Reel sektรถrde kangrene dรถnรผลen finansmana eriลim sorununda ikinci aลamaya geรงildi. Tahsilatlarฤฑn piyasayฤฑ kilitlemeye baลladฤฑฤฤฑnฤฑ sรถyleyen sektรถr temsilcileri, bu durumun devam etmesi halinde รผรงรผncรผ aลama olan iflaslarฤฑn baลlamasฤฑndan endiลeli. Ticari kredilere eriลimin dรผลmesi nedeniyle piyasa borรงlarฤฑnฤฑ da รงeviremez olan pek รงok ลirketin tasfiyeye gitme, tabela deฤiลtirme, ya da konkordato seรงeneklerini kullanmaya baลladฤฑฤฤฑ รถฤrenildi. Kapanan sermaye ลirketi sayฤฑsฤฑnda yฤฑlฤฑn sekiz ayฤฑnda geรงen yฤฑla oranla yรผzde 70 oranฤฑnda yaลanan artฤฑล da piyasadaki gidiลata iliลkin รถnemli bir sinyal niteliฤi taลฤฑyor. รzellikle piyasada yaลanan nakit sorununun, kredi kapatma dรถneminin yaklaลmasฤฑyla daha da artmasฤฑ bekleniyor. ฤฐลletmeler darboฤazdan รงฤฑkฤฑล adฤฑna gรผรงlรผ bir KGF paketinin acilen devreye girmesi gerektiฤini belirtiyor.
Eroฤlu: 15-20 yฤฑldฤฑr hiรง bu kadar artmamฤฑลtฤฑ
Dรผnya’nฤฑn haberine gรถre pandemide artan hammadde ve lojistik maliyetlerinin piyasada fitilini ateลlediฤi finansman eriลim sorunu, รถzellikle 2021โin sonlarฤฑnda yaลanan dรถviz krizi ile beraber giderek derinleลmiล, ticari kredi bรผyรผmesinin giderek cฤฑlฤฑzlaลmasฤฑyla artฤฑk birรงok iลletme iรงin yรถnetimi imkansฤฑz hale dรถnรผลmรผล durumda. ลu sฤฑralar pek รงok alacaklฤฑ borcunu tahsil etmekte bรผyรผk zorluklar yaลฤฑyor. Bu noktada reel sektรถr temsilcilerinin deฤerlendirmelerine baลvurarak piyasanฤฑn son fotoฤrafฤฑnฤฑ รงekmeye รงalฤฑลtฤฑk. Konuyla ilgili en ciddi uyarฤฑ TOBB Plastik, Kauรงuk ve Kompozit Sanayi Meclis Baลkanฤฑ Yavuz Eroฤluโndan geldi. Sanayicilerin en bรผyรผk probleminin finansmana eriลim olduฤunu, ancak ลimdilerde piyasada รถdeme gรผรงlรผklerinin baล gรถsterdiฤini dile getiren Eroฤlu, โPAGEVโde geรงtiฤimiz gรผnlerde hammadde tรผccarlarฤฑ ile bir toplantฤฑ yaptฤฑk. Hep finansmana eriลimde sฤฑkฤฑntฤฑ olduฤunu sรถylรผyorduk. Ama ลimdi o tรผccarlarฤฑn sรถylediฤi, son 15-20 yฤฑldฤฑr ilk kez bu dรถnemde รถdeme รงeklerini erteletenlerde, รถdemesini vadesinde gerรงekleลtiremeyenlerde ciddi artฤฑลlar var. Bu รงok ciddi bir alarmโ dedi.
