Covid-19 salgฤฑnฤฑ sรผrecinde artan internet ve sosyal medya kullanฤฑmฤฑyla birlikte dijital ayak izi de bรผyรผyor. Her bir paylaลฤฑm ya da beฤeni, karbon salฤฑmฤฑna, dolayฤฑsฤฑyla iklim krizine katkฤฑda bulunuyor.
Pandemi nedeniyle alฤฑnan bireysel ve kamusal รถnlemler, internet ve sosyal medya kullanฤฑmฤฑnฤฑ, beraberinde ise dijital ayak izini artฤฑrdฤฑ. รevrimiรงi geรงirilen her saniye ve dijital ortamda yaptฤฑฤฤฑmฤฑz her iลlem, yol aรงtฤฑฤฤฑ karbon salฤฑmฤฑyla iklim krizini tetikliyor ve gezegene zarar veriyor.
Dรผnyada internet ve sosyal medya kullanฤฑmฤฑ her geรงen yฤฑl artฤฑyor. Son bir yฤฑlda 300 milyon kiลi daha internet kullanmaya baลladฤฑ ve toplam internet kullanฤฑcฤฑsฤฑ sayฤฑsฤฑ dรผnyada 4.5 milyara, Tรผrkiyeโde ise 62 milyona ulaลtฤฑ. Benzer bir artฤฑล sosyal medya kullanฤฑmฤฑnda da gรถrรผlรผyor. Dรผnya genelinde sosyal medya kullanฤฑcฤฑsฤฑ 3.8 milyara, Tรผrkiyeโde ise 54 milyona ulaลtฤฑ.
Bir kiลi gรผnde ortalama 6 saat 43 dakikasฤฑnฤฑ internet kullanarak, 2 saat 24 dakikasฤฑnฤฑ sosyal medyada geรงiriyor. Pandemi dรถneminde alฤฑnan bireysel ve kamusal รถnlemlerle birlikte insanlarฤฑn eve kapanmasฤฑ, bu sรผrenin uzamasฤฑna neden oldu. Anadolu รniversitesi Sosyal Medya ve Dijital Gรผvenlik Eฤitim Uygulama ve Araลtฤฑrma Merkezi (SODฤฐGEM) tarafฤฑndan yapฤฑlan bir araลtฤฑrmaya gรถre bilgisayar kullanฤฑmฤฑ yรผzde 70, cep telefonu kullanฤฑmฤฑ yรผzde 80 artฤฑล gรถsterdi. Gรถrรผntรผlรผ konuลma ve video konferans uygulamalarฤฑnฤฑ kullanma sฤฑklฤฑฤฤฑ ise yรผzde 78 arttฤฑ. Benzer ลekilde, video konferans uygulamalarฤฑndan biri olan Zoomโun kullanฤฑcฤฑ sayฤฑsฤฑ pandemi dรถneminde yรผzde 50 artฤฑล gรถsterdi.
Tek tฤฑkla karbon salฤฑmฤฑ
ฤฐnternet ve sosyal medya kullanฤฑmฤฑndaki artฤฑล, bu dijital faaliyetin ekosisteme olan maliyetini de artฤฑrฤฑyor. Dรผnya genelinde tรผketilen toplam elektriฤin yรผzde 4โรผ biliลim teknolojileri ve onlarฤฑ bir araya getiren kรผresel veri aฤฤฑ tarafฤฑndan tรผketiliyor. Bir akฤฑllฤฑ telefonun yapฤฑmฤฑnda 70 kadar kimyasal kullanฤฑlabiliyor ve bunlarฤฑn bir bรถlรผmรผ dรผnyada nadir olarak bulunuyor. Bu kimyasallarฤฑn topraktan รงฤฑkarฤฑlma sรผreรงleri de ekosistem aรงฤฑsฤฑndan oldukรงa รถnemli bir ayak izi oluลturuyor. Bununla birlikte, cep telefonlarฤฑnฤฑn sadece yรผzde 5โi, genel olarak elektronik atฤฑklarฤฑn ise yรผzde 16โsฤฑ geri dรถnรผลtรผrรผlebiliyor.
Dรผnyada kullanฤฑlan 7 milyar cep telefonunu ve veri aฤฤฑnฤฑ birbirine baฤlayan dijital sistemi iลletmenin bir yฤฑlda 600 milyon ton karbon salฤฑmฤฑna neden olduฤu tahmin ediliyor. Bu rakam kรผresel karbon salฤฑmฤฑnฤฑn yรผzde 4โรผne denk geliyor.
