11 Aฤustos’ta Suudi Arabistan‘ฤฑn en bรผyรผk futbol mรผsabakasฤฑ olan Suudi Pro Ligi, 2023-24 sezonu iรงin start alacak. Geรงen sezonki turnuva pek de heyecanlฤฑ geรงmedi. Maรงlarฤฑ ortalama sadece 9300 taraftar izledi. Son beล sezonun รผรงรผnde gol kralฤฑ, dรผnyanฤฑn en iyi kulรผplerinden hiรงbirinde oynamamฤฑล Faslฤฑ Abderrazak Hamdallah oldu.
Ancak bu sezon farklฤฑ olabilir. Hamdallah’ฤฑn takฤฑmฤฑ Al Ittihad, Real Madrid’den 2022 Ballon d’Or dรผnyanฤฑn en iyi oyuncusu รถdรผlรผnรผ kazanan Karim Benzema ve Chelsea’den yฤฑldฤฑz orta saha oyuncusu N’Golo Kante’yi kadrosuna kattฤฑ. Ballon d’Or รถdรผlรผnรผ beล kez kazanan Cristiano Ronaldo, Ocak ayฤฑnda Manchester United’dan bir baลka Suudi kulรผbรผ olan Al Nassr’a transfer oldu. Liverpool’un eski kanat oyuncusu Sadio Manรฉ de ona katฤฑlฤฑrken, Liverpool’un kaptanฤฑ Jordan Henderson da Al Ettifaq’a imza attฤฑ. Liste uzayฤฑp gidiyor. Suudi ligindeki takฤฑmlar bu yaz 480 milyon dolardan fazla harcama yaparak dรผnya futbolunun en รงok harcama yapan takฤฑmlarฤฑ arasฤฑna girdiler.
Pro League’in hamleleri, Suudi Arabistan’ฤฑn, รผlkenin veliaht prensi ve fiili yรถneticisi olarak bilinen Muhammed bin Salman tarafฤฑndan desteklenen milyarlarca dolarlฤฑk kรผresel spor hamlesinin sadece bir parรงasฤฑ. Bu hamle futbolun รงok รถtesine geรงerek kรผresel golf, Formula 1 motor yarฤฑลlarฤฑ, boks ve daha birรงok spor dalฤฑnฤฑ etkiliyor. Salman’ฤฑn amacฤฑ sporu kullanarak Suudi Arabistan’ฤฑ modernleลtirmek ve dฤฑล dรผnyanฤฑn 36 milyon nรผfuslu รงรถl krallฤฑฤฤฑna dair algฤฑsฤฑnฤฑ dรถnรผลtรผrmek.
Suudi savurganlฤฑฤฤฑ, kรผresel spor endรผstrisinin dijital bozulma ve yeni bir รถzel sermaye yatฤฑrฤฑmฤฑ dalgasฤฑyla sarsฤฑldฤฑฤฤฑ bir dรถnemde gerรงekleลiyor. Suudi yetkililer eleลtirilere kulak tฤฑkฤฑyor. Washington’daki Suudi Bรผyรผkelรงiliฤi’nden Fahad Nazer, รผlkenin sporla uฤraลtฤฑฤฤฑ fikrinin “gerรงeklerden daha uzak olamayacaฤฤฑnฤฑ” sรถylรผyor. Bu tรผr iddialarฤฑn “etnik merkezcilik” koktuฤunu sรถyleyen Nazer, her ลeyin Batฤฑlฤฑlar deฤil Suudi Arabistan ve vatandaลlarฤฑ dรผลรผnรผlerek yapฤฑldฤฑฤฤฑnฤฑ sรถylรผyor.
Pek รงok gรถzlemci bu hamlelerin sadece Suudi Arabistan’ฤฑ deฤil, kรผresel sporun kendisini de deฤiลtireceฤine, inisiyatifi takฤฑmlarฤฑn ve turnuvalarฤฑn boฤucu Batฤฑlฤฑ koruyucularฤฑndan alฤฑp dinamik yeni bir gรผรง getireceฤine inanฤฑyor. Harcamalar birkaรง yฤฑldฤฑr devam ediyordu ancak yakฤฑn zamana kadar tam kapsamฤฑ daฤฤฑnฤฑk bir yaklaลฤฑmla gizleniyordu. Yatฤฑrฤฑmlar ve mรผzakereler, oyuncu satฤฑn alma, yabancฤฑ kulรผp satฤฑn alma, yerli kulรผpleri geliลtirme ve yurtiรงi ve yurtdฤฑลฤฑnda turnuva satฤฑn alma veya geliลtirme dahil olmak รผzere spor endรผstrisinin birรงok katmanฤฑnda gerรงekleลti.
Bu anlaลmalar, hรผkรผmetin kendisi, Kamu Yatฤฑrฤฑm Fonu (PIF), egemen bir varlฤฑk fonu ve hatta dรผnyanฤฑn en karlฤฑ ลirketi olan petrol ลirketi Saudi Aramco da dahil olmak รผzere bir dizi Suudi kuruluลu tarafฤฑndan takip edildi. Yarฤฑm dรผzine bรผyรผk spor dalฤฑnda harcanan en az 10 milyar dolarla kapsam oldukรงa etkileyici.
