Tarฤฑm ve Orman Bakanlฤฑฤฤฑ’nฤฑn tereyaฤฤฑ ihracatฤฑnฤฑ yasaklama kararฤฑ almasฤฑnฤฑn ardฤฑndan sรผt tozu ve kremanฤฑn da aynฤฑ kapsama alฤฑnacaฤฤฑna yรถnelik senaryolar sektรถrde รผreticisinden sanayicisine kadar huzursuzluk yarattฤฑ.
Bloomberg HT‘nin haberne gรถre Tรผrkiye’nin sรผt รผrรผnlerinde รถnemli ihracatรงฤฑlarฤฑ arasฤฑnda yer alan Rella Gฤฑda’nฤฑn Genel Mรผdรผrรผ ve Yรถnetim Kurulu Baลkanฤฑ Teoman Durukan, sรผt ve sรผt mamรผllerinde iรง piyasa gรผcรผnรผn ve hacminin รงok dรผลรผk bir kฤฑsmฤฑnฤฑn ihracata yรถnlendirebildiฤini ifade ederek, “Son yฤฑllarda bu oranda ihracat yรถnรผnde pozitif ilerleme yaลarken engelleyici kararlar sรผreci en baลa รงevirecektir. Krema (tereyaฤฤฑ), lor ve peynir altฤฑ suyu sektรถrรผmรผzรผn peynir ve sรผt maliyeti yaparken maliyetten dรผลtรผฤรผ yan gelir kalemleridir. Tereyaฤฤฑ ihracata daha pahalฤฑya satฤฑlฤฑrken engellenmesi iรง pazarda hem diฤer รผrรผnlerin fiyatฤฑnฤฑ artฤฑracak (bir tek tereyaฤ fiyatฤฑ sabit kalacaktฤฑr) hem de kฤฑsa sรผrede ciddi bir stok birikmesine neden olacaktฤฑr” dedi.
Finans ve depolama maliyetlerinin bu denli yรผksek olduฤu bir dรถnemde bir sarmal oluลacaฤฤฑ ve tereyaฤฤฑ fiyatlarฤฑnฤฑn yeniden artฤฑลa geรงeceฤi uyarฤฑsฤฑnda bulunan Durukan, “Gรผnlรผk hatta saatlik รผretimi yapฤฑlan bir hammadde ile yapฤฑlacak รผrรผnlerin stok devir hฤฑzฤฑnฤฑn รงok hฤฑzlฤฑ olmasฤฑ gerekir. รretilen sรผtรผn tรผketilmesi ya da yurt dฤฑลฤฑna bir ลekilde gรถnderilmesi gerekir. Aksi halde iรง talep arzฤฑn รงok gerisinde kalacak ve sanayici sรผt alฤฑmlarฤฑnฤฑ ya azaltacak ya da sรผte รถdediฤi fiyatฤฑ azaltmaya รงalฤฑลacaktฤฑr” dedi.
Sรถz konusu durumun bir dรถngรผsel hareketle tekrarlanacaฤฤฑ ve mevcut sรผt varlฤฑฤฤฑnda kayba yol aรงacaฤฤฑna dikkat รงeken Teoman Durukan, “Esas olan รผrรผnlerimizi iรง piyasa deฤerlerinin รผzerinde ihracata vererek iรง piyasada fiyatlarฤฑnda denge ve istikrar saฤlamaktฤฑr. ฤฐhracat yasaklarฤฑ stok ve รผretim problemi olmayan รผrรผnlerde uygulanmamalฤฑ. Sรผt sektรถrรผnรผn ciddi arz fazlasฤฑ vardฤฑr ve bu ancak ihracat ile dengelenebilir. Son beล yฤฑldฤฑr sektรถrรผmรผz ihracat temelli politikalarla kapasite artฤฑrmฤฑลtฤฑr. Bu kararlarla yฤฑllarฤฑn รงalฤฑลmasฤฑ zayi olacaฤฤฑ gibi kaybedilen yurtdฤฑลฤฑ pazarlara tekrar girmenin de bir maliyeti ve sรผreci olacaktฤฑr. Sรผtte yaลanacak kฤฑsฤฑr ve kรขrsฤฑz dรถngรผ anaรง hayvan sayฤฑsฤฑnฤฑn azalmasฤฑna, buzaฤฤฑ รผretimine etki yaparken yeniden hayvan ithalatฤฑ gรผndem olmak zorunda kalacaktฤฑr. Sรผtรผ sektรถr paydaลlarina karlฤฑ hale getiremezsek kฤฑrmฤฑzฤฑ et problemini รงรถzemeyiz” diye konuลtu.
