Ekonomiden sorumlu Baลbakan Yardฤฑmcฤฑsฤฑ Mehmet ลimลek, ABD Merkez Bankasฤฑnฤฑn (Fed) faiz artฤฑrฤฑm kararฤฑna iliลkin, “Faiz artฤฑลฤฑ sรผrpriz deฤil. Piyasalar bunu bรผyรผk oranda fiyatlamฤฑลtฤฑ, รถnemli olan geleceฤe iliลkin perspektif.” dedi.
ลimลek, NTV’de katฤฑldฤฑฤฤฑ programda gรผndeme iliลkin sorularฤฑ yanฤฑtladฤฑ.
Fed’in faiz artฤฑrฤฑm kararฤฑnฤฑ deฤerlendiren ลimลek, bunun sรผrpriz olmadฤฑฤฤฑnฤฑ, piyasalarฤฑn kararฤฑ bรผyรผk oranda fiyatladฤฑฤฤฑnฤฑ sรถyledi.
ลimลek, รถnemli hususun geleceฤe iliลkin perspektif olduฤunu belirterek, bu perspektifin beklenenden bir miktar daha aลaฤฤฑ indiฤini anlattฤฑ.
Fed’in aรงฤฑklamasฤฑnda uzun sรผredir var olan “parasal koลullarฤฑn destekleyici olduฤuna” dair bir ifadenin รงฤฑkarฤฑldฤฑฤฤฑna dikkati รงeken ลimลek, bundan sonraki yol haritasฤฑnda faiz artฤฑลฤฑ beklentilerinin nispeten daha gรผรงlรผ olduฤunu bildirdi.
ลimลek, bunun baลlangฤฑรงta geliลmekte olan รผlkeler iรงin olumsuz bir deฤerlendirme niteliฤi taลฤฑdฤฑฤฤฑnฤฑ ancak Tรผrkiye’nin daha รถnce bu duruma hazฤฑrlandฤฑฤฤฑnฤฑ vurgulayarak, ลรถyle devam etti:
“Nihayetinde biz zaten uzun bir sรผredir ABD kaynaklฤฑ para politikasฤฑndaki normalleลmenin hฤฑzlanabileceฤini, kรผresel dolar likiditesindeki bu sฤฑkฤฑลฤฑklฤฑฤฤฑn ABD kaynaklฤฑ olarak devam edebileceฤini รถnemli รถlรงรผde iรงselleลtirmiลtik. Burada iki รถnemli husus var. Olay sadece Fed’in fiyat istikrarฤฑna yรถnelik bilanรงo kรผรงรผltmesi ve para politikasฤฑnda normalleลme, faiz artฤฑลฤฑ deฤil. Bu tabii kรผresel dolar likiditesini etkiliyor fakat bu aslฤฑnda bakฤฑldฤฑฤฤฑnda uzun zamana yayฤฑlmฤฑลtฤฑ, bilanรงo kรผรงรผltme yรถnetilebilirdi. Burada esas konu ABD’de vergi reformu yapฤฑldฤฑ. Bu reformla bรผtรงe aรงฤฑฤฤฑnฤฑn ciddi ลekilde artฤฑrฤฑlmasฤฑ gรผndemdeydi ve bu da baลladฤฑ. Bรผtรงe aรงฤฑฤฤฑnฤฑn artmasฤฑ da Amerikan hazinesinin daha รงok borรงlanmasฤฑ anlamฤฑna geliyor. Dolayฤฑsฤฑyla iki yรถnlรผ bir etki sรถz konusu. Bir taraftan Fed faizleri artฤฑrarak bilanรงo kรผรงรผltรผrken, bir taraftan da Amerikan hazinesi vergi reformu ile ortaya รงฤฑkan ciddi bรผtรงe aรงฤฑฤฤฑnฤฑ finanse etmek iรงin dฤฑลarฤฑdan daha รงok dolar borรงlanฤฑp dolar likiditesini kฤฑsฤฑyor. Bu etki รถnemli, bunlarฤฑ birlikte dรผลรผndรผฤรผmรผzde, bu zaten son dalgalanma.”