Twitterโda yayฤฑnlanan her tweet, Facebookโta yayฤฑnlanan her durum gรผncellemesi ve Instagramโda paylaลฤฑlan her fotoฤraf, WhatsAppโta atฤฑlan her bir mesaj dijital ayak izi oluลturmaya yetiyor. Sosyal aฤ sitelerinde ne kadar รงok zaman geรงirilirse, dijital ayak izi o kadar bรผyรผyor. Bir sayfayฤฑ veya bir Facebook gรถnderisini โbeฤenmekโ bile, veriler Facebookโun sunucularฤฑna kaydedildiฤinden dijital ayak izi hanesine ekleniyor.
Dijital iลlemlerin sonuรงlarฤฑ
E-posta gรถnderimi: Karbon ayak izi konusunda uzman olan Mike Berners-Leeโnin โMuzlar Ne Kadar Kรถtรผdรผr?โ kitabฤฑ, e-postalarฤฑn CO2 emisyonlarฤฑnฤฑ detaylandฤฑrฤฑyor. Gรถrรผnรผลe gรถre, bir spam e-postasฤฑ ortalama 0,3 gram CO2 emisyonuna eลdeฤer bir taban alanฤฑna sahipken, normal bir e-posta 4 gram CO2 taban alanฤฑna sahip. Daha bรผyรผk eke sahip olan bir e-posta ise 50 gram CO2โe eลdeฤer karbon ayak izine sahip olabilir.
Video izlemek: Veri merkezleri รผzerine รงalฤฑลan ITE Projectsโe gรถre, kedi videolarฤฑnฤฑ izlemenin bir bedeli var: Her 10 dakikalฤฑk izleme 1 gram CO2 salฤฑnฤฑmฤฑna yol aรงฤฑyor.
Tweet atmak: Kullanฤฑcฤฑlarฤฑn kรผresel dijital ayak izlerini etiket ve tweet cinsinden hesaplamasฤฑna yardฤฑmcฤฑ olan Tweetfartsโa gรถre, bir tweet gรถndermek iรงin harcanan enerji 0,2 gram CO2 รผretiyor. Gรผnlรผk gรถnderilen 500 milyon tweet ile toplam 10 metrik ton CO2 salฤฑnฤฑyor.
Haber okumak: The Guardianโฤฑn 2012 yฤฑlฤฑnda, kendi iรงeriฤini รผretmekle iliลkili karbon ayak izine dair yaptฤฑฤฤฑ kapsamlฤฑ รงalฤฑลma, makale okumak iรงin bir dizรผstรผ bilgisayar kullanmanฤฑn beล adet 11W ampulle aynฤฑ miktarda CO2 salฤฑnฤฑmฤฑna sebep olduฤunu ortaya รงฤฑkardฤฑ.
Dijital ayak izini azaltmak iรงin ne yapmalฤฑ?
Ekosisteme verdiฤimiz zararฤฑ azaltmak iรงin internet ve sosyal medya kullanฤฑm alฤฑลkanlฤฑklarฤฑmฤฑzฤฑ gรถzden geรงirmeli, dijital ayak izimizi azaltmalฤฑ, zorunlu durumlar dฤฑลฤฑnda รงevrimiรงi geรงirdiฤimiz zamanlarฤฑ azaltmalฤฑyฤฑz.
Bunun dฤฑลฤฑnda bireysel olarak dijital ayak izini azaltmaya yรถnelik yapฤฑlabilecekler:
- -Telefonlarฤฑnฤฑzda kullanmadฤฑฤฤฑnฤฑz uygulamalarฤฑ temizleyin.
- -Sฤฑk kullanmadฤฑฤฤฑnฤฑz ve dikkatinizi daฤฤฑtabilecek uygulamalara ait bildirimleri kapatฤฑn.
- -Mesaj/mail kutularฤฑnฤฑzฤฑ dรผzenli olarak temizleyin.
- -Sosyal mecralarda takip ettiฤiniz hesaplarฤฑ azaltฤฑn.
- -ฤฐnternet tarayฤฑcฤฑnฤฑzda sekmeleri aรงฤฑk bฤฑrakmamaya gayret edin.
- -Galerinizi dรผzenli olarak temizleyin.
- -Ekran kullanฤฑm sรผrenizi takip edin ve sฤฑnฤฑrlayฤฑn.
- -Alternatif ve รงevre dostu arama motorlarฤฑnฤฑ araลtฤฑrฤฑp, kullanฤฑn: Ecosia, Lilo vb.
- -Ekran ฤฑลฤฑฤฤฑnฤฑ kฤฑsฤฑk tutun.
- -Kullanmadฤฑฤฤฑnฤฑz zaman telefonunuzun kablosuz aฤ baฤlantฤฑsฤฑnฤฑ kapatฤฑn.
- -Kullanmadฤฑฤฤฑnฤฑz hesaplarฤฑnฤฑzฤฑ silin.
- -Mailinizi, tekrar mail atmanฤฑzฤฑ gerektirmeyecek ลekilde atฤฑn; gereksiz maillerden kaรงฤฑnฤฑn.
- -Dijital dรผnyadan uzak, yeni hobiler edinin.
