmanın ayrıntılarına dair henüz resmi bir açıklama yapılmadı.
Hakim Berman, çarşamba günü yapılması planlanan duruşmada her iki tarafın avukatlarına anlaşmanın detaylarına dair sorular yönelteceğini ifade etti.
Ertelenmiş kovuşturma anlaşmaları, sanıkların belirli şartları yerine getirmesi koşuluyla ceza davasının düşürülmesine imkan tanıyor. Genellikle birkaç ay veya birkaç yıllık bir süreci kapsayan mezkur anlaşmalarda, kurumların şartlara tam uyum sağlaması durumunda hükümet davayı tamamen kapatıyor.
Halkbank davası, 2019 yılında New York’taki savcıların bankayı dolandırıcılık, kara para aklama ve İran’a yönelik Amerikan ekonomik yaptırımlarını delmek için komplo kurmakla suçlamasıyla başlamıştı. İlgili dönemde hazırlanan iddianamede, bankanın yaptırım mekanizmalarını aşmak amacıyla İran, Türkiye ve Birleşik Arap Emirlikleri’ndeki paravan şirketleri ve para transfer servislerini kullandığı öne sürülmüştü.
Uzlaşma adımı, iki ülke arasındaki diplomatik ilişkilerde uzun süredir pürüz yaratan önemli bir engelin kaldırılması açısından kritik bir gelişme olarak görülüyor.
Halkbank davasında uzlaşı ve yargı süreci
ABD ve Türkiye arasındaki ilişkilerde yıllardır hassas bir başlık olarak bekleyen yargılama süreci, son aylarda hız kazanan diplomatik temasların ardından yeni bir aşamaya evrildi. 2019 yılında Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan tarafından “hukuksuz ve çirkin bir adım” olarak nitelendirilen soruşturma, taraflar arasındaki en gerilimli konulardan biri haline gelmişti.
Uzlaşıya giden yol, ABD Yüksek Mahkemesi’nin 2025 yılı ekim ayında federal temyiz mahkemesinin kovuşturmanın devam edebileceğine dair kararını onamasından sonra açıldı. Süreç boyunca Türk yetkililer, davanın çözümü için çeşitli girişimlerde bulunmuş ve Eylül ayında gerçekleşen görüşmelerde konu üst düzeyde ele alınmıştı.
Cumhurbaşkanı Erdoğan, daha önce yaptığı bir değerlendirmede, ABD Başkanı Donald Trump ile yapılan görüşmelere atıfta bulunarak problemin çözüleceğine dair olumlu mesajlar aldığını kaydetmişti.
Mahkeme kayıtları ve kaynaklar, uzlaşı görüşmelerinde Türkiye tarafının belirli bir meblağ karşılığında davanın kapatılmasını teklif ettiğini belirtiyor. New York Güney Bölge Savcılığı veya Halkbank avukatları tarafından henüz resmi bir yorum yapılmasa da çarşamba günkü duruşmanın teknik ayrıntıları netleştirmesi bekleniyor.
Hukuki açıdan bakıldığında, 2021 yılında Manhattan’daki temyiz mahkemesi, bankanın ticari faaliyetlerinin Yabancı Devlet Yargı Bağışıklığı Yasası (FSIA) kapsamında dokunulmazlık sağlamayacağına hükmetmişti. 2023 yılında Yüksek Mahkeme’nin incelemesi için geçici olarak durdurulan yargılama, son olarak ortak hukuk kuralları çerçevesinde dokunulmazlık kalkanının bulunmadığının teyit edilmesiyle bugünkü noktaya ulaştı.
Halkbank yönetimi, tüm suçlamaları reddederek masumiyetini savunmuş olsa da varılan mutabakat, finansal belirsizliğin sona ermesi adına piyasalar tarafından olumlu bir gelişme olarak fiyatlanıyor.
Geçmiş yargılamalar ve yaptırım ihlali iddiaları
Savcılık tarafından hazırlanan dosyalarda yer alan iddialar, oldukça geniş bir finansal ağı kapsıyor. İddianamede, bankanın yaklaşık 20 milyar dolarlık kısıtlanmış fonu gizlice transfer ettiği, petrol gelirlerini altın ve nakde dönüştürerek İran lehine kullandığı öne sürülmüştü. Ayrıca petrol gelirlerinin transferini haklı çıkarmak amacıyla sahte gıda sevkiyatı belgelerinin düzenlendiği de savcılar tarafından kayda geçirilmişti. Halkbank ise banka dolandırıcılığı ve kara para aklama suçlamalarını kesin bir dille reddetmişti.
Söz konusu hukuki süreç, Türkiye-İran kökenli altın tüccarı Reza Zarrab ve eski banka yöneticisi Mehmet Hakan Atilla aleyhine açılan davaların bir uzantısı niteliğindeydi. Zarrab, 2017 yılında suçlamaları kabul ederek tanıklık yaparken, Hakan Atilla 2018 yılında mahkum edilmiş ve hapis cezasını tamamlamasının ardından 2019’da Türkiye’ye dönmüştü.
Davanın Amerikan mahkemelerindeki seyri, devlet mülkiyetindeki bir kurumun başka bir ülkede yargılanıp yargılanamayacağına dair küresel çapta bir tartışma başlatmıştı. Temyiz mahkemeleri, iddia edilen suistimallerin ticari faaliyetler kapsamına girdiğini ve bu nedenle devlet dokunulmazlığının uygulanamayacağını savunmuştu.
Ekim 2024’te temyiz mahkemesinin herhangi bir koruma kalkanı bulamaması üzerine Halkbank ikinci kez Yüksek Mahkeme’ye başvurmuştu. Trump yönetimi ise ortak hukukun yabancı devlet şirketlerini cezai kovuşturmalardan korumadığı görüşünü savunmuştu.
Varılan nihai uzlaşı, hem bankanın küresel finans sistemindeki itibarını hem de Türkiye ekonomisinin üzerindeki jeopolitik risk primini doğrudan etkileme potansiyeli taşıyor. Çarşamba günü açıklanacak şartlar, bankanın gelecekteki operasyonel süreçleri ve olası finansal yükümlülükleri hakkında piyasalara daha net bir tablo sunacak.