Adana รiftรงiler Birliฤi Baลkanฤฑ Mutlu Doฤru ise dรผnyanฤฑn en bรผyรผk sรผt tozu รผreticisi konumundaki Yeni Zelandaโda kuraklฤฑk nedeniyle meralarฤฑn yetersiz olmasฤฑ sonucu sรผt tozu piyasalarฤฑnda bรผyรผk bir arz aรงฤฑฤฤฑ meydana geldiฤini hatฤฑrlatarak, krizin fฤฑrsata รงevrilebileceฤi bir sรผrecin doฤru yรถnetilmesi gerektiฤini ifade etti.
Mutlu Doฤru, “รzellikle bazฤฑ Avrupa รผlkeleriyle Ortadoฤuโda รงok talep gรถren sรผt tozu fiyatlarฤฑ bu nedenle dรผnya genelinde artฤฑลa geรงti. รlkemizde ise ekonomik ลartlar nedeniyle yerli alฤฑm gรผcรผnรผn azalmasฤฑ ve pandemi etkisiyle turist sayฤฑsฤฑnฤฑn dรผลmesi, sรผt ve sรผt รผrรผnleri tรผketimini azalttฤฑฤฤฑndan sรผt fazlasฤฑ oluลmaya baลlamฤฑลtฤฑ. Ancak bu dรถnemde kurlarฤฑn da artฤฑลฤฑyla yaฤsฤฑz sรผt tozu รผretilerek ihraรง etmek arz fazlasฤฑna รงรถzรผm oldu. รฤฑkan kremanฤฑn ise tereyaฤฤฑ yapฤฑlarak ihraรง edilmesi sonucu paรงal edilen fiyat sanayiciyi de memnun ederek, fabrikalarฤฑn รงalฤฑลmasฤฑna, istihdamฤฑn devamฤฑna ve รผlkeyeย Dรถvizย giriลine neden olurken รงiฤ sรผt รผreticisinin de pazarฤฑnฤฑn devamlฤฑlฤฑฤฤฑnฤฑ saฤlฤฑyordu. Ancak artan tereyaฤฤฑ ihracatฤฑndaki rakamlar ve sรผt fazlasฤฑnฤฑ dรผลรผnmeden yapฤฑlan hesaplamalar ile tereyaฤฤฑ ihracatฤฑ kฤฑsฤฑtlandฤฑ. Halbuki รผretim fazlamฤฑz ihraรง ediliyordu. ลimdi de sรผt ve kremanฤฑn da ihracat kฤฑsฤฑtlamasฤฑ listesine alฤฑnmasฤฑ รผretici ve sanayicimizi endiลelendirmektedir” dedi.
Mutlu Doฤru, “Yฤฑllardฤฑr sรผt fazlasฤฑ olduฤu sรถylenen Tรผrkiye’de ilk kez sรผt tozu ve tereyaฤฤฑ ihracatฤฑ imkanฤฑ doฤmuลken ve bu durum iรง piyasa ลartlarฤฑnฤฑ bozmadan gerรงekleลirken, alฤฑnan bu karar hayvancฤฑlฤฑk sektรถrรผne darbe vurabilir. ฤฐรง piyasada fiyat artฤฑลฤฑ varsa bunun sebebi ihracatta deฤil รผretim maliyetlerinde aranmalฤฑdฤฑr. รretim, ihracat ve istihdam hedefli ekonomi politikalarฤฑ yapฤฑlฤฑrken fazla รผretimi olan sรผt, tereyaฤฤฑ ve kremaya ihracat kฤฑsฤฑtlamasฤฑ koymak, genel ekonomik politikalarla รงeliลmektedir” diye konuลtu.
รretici olarak tereyaฤฤฑ, sรผt ve kremanฤฑn ihracat kฤฑsฤฑtlama listesinden รงฤฑkarฤฑlmasฤฑnฤฑ istediklerini kaydeden Mutlu Doฤru, “Gฤฑda fiyatlarฤฑndaki artฤฑล ihracat kฤฑsฤฑtlanarak deฤil, รผretim maliyeti dรผลรผrรผlerek รถnlenmelidir” dedi.