“Vade kฤฑsฤฑtlamasฤฑ ลart”
Finansman eriลim sorununda ikinci aลamaya geรงilerek tahsilat sorunlarฤฑnฤฑn artmaya baลladฤฑฤฤฑnฤฑ kaydeden Eroฤlu, รผรงรผncรผ aลamanฤฑn ise iflaslar olacaฤฤฑnฤฑ, sรผrecin รงok tehlikeli bir yere doฤru gittiฤine dikkat รงekti. Bu sรผrecin daha kรถtรผye gitmesini engelleyen faktรถrรผn hammadde ve lojistik fiyatlarฤฑnฤฑn dรผลmesi olduฤunu vurgulayan Eroฤlu, ancak รถzellikle enerji maliyetlerindeki artฤฑลฤฑn bu avantajฤฑn da kaybedilmesine yol aรงabileceฤi uyarฤฑsฤฑnda bulundu. Eroฤlu, โFirmalara tek รงฤฑkฤฑล yolu รถn รถdemeli ya da peลin รถdemeli ihracatla finansman yaratmak kalฤฑyor. Diฤer bir รงรถzรผm รถnerisi de baลta perakende zincirleri olmak รผzere bรผyรผk รถlรงekli firmalarฤฑn, KOBฤฐโlere รถdemeleri vade kฤฑsฤฑtlฤฑ getirmektir. รrneฤin bรผyรผk perakendecilere, KOBฤฐโlere maksimum 60 gรผn iรงinde รถdeme yapma sฤฑnฤฑrฤฑ getirilebilirโ dedi.
Son รงeyrek daha da zorlu geรงecek
ฤฐstanbul Tรผccarlar Kulรผbรผ Baลkanฤฑ ฤฐlker รnel, birรงok firmanฤฑn hammaddeden personele kadar giderlerini kredi kullanฤฑp รงevirdiฤini, ancak ลimdilerde kredilerin kesilmesiyle herkesin aรงฤฑฤa dรผลtรผฤรผnรผ anlattฤฑ. Finansman sorununun zincirleme bir etki yarattฤฑฤฤฑna deฤinen รnel, โHammaddeciler yine peลine dรถndรผ, birรงok sektรถrde, kimse vadeli vermek istemiyor. Bu dรถnemde konkordato alanlar, baลvuru hazฤฑrlฤฑฤฤฑ yapanlar, faaliyet durduranlar, hatta rakibiyle รผretim yapanlar bile varโ dedi. ลu an nakitte ciddi yavaลlamanฤฑn sรถz konusu olduฤunu vurgulayan รnel, son รงeyreฤin daha da zorlu geรงeceฤini, รถzellikle yฤฑlsonunda yapฤฑlmasฤฑ gereken kredi kapatmalarฤฑn bu durumu daha da gรผรงleลtireceฤini dile getirdi. KGFโnin bu noktada piyasayฤฑ rahatlatabileceฤine dikkat รงeken รnel, โSon KGF paketinin 50 milyar TL olacaฤฤฑ aรงฤฑklandฤฑ, bu รงok dรผลรผk kaldฤฑ. Bir รถnceki KGF 60 milyar TL idi ve รงoฤu ลirket kullanamamฤฑลtฤฑ, beklentimiz en 150 milyar TLโye รงฤฑkarฤฑlmasฤฑ” dedi.
8 ayda kapanan ลirket sayฤฑsฤฑ 14 bine dayandฤฑ
ฤฐลletmelerin iรงinde bulunduฤu mali sฤฑkฤฑntฤฑlarฤฑn en kritik sonuรงlarฤฑ, kapanan ลirket istatistiklerinde gรถrรผlebiliyor. TOBB tarafฤฑndan en son aรงฤฑklanan Kurulan ve Kapanan ลirket ฤฐstatistikleriโne gรถre, 8 ayda kurulan sermaye ลirketi sayฤฑsฤฑ 87 bin 755 iken kapanan ลirket sayฤฑsฤฑ 13 bin 798 adet olarak gerรงekleลti. 2022โnin 8 ayฤฑnda, 2021โin 8 ayฤฑna gรถre kapanan ลirket sayฤฑsฤฑnda yรผzde 70,2; kapanan kooperatif sayฤฑsฤฑnda yรผzde 39, kapanan gerรงek kiลi ticari iลletme sayฤฑsฤฑnda ise yรผzde 6,1 artฤฑล yaลandฤฑ.