2021 yฤฑlฤฑnda Suudi liderliฤindeki bir konsorsiyum, ฤฐngiltere Premier Ligi’nin (epl) kรถklรผ ama zor durumdaki takฤฑmฤฑ Newcastle United’ฤฑn kontrolรผnรผ 391 milyon dolara devraldฤฑ. Suudi Arabistan’ฤฑn yerel ligini geliลtirmenin yanฤฑ sฤฑra, 2022’de komลusu Katar’ฤฑn izinden giderek 2030’da Dรผnya Kupasฤฑ’na ev sahipliฤi yapmak iรงin teklifte bulunacaฤฤฑna dair yoฤun spekรผlasyonlar var. Kรถrfez parasฤฑnฤฑn 2021’de bir Avrupa sรผper ligi kurma giriลimini desteklediฤi dรผลรผnรผlรผyor ancak bu giriลim taraftarlarฤฑn muhalefeti รผzerine รงรถkmรผลtรผ.
Golfte, Amerika’nฤฑn ana organizasyonu olan PGA Tour, Suudi Arabistan’ฤฑn en iyi oyuncularฤฑna baฤlฤฑlฤฑklarฤฑnฤฑ deฤiลtirmeleri iรงin yรผz milyonlarca dolar teklif ederek sporu kargaลaya sรผrรผkleyen liv Golf ile birleลmeyi kabul etti. Bir baลka organizasyon kuruluลu olan Avrupa’nฤฑn dp World Tour’u da anlaลmanฤฑn bir parรงasฤฑ. Sahalarฤฑ liv etkinliklerine ev sahipliฤi yapan Donald Trump bunu “gรผzel ve gรถz alฤฑcฤฑ bir anlaลma” olarak tanฤฑmlฤฑyor. ฤฐki sol eฤilimli senatรถr Elizabeth Warren ve Ron Wyden, geรงtiฤimiz gรผnlerde ABD Adalet Bakanlฤฑฤฤฑ’na yazdฤฑklarฤฑ bir mektupla “Suudi rejiminin ihlallerini aklamaya yรถnelik son giriลimini” kฤฑnadฤฑlar.
Suudi Arabistan Cidde’de yeni bir Formula 1 Grand Prix’sine ev sahipliฤi yapฤฑyor ve baลkent Riyad yakฤฑnlarฤฑnda bir pist inลa ediyor; Suudi yatฤฑrฤฑmcฤฑlarฤฑn geรงen yฤฑl Formula 1’in tamamฤฑ iรงin 20 milyar dolar teklif vermeyi dรผลรผndรผkleri bildirildi. Suudi spor bakanฤฑ bu haberleri “tamamen spekรผlasyon” olarak nitelendirerek reddetti. Aramco, F1’in ana sponsorlarฤฑndan biri olmaya devam ediyor.
Erkekler atp tenis turundan bir yetkili, aralarฤฑnda PIF’in de bulunduฤu olasฤฑ yatฤฑrฤฑmcฤฑlarla “olumlu” gรถrรผลmeler yaptฤฑklarฤฑnฤฑ itiraf etti. Kadฤฑnlar tenis turu WTA da Suudi Arabistan’da bir etkinlik dรผzenleyip dรผzenlememeyi dรผลรผnรผyor ve bir yetkili kฤฑsa sรผre รถnce bu รผlkeyi ziyaret etti. Krallฤฑk artฤฑk bรผyรผk boks maรงlarฤฑna, gรผreล mรผsabakalarฤฑna ve e-spor etkinliklerine ev sahipliฤi yapฤฑyor. ฤฐklimine raฤmen 2029 yฤฑlฤฑnda Asya Kฤฑล Oyunlarฤฑna ev sahipliฤi yapmak รผzere de seรงilmiลtir.
Peki รผlke neden spora para harcฤฑyor? Kibir ve kฤฑskanรงlฤฑk bir rol oynuyor. Birรงok Suudi kraliyet ailesi taraftar. Baลka yerlerdeki takฤฑmlara yatฤฑrฤฑm yaptฤฑlar ve ลimdi kendi takฤฑmlarฤฑnฤฑ kurmak istiyorlar. Ayrฤฑca kรผresel spor elitleri arasฤฑnda ciddiye alฤฑnmak istiyorlar. Pif Valisi Yasir Al-Rumayyan bir golf delisi. PGA Tour-liv anlaลmasฤฑyla ilgili son kongre oturumlarฤฑnฤฑn bir parรงasฤฑ olarak yayฤฑnlanan belgeler, iลlemin bir parรงasฤฑ olarak รถnerilen bir fikrin, Amerika’nฤฑn en seรงkin kulรผbรผ olan Augusta’ya รผyelik kazanabileceฤi olduฤunu gรถsteriyor.