Mayฤฑs ayฤฑnda geliลmekte olan รผlkelerden para รงฤฑkฤฑลฤฑnฤฑn, bu durumun sadece Tรผrkiye’ye รถzgรผ olmadฤฑฤฤฑnฤฑ gรถsterdiฤine iลaret eden ลimลek, kรผresel risk alma iลtahฤฑnda, risk algฤฑsฤฑnda bir deฤiลim yaลandฤฑฤฤฑnฤฑ dile getirdi.
ลimลek, mayฤฑs ayฤฑnda geliลmekte olan รผlkelerden gerรงekleลen รงฤฑkฤฑลฤฑn Kasฤฑm 2016’dan bu yana en yรผksek dรผzeyi bulduฤunu anฤฑmsatarak, “Bu aslฤฑnda bizim piyasalardaki dalgalanmayฤฑ da รถnemli รถlรงรผde aรงฤฑklฤฑyor. Geรงmiลte para politikasฤฑnฤฑn Tรผrkiye’de yeterince net olmadฤฑฤฤฑna, gรผรงlรผ tepki veremediฤine dair genel bir deฤerlendirme vardฤฑ, bu deฤerlendirme geride kaldฤฑ. Hakkฤฑnฤฑ verelim, Merkez Bankasฤฑ รงok gรผรงlรผ bir ลekilde gereฤini yaptฤฑ, yapmaya devam etti ve ne gerekiyorsa yapacak. Merkez Bankasฤฑnฤฑn bu anlamda sรผrekli arkasฤฑndayฤฑz.” diye konuลtu.
“Geliลmeler enflasyonun dรผลmesi ve cari aรงฤฑฤฤฑn daralmasฤฑ yรถnรผnde”
Tรผrkiye’nin enflasyonu tekrar aลaฤฤฑ yรถnlรผ patikaya koyacaฤฤฑnฤฑn altฤฑnฤฑ รงizen ลimลek, geliลmelerin hฤฑzla enflasyonun dรผลmesi ve cari aรงฤฑฤฤฑn daralmasฤฑ yรถnรผnde olduฤunu anlattฤฑ.
“Geรงmiลin rakamlarฤฑna bakmayฤฑn.” diyen ลimลek, geleceฤe iliลkin deฤerlendirmelerde yeniden dengelenme hususunun ancak yฤฑlฤฑn ikinci yarฤฑsฤฑnda rakamlara yansฤฑyacaฤฤฑnฤฑ sรถyledi.
ลimลek, geรงen yฤฑldan kalma รงok gรผรงlรผ bir momentum bulunduฤunu ifade ederek, “Dolayฤฑsฤฑyla yakฤฑn geรงmiลi baz alarak geleceฤe bunu taลฤฑmayฤฑn. Bizim politika setimiz gรผรงlendi. Mesajฤฑm piyasaya รงok net, para politikasฤฑ sadece normalleลmedi, sadece gรผรงlรผ tepki vermedik, sadece vermeye devam etmeyeceฤiz, aynฤฑ zamanda basitleลtirdik, netleลtirdik.” deฤerlendirmesinde bulundu.
Maliye politikasฤฑna iliลkin de kฤฑsa vadede gerek imar barฤฑลฤฑ gerekse vergi yapฤฑlandฤฑrmasฤฑ yoluyla seรงim รถncesi milli gelirin en รงok yรผzde 0,9’una tekabรผl eden vaatleri karลฤฑlayacak bir gelir akฤฑลฤฑ olduฤunu belirten ลimลek, bunun รถncesinde de harcama kontrolรผ ve vergi reformuyla verginin tabana yayฤฑlmasฤฑ adฤฑmlarฤฑyla kalฤฑcฤฑ olarak seรงim รถncesi vaatleri finanse edecek, kamu maliyesinde ciddi bir kรถtรผleลmeyi engelleyecek tedbirleri ortaya koyduklarฤฑnฤฑ bildirdi.