Teksรผt Yรถnetim kurulu Baลkanฤฑ Cevdet Arฤฑnฤฑk ise dรผnyada yem fiyatlarฤฑnฤฑn ciddi ลekilde arttฤฑฤฤฑnฤฑ ve Tรผrkiye’nin de bundan olumsuz etkilendiฤini hatฤฑrlatarak, “Bir taraftan รงiฤ sรผt fiyatlarฤฑnฤฑn artmasฤฑ gerekiyor รงรผnkรผ dรผnya รงapฤฑnda yem fiyatlarฤฑ yรผkseliลte ve sonuรงta dรผnya ile entegreyiz. รte yandan, sรผtรผn en รถnemli getirilerinden birisi de krema ve tereyaฤฤฑdฤฑr. Bu รผrรผnler iyi para etmeli ki รผretici de kazansฤฑn. Tereyaฤฤฑnฤฑ ihraรง etmemiz lazฤฑm รงรผnkรผ bunun tamamฤฑnฤฑ iรง pazar tรผketemez. Hem fazlamฤฑz var hem de iรง talep zayฤฑf… ฤฐhracatฤฑn kฤฑsฤฑtlanmasฤฑ hayvancฤฑlฤฑฤฤฑ sekteye uฤratฤฑr. รrรผnรผ satamazsak sรผt alฤฑmlarฤฑmฤฑz da azalฤฑr. Bu da fiyatlarฤฑ aลaฤฤฑ รงeker ve zarar eden รผreticiler de daha fazla anaรง hayvanฤฑnฤฑ kesime gรถndererek bu iลten รงฤฑkmaya รงalฤฑลฤฑr. Bu da ileride daha bรผyรผk bir maliyet olarak karลฤฑmฤฑza รงฤฑkar” uyarฤฑsฤฑndan bulundu.
Tรผrkiye’nin ihracatta iyi bir pazar yakaladฤฑฤฤฑnฤฑ ifade eden Arฤฑnฤฑk, “4-5 yฤฑl รถncesine kadar Tรผrkiye tereyaฤฤฑ ithal ediyordu. ลimdi ihracatรงฤฑyฤฑz. Sektรถrรผn istikrarฤฑ iรงin ihracat ลart. Ama aynฤฑ zamanda dฤฑล pazar da istikrar ister. ฤฐhracatฤฑ kesersek ya da sekteye uฤratฤฑrsak zor kazandฤฑฤฤฑmฤฑz bu pazarlarฤฑ รงok kolay kaybedebiliriz. Sonrasฤฑnda da pazara yeniden giremeyebiliriz. Girsek bile bize maliyeti รงok yรผksek olabilir ya da bazฤฑ ลeylerden taviz vermek zorunda kalabiliriz” diye konuลtu.
Tรผrkiye Sรผt รreticileri Merkez Birliฤi Baลkanฤฑ Tevfik Keskin ise ihracata yรถnelik kฤฑsฤฑtlama ve yasak kararlarฤฑnฤฑn yanlฤฑล olduฤunu sรถyledi.
Keskin, “Sektรถrde istikrar iรงin ihracat devam etmeli. Tereyaฤฤฑna getirilen ihracat yasaฤฤฑnฤฑ doฤru bulmuyoruz. Bu tรผr kฤฑsฤฑtlama ve yasaklardan sektรถr zarar gรถrรผr. Tereyaฤฤฑndan sonra ลimdi de sรผt tozu ihracatฤฑna da benzer bir sฤฑnฤฑrlama getirileceฤi konuลuluyor. Eฤer bรถyle bir karar alฤฑnฤฑrsa bu sadece sanayici ya da ihracatรงฤฑnฤฑn deฤil aynฤฑ zamanda รผreticinin de aleyhine olacaktฤฑr. รretici, รงiฤ sรผt fiyatlarฤฑndan dolayฤฑ zor gรผnlerden geรงerken bir de ihracatta yasak ya da kฤฑsฤฑtlama รผretimde daha bรผyรผk bir zarar yaratฤฑrโ dedi.
Tรผrkiye’nin tarฤฑm รผlkesi olduฤunu ve ihracatฤฑn iรง piyasa kadar dฤฑล pazarฤฑn da dengeleyici bir unsuru olduฤuna dikkat รงeken Keskin, “Kฤฑsฤฑtlama ve yasaklarla bu iล olmaz. Bu tedbirler ters teper ve yarฤฑn birgรผn bu iลi yapacak kimseyi bulamayฤฑz. Gฤฑda enflasyonunun sebebi ihracat deฤildir. Enflasyonla mรผcadele etmek istiyorsak รถnce maliyetleri dรผลรผrmek ve รผreticileri koruyarak รผretimi sรผrdรผrmelerini saฤlamamฤฑz lazฤฑm” diye konuลtu.