Suudiler komลularฤฑnฤฑn adฤฑm atmasฤฑnฤฑ izledi. Katar’daki Georgetown รniversitesi’nden Danyel Reiche, yarฤฑลฤฑn 1993 yฤฑlฤฑnda baลladฤฑฤฤฑnฤฑ sรถylรผyor. O yฤฑl Katar ilk kez bir atp erkekler tenis turnuvasฤฑna ev sahipliฤi yaptฤฑ (Boris Becker kazandฤฑ). 2022 Dรผnya Kupasฤฑ’na ev sahipliฤi yapmak iรงin 200 milyar dolar harcadฤฑ. Kraliyet ailesinden biri aynฤฑ zamanda Fransa’nฤฑn en iyi kulรผplerinden Paris St Germain’in de sahibi. Abu Dabi kraliyet ailesinden birinin sahibi olduฤu Manchester City ลu anda dรผnyanฤฑn en deฤerli futbol markasฤฑ.
Ancak Suudilerin planฤฑ, elitlere saฤlanan avantajlarฤฑn ve komลulara ayak uydurmanฤฑn รงok รถtesine geรงiyor. Yรผkselen enerji fiyatlarฤฑ ve รผretim sayesinde petrol ihracatฤฑnฤฑn bu yฤฑl 166 milyar dolarฤฑ ya da gayrisafi milli hasฤฑlanฤฑn %16’sฤฑnฤฑ aลmasฤฑ bekleniyor. Kรผresel enerji dรถnรผลรผmรผ yaklaลฤฑrken, krallฤฑฤฤฑn “Vizyon 2030” planฤฑ, yeni endรผstriler geliลtirerek ve ekonomiyi liberalleลtirerek, daha fazla kadฤฑnฤฑn iลgรผcรผne katฤฑlmasฤฑ da dahil olmak รผzere, ekonomisini petrolden uzaklaลtฤฑrmayฤฑ amaรงlฤฑyor. PIF, 700 milyar dolardan fazla fonunu ekonominin yeni alanlarฤฑna sermaye aktarmak ve marka ve teknolojiye stratejik yatฤฑrฤฑmlar yapmak iรงin kullanan kilit bir oyuncu.
Krallฤฑk, Suudi Profesyonel Ligi’nin yatฤฑrฤฑm ve taraftar รงekmesini istiyor. Lig 2030 yฤฑlฤฑna kadar yฤฑlda 100 milyon ziyaretรงiyi aฤฤฑrlamayฤฑ hedefliyor (2021’de 64 milyon ziyaretรงi vardฤฑ). Yetkililer ligin o zamana kadar gelirini dรถrt kat artฤฑrarak 480 milyon dolara รงฤฑkaracaฤฤฑnฤฑ umuyor, ancak bu rakam geรงen yฤฑl bunun on katฤฑnฤฑ elde eden Avrupa Futbol ลampiyonasฤฑ’nฤฑn yanฤฑnda sรถnรผk kalฤฑyor.
Sporun ekonominin geri kalanฤฑ รผzerinde yayฤฑlma etkisi yaratacaฤฤฑ umuluyor. Bunun bir parรงasฤฑ da dini รงekiลmeler, aลฤฑrฤฑcฤฑlฤฑk ve savaลla bilinen bir bรถlgede yeniden markalaลma รงalฤฑลmasฤฑ. New York’taki bir dรผลรผnce kuruluลu olan Dฤฑล ฤฐliลkiler Konseyi’nden Steven Cook, “Bรถlgede รงatฤฑลma deฤil refah iรงin birlikte รงalฤฑลmak herkes iรงin daha iyi ve Suudiler bunun รถn saflarฤฑnda gรถrรผlmek istiyor” diyor.
Daha iyi bir marka ve daha fazla etkinlik, hรผkรผmetin 2019’da GSYH’nin %3’รผ olan turizm sektรถrรผnรผ 2030’da %10’a รงฤฑkarmayฤฑ umduฤu turizm sektรถrรผnรผ canlandฤฑrabilir. Bir tatil merkezi olmak istediฤinizde, yฤฑldฤฑz gรผcรผ yardฤฑmcฤฑ olur: Futbolun belki de en bรผyรผk oyuncusu Lionel Messi, Suudi turizm elรงisi ve Instagram’daki 482 milyon takipรงisine gรผneลli fotoฤraflar gรถnderiyor.
Spor, sosyal reformu tamamlayฤฑcฤฑ bir mekanizma olarak bile faydalฤฑ olabilir. Suudi hรผkรผmeti son yฤฑllarda cinsiyetlerin kamusal alanda bir arada bulunmasฤฑnฤฑ daha kabullenir hale geldi ve aลฤฑrฤฑ hevesli din polisini dizginlemek iรงin bazฤฑ adฤฑmlar attฤฑ. Kadฤฑnlarฤฑn araba kullanmasฤฑna nihayet 2018’de izin verildi. Artฤฑk erkeklerin yanฤฑ sฤฑra kadฤฑn sporlarฤฑnฤฑ da destekliyor. Suudi kadฤฑn futbol takฤฑmฤฑ Mart ayฤฑnda FIFA’dan ilk derecesini aldฤฑ. Tรผm bunlar รผlkeyi kadฤฑn turistler iรงin daha cazip hale getirebilir.