ลimลek, รถzellikle firmalarda kur riskinin yรถnetilmesini, riskin dรถviz geliri olan firmalarda odaklanmasฤฑnฤฑ saฤlayacak dรผzenlemeyi kฤฑsmen mayฤฑs ayฤฑnda devreye koyduklarฤฑnฤฑ, ikinci kฤฑsmฤฑnฤฑ da haziran sonuna kadar ลekillendirmiล olacaklarฤฑnฤฑ dile getirdi.
Seรงime รงok kฤฑsa bir sรผre kaldฤฑฤฤฑna dikkati รงeken ลimลek, bu sรผrenin sonunda belirsizliฤin ortadan kalkacaฤฤฑnฤฑ, 5 yฤฑllฤฑk yeni bir perspektif olacaฤฤฑnฤฑ, bunun da reformlara ciddi bir ivme kazandฤฑrmak iรงin alan aรงacaฤฤฑnฤฑ vurguladฤฑ.
“OHAL’in kaldฤฑrฤฑlmasฤฑ Tรผrkiye’ye bakฤฑล aรงฤฑsฤฑnฤฑ olumlu yรถnde deฤiลtirecek”
ลimลek, fon akฤฑลฤฑ ve doฤrudan yatฤฑrฤฑmlar anlamฤฑnda en รงok Tรผrkiye algฤฑsฤฑnฤฑ bozan hususun olaฤanรผstรผ hal (OHAL) uygulamasฤฑ olduฤuna iลaret ederek, ลรถyle konuลtu:
“รok net bir ลekilde, tabiri caizse ‘terรถrรผn belini kฤฑrdฤฑk’, oyunu Irak’ฤฑn iรงlerine kadar taลฤฑdฤฑk, Suriye’de terรถr koridorunu kฤฑrdฤฑk. Dolayฤฑsฤฑyla terรถr noktasฤฑndaki OHAL’in en รถnemli gerekรงesi buydu ve haklฤฑ bir gerekรงeydi. Gerรงekten Tรผrkiye รงok mesafe kazandฤฑ. Bu birinci husus, FETร tehdidiyle de รถnemli รถlรงรผde mรผcadelede sonuรง alฤฑndฤฑ, baลarฤฑya ulaลฤฑldฤฑ. Cumhurbaลkanฤฑmฤฑz net bir ลekilde ilk iลimizin OHAL’i kaldฤฑrmak olacaฤฤฑnฤฑ ifade etti. Bu da dฤฑลarฤฑda Tรผrkiye’nin algฤฑsฤฑnฤฑ, รผlkemize bakฤฑล aรงฤฑsฤฑnฤฑ olumlu yรถnde deฤiลtirecek.”
Kฤฑsa vadede mevcut deฤerlendirmelerin geรงerli ve etkili olduฤunu belirten ลimลek, “Parasal sฤฑkฤฑlaลtฤฑrma her zaman ABD ekonomisinde ciddi bir kaldฤฑraรง. Borรง dรผzeyi yรผksek olduฤu iรงin en ufak faiz ayarlamasฤฑ bile reel ekonomiyi etkiliyor. Bu para politikasฤฑndaki sฤฑkฤฑlaลmayla birlikte yapฤฑlan vergi reformunun etkisi, en geรง gelecek senenin ilk yarฤฑsฤฑnda sonlanmฤฑล olacak.” ifadesini kullandฤฑ.
ลimลek, kรผresel ekonomide kalฤฑcฤฑ, uzun vadeli, yukarฤฑ yรถnlรผ bir sฤฑkฤฑlaลtฤฑrma trendi รถngรถrmenin รงok saฤlฤฑklฤฑ olmadฤฑฤฤฑnฤฑ ancak piyasalarฤฑn รงok kฤฑsa vadeli bakabildiฤini sรถyledi.