Firmalarฤฑn finansmana eriลimde aksayan en รถnemli bacak hiรง ลรผphesiz ticari krediler. Tรผrkiyeโde ortalama bir iลletmenin ticari faaliyetlerinin bรผyรผk kฤฑsmฤฑnฤฑ ticari kredilerle dรถndรผrdรผฤรผ herkesรงe bilinen bir gerรงek. Bundan hareketle ticari kredi bรผyรผmesinin enflasyonun altฤฑnda seyretmesi yaลanan tฤฑkanฤฑklฤฑฤฤฑ en iyi tarif eden verilerden. TรฤฐKโin son aรงฤฑkladฤฑฤฤฑ enflasyon verisine gรถre, TรFE Eylรผl 2022โde bir รถnceki yฤฑlฤฑn aralฤฑk ayฤฑna gรถre yรผzde 52,40; bir รถnceki yฤฑlฤฑn aynฤฑ ayฤฑna gรถre yรผzde 83,45 ve on iki aylฤฑk ortalamalara gรถre yรผzde 59,91 olarak gerรงekleลti. Aynฤฑ zamanda politika faizinin yรผzde 12โye kadar inmesine raฤmen, ticari kredilerdeki bรผyรผme oranฤฑ eylรผlde yฤฑllฤฑk bazda yรผzde 19,4 olarak gerรงekleลti.
TOBB Hazฤฑr Giyim ve Konfeksiyon Sektรถrรผ Meclis Baลkanฤฑ ลeref Fayat da, piyasadaki sฤฑkฤฑntฤฑnฤฑn รงok bรผyรผk olduฤunu dile getiren iล insanlarฤฑndan. Piyasanฤฑn รงok fazla sฤฑkฤฑลmฤฑล durumda olduฤunu belirten Fayat, uygulanan politikalarฤฑnฤฑn sonuรงlarฤฑnฤฑn olmasฤฑ gerekenin tam tersi yรถnรผnde gerรงekleลtiฤini dile getirdi. Fayat, โNormalde faiz dรผลtรผkรงe piyasanฤฑn rahatlamasฤฑ ve parasal geniลlemenin olmasฤฑ gerekirken, bizde niyeyse tam tersi oluyor. Her faiz indiriminde daha da sฤฑkฤฑlaลma oluyor, kredi bulmak daha da zorlaลฤฑyor. Bankacฤฑlฤฑk sistemine getirilen yeni koลullar da bunu artฤฑrฤฑyor. Sadece รถzel deฤil kamu bankalarฤฑndan da kredi almak zorlaลฤฑyor, onlar da getirilen faiz sฤฑnฤฑrฤฑnฤฑ aลmak iรงin farklฤฑ masraflar getirerek faizi bu ลekilde yukarฤฑ รงekiyorโ dedi. Bu sฤฑkฤฑลฤฑklฤฑฤฤฑn aลฤฑlmasฤฑ iรงin gรผรงlรผ bir KGF paketinin gerektiฤini kaydeden Fayat, โ50 milyar TLโlik KGF paketi belki de sadece hazฤฑr giyim sektรถrรผnรผn ihtiyacฤฑ olan bir bรผyรผklรผk. Acilen 250 โ 300 milyar TLโlik bir paketin devreye girmesi gerekiyor. Ancak bu ลekilde reel sektรถr iลlerini yรผzdรผrebilirโ diye konuลtu.
Konkordato maliyetli, fesih ve tasfiyelerde artฤฑล daha fazla
Konkordato komiserliฤi ve konkordato avukatlฤฑฤฤฑ yapan ฤฐstanbul รniversitesi รฤretim Gรถrevlisi Dr. Tรผrkay รzdemir, DรNYAโya finansman sorunu yaลayan ลirketlerin son durumunu ve baลvurduklarฤฑ yรถntemleri anlattฤฑ. 2018โde ลirketleri konkordatoya koลturan nedenin dรถviz krizi olduฤunu hatฤฑrlatan รzdemir, ancak 2021โin sonunda patlak veren dรถviz krizine raฤmen konkordatolarda artฤฑล olmadฤฑฤฤฑnฤฑ, aksine bir dรผลรผล gรถzlemlendiฤini kaydetti. Konkordato sรผrecinin รงok maliyetli olduฤunu belirten รzdemir, โOrtalama bir iลletmede konkordato projesinin hazฤฑrlanmasฤฑ 500 bin TLโden az deฤil, รผzerine avukatlฤฑฤฤฑ, vekilliฤi, komiser รผcretleri, harรงlarฤฑ derken bir konkordato sรผrecinin yรถnetilmesi ortalama 3 milyon TLโyi buluyor. Benim gรถzlemimle sรถylรผyorum, konkordato ile kurtulanlarฤฑn oranฤฑ yรผzde 50โdirโ dedi. Peki konkordato maliyeti yรผksek gelen iลletmeler ne yapฤฑyor? รzdemir, bu konuyu ลu ลekilde aรงฤฑkladฤฑ: โBu ลekildeki firmalarฤฑn bรผyรผk kฤฑsmฤฑ โEn iyisi bir yeni tabela asayฤฑmโ diyor, o ลirketi kurtarmaktansa bir yakฤฑnฤฑ รผzerine yeni bir ลirket kurup devam etmeyi tercih ediyor. Firmalar, mรผmkรผn mertebe finansal yeniden yapฤฑlandฤฑrmayla bankalardaki sorunlarฤฑnฤฑ รงรถzebiliyorsa รงรถzรผyor, รงรถzemiyorsa ลirketten vazgeรงmeyi, yeni alternatif ลirket kurmayฤฑ tercih ediyorlar. Bu dรถnemde ลirket kapanฤฑลlarฤฑnda, fesih ve tasfiye sรผreรงlerinde daha fazla artฤฑล olacaktฤฑr. Ki olmaya da baลladฤฑ. Ben oralarda da kayyumluk yapฤฑyorum. Tasfiye memuru gรถrevlendirilmesi ya da temsil kayyumunda artฤฑลlar var.โ
Konkordatodan dรผzgรผn รงฤฑkan ลirket kara listeden kaรงamฤฑyor
Finansal ve Operasyonel Yapฤฑlandฤฑrma Profesyonelleri Derneฤi (FOYDER) Baลkanฤฑ Hasan Tengiz, DรNYAโya finansal olarak zor durumda olan firmalarฤฑn รถnรผndeki seรงenekleri anlattฤฑ. โลu anda piyasada bir sฤฑkฤฑลฤฑklฤฑk olduฤu herkesin malumuโ diyen Tengiz, โKredi hacminde bir bรผyรผme var ama enflasyonun altฤฑnda kaldฤฑฤฤฑ iรงin ลirketlerin ihtiyaรงlarฤฑnฤฑ kaldฤฑrmaktan uzak kalฤฑyor. ลirketlerin yoฤun ลekilde yeniden yapฤฑlandฤฑrma arayฤฑลฤฑ iรงinde olduฤunu biliyoruzโ dedi. Bugรผn zorlanan iลletmelerin baลvurduฤu 3 yรถntemi paylaลan Tengiz, ลรถyle devam etti: โYรถntemlerden biri tek tek bรผtรผn finansal kurumlara iรงinde bulunduฤu durumu anlatฤฑp yapฤฑlandฤฑrma istemekโฆ Bunda zaman zaman olumlu sonuรง alฤฑndฤฑฤฤฑ oluyor, ama genelde uygulamada รงok fazla รงalฤฑลmฤฑyor bu yรถntem. Diฤer yรถntem ise zordaki firma gidip finansal yeniden yapฤฑlandฤฑrma iรงin baลvuracak, bir lider banka bulacak kendine. Bunun da olumlu รถrneklerini gรถrdรผk. Ancak bu durumda bankalarฤฑn รงok istekli davrandฤฑklarฤฑnฤฑ sรถylemek zor. Diฤer yรถntem ise konkordatoโฆ Ancak konkordato รงok uzun bir sรผreรง, yaklaลฤฑk 23-24 ay sรผrรผyor ve oldukรงa masraflฤฑ. Bir de bu yola giden bir ลirket sรผreรงten dรผzgรผn รงฤฑksa da bazen aรงฤฑk, bazen kapalฤฑ kara listeye alฤฑnmaktan kaรงamฤฑyor. Biz burada AB direktifleri paralelinde birรงok AB รผlkesinin yasalarฤฑnฤฑ รงฤฑkardฤฑฤฤฑ ve uygulamaya baลladฤฑฤฤฑ รถnleyici yeniden yapฤฑlandฤฑrma sรผreรงlerini รถnemli buluyoruz. Tabii 3-5 ayda bunun kamu tarafฤฑnda uygulanmasฤฑ zor ama bir taraftan artฤฑk uygulanmasฤฑ gerektiฤini dรผลรผnรผyoruz. Belki de baลlamak iรงin o dรถnem bu dรถnemdir.โ