“Tรผrk ekonomisi dayanฤฑklฤฑlฤฑฤฤฑnฤฑ kanฤฑtladฤฑ”
OHAL’in kaldฤฑrฤฑlmasฤฑnฤฑn ekonomiye etkisine iliลkin soru รผzerine ลimลek, “Tรผrkiye’nin gerรงekliฤiyle algฤฑsฤฑ arasฤฑnda ciddi makas, bir fark oluลmuลtu. Bu algฤฑyla gerรงeklik arasฤฑndaki farkฤฑ kapatma noktasฤฑnda รถnemli bir adฤฑm.” dedi.
ลimลek, yapฤฑsal reformlarla rasyonel, saฤlฤฑklฤฑ, gรผรงlendirilmiล politika setiyle Tรผrkiye’nin realitesini de รผlkenin ลoklara karลฤฑ kฤฑrฤฑlganlฤฑฤฤฑnฤฑ da iyileลtireceklerini bildirdi.
Tรผrkiye’nin 2010-2017 dรถneminde รin ve Hindistan’dan sonra en hฤฑzlฤฑ bรผyรผyen ekonomi olduฤuna iลaret eden ลimลek, istihdam artฤฑลฤฑnda da รผlkenin dรผnyanฤฑn en baลarฤฑlฤฑ ilk 5 รผlkesinden biri olduฤunu aktardฤฑ.
Yaลanan iรง ve dฤฑล ลoklar, bunlara verilen tepkiler ve รถzellikle OHAL gibi hususlar nedeniyle reel ekonominin yeterince takdir edilmediฤine dikkati รงeken ลimลek, ลunlarฤฑ kaydetti:
“Bu algฤฑnฤฑn bir miktar iyileลmesiyle birlikte Tรผrkiye’ye, reel sektรถre yรถnelik ciddi bir ลekilde fon akฤฑลฤฑnฤฑn artmasฤฑ ihtimali yรผksek. Fizik, kimya, mรผhendislik olsa dersiniz ki ‘Formรผl ลu, 3, 6, 9 ayda olur.” ama ekonomi รงok daha karmaลฤฑk bir model, psikolojisi, iลin gรผven tarafฤฑ, kรผresel iliลki aฤฤฑ var. Buna karลฤฑn gรผzel geliลmeler oluyor. Avrupa ile eski gerilimler geride kaldฤฑ. ABD ile Mรผnbiรง konusunda genel bir anlaลma รงerรงevesi var. Suriye’de DEAล รถnemli รถlรงรผde, Irak’ta neredeyse tamamen รงรถkertildi. Bรถlรผcรผ terรถr รถrgรผtรผne karลฤฑ biz alan hakimiyeti noktasฤฑnda hiรงbir dรถnemde olmadฤฑฤฤฑ kadar gรผรงlรผyรผz. Bunlar รถnemli konular.”
ลimลek, turizmde ciddi bir toparlanma olduฤuna iลaret ederek, dฤฑล talebin de gรผรงlรผ olduฤunu belirtti.
รzellikle komลu รผlkelerinin gelirlerinde petrol fiyatlarฤฑndaki yรผkselmeyle birlikle iyileลme olduฤunu vurgulayan ลimลek, bunun Tรผrkiye’nin hem mรผteahhitlik hem turizm sektรถrรผ hem de ihracatฤฑ aรงฤฑsฤฑndan รถnemli olduฤunu sรถyledi.
Dฤฑลarฤฑda genel anlamda kurduklarฤฑ iletiลimin, diyaloฤun รถnemli olduฤunu dile getiren ลimลek, “ฤฐรงeride kฤฑsmen de olsa sonuรงlara iliลkin belirsizlik etkili oluyor. Bรผyรผk oranda Tรผrkiye’nin, รถnรผ aรงฤฑk bir dรถneme girdiฤini de zaten bir iki hafta iรงinde gรถreceฤiz. Tรผrkiye ekonomisi direncini ve dayanฤฑklฤฑlฤฑฤฤฑnฤฑ kanฤฑtladฤฑ.” diye konuลtu.
