1 kilogram domates ne kadara mal ediliyor, รผreticinin elinden ne kadara รงฤฑkฤฑyor? ฤฐลรงilik, ambalaj, iลletme, vergi, nakliye, hamaliye giderleri ve kรขr eklendiฤinde tรผketicinin karลฤฑsฤฑna รงฤฑkan fiyat etiketi gerรงekรงi mi yoksa tezgรขhlarda oyun mu var?
Dรผnyaya ihraรง edilen Antalya domatesinin yolculuฤu farklฤฑ noktalarda yรผzlerce dรถnรผm รผzerine kurulu modern ve geleneksel seralarda baลlฤฑyor. รretici, farklฤฑ ลart ve koลullarda farklฤฑ tรผrde domates รผretimi yapฤฑyor.
Domates deyince tek bir รงeลit domates varmฤฑล gibi algฤฑlanฤฑyor ama onlarca รงeลit domates farklฤฑ fiyatlarda รผretiliyor ve tรผketicinin sofrasฤฑna sunuluyor.
Hรผrriyet gazetesinden Salim Uzun’un haberine gรถre geleneksel diye tabir edilen domatesin kilogramฤฑnฤฑn รผreticiden รงฤฑkฤฑล fiyatฤฑ 4.5 TL (24.09.2021 tarihi itibariyle). รretici elindeki domatesi hale gรถtรผrรผp komisyoncuya teslim ediyor. ฤฐลte fiyat yolculuฤu bu noktadan sonra baลlฤฑyor…
HALDE FฤฐYATLAR NASIL DEฤฤฐลฤฐYOR? (KฤฐLOGRAM)
ฤฐลรงilik: 20 kuruล
Ambalajlama: 1 TL
ฤฐลletme giderleri: 40 Kuruล
Vergiler(Hal rรผsumu): 4 Kuruล
Bu girdiler eklendikten sonra 1 kilogram domatesin bedeli 6 lira 145 kuruลa yรผkseliyor. Bu domates ฤฐstanbul haline gรถnderilirse kilogram baลฤฑnda 30 kuruล nakliye girdisi ekleniyor.
Bu haliyle Antalya domatesi ฤฐstanbul haline 6 lira 45 kuruลa giriyor. Sonraki aลamada 15 kuruล hamaliye ve 30 kuruล kรขr ekleniyor. Bu sรผreรงte domatesin bedeli yaklaลฤฑk 6 lira 90 kuruลa ulaลฤฑyor.
PAZARDA VE MARKETTE DOMATES KAร TLโDEN SATILIYOR?
Eฤer รผrรผn pazara gidecekse mevcut fiyata yol, tezgรขh kirasฤฑ ve personel masrafฤฑ olarak 50 kuruล ekleniyor. Pazarcฤฑ da รผrรผne ortalama 1 TL kรขr bedeli koyuyor. Sonuรง olarak dalฤฑndan 4.5 TLโye yiyeceฤimiz Antalya domatesi pazar tezgรขhฤฑnda 8.395 TLโye satฤฑลa sunuluyor.
Eฤer domates marketlere gidecekse hesaplama farklฤฑ yรถntemle yapฤฑlฤฑyor. ฤฐstanbul halinden 6.895 TLโye รงฤฑkan domatese kรขr, fire ve genel giderler (yรผzde 30) ekleniyor.
Bu da mevcut fiyatฤฑ ortalama 2 TL arttฤฑrฤฑyor. Buna yรผzde 8 KDV de eklenince Antalya domatesinin market tezgรขhฤฑndaki ortalama satฤฑล fiyatฤฑ 9.68 TLโye ulaลฤฑyor.
“HAREKET ARTINCA RAKAM DA YรKSELฤฐYOR”
โรrรผn hareket ettikรงe fiyatฤฑ artฤฑyorโ diyen Antalya Ticaret Borsasฤฑ (ATB) Yรถnetim Kurulu Baลkanฤฑ Ali รandฤฑr, Antalya domatesinin fiyat yolculuฤunu ลรถyle deฤerlendirdi:
โSadece domates iรงin deฤil, birรงok รผrรผn iรงin bu tablo geรงerli. Piyasanฤฑn denetlenmesi elbette รถnemli ancak kesin รงรถzรผm iรงin sistemin tamamฤฑnda temelden deฤiลiklikler yapฤฑlmalฤฑ. En รถnemli ลey piyasa ลeffaf hale gelmeli. ลu anda birรงok รผrรผn hal dฤฑลฤฑnda iลlem gรถrรผyor. Bu bรผyรผk bir sorun. Ayrฤฑca รผretici, รผretim iรงin gerekli her ลeyi hasat sonu vadeli alฤฑyor. Bu da รผretim maliyetini artฤฑrฤฑyor. Bu sorunu ancak organize bir yapฤฑ ile รงรถzebiliriz. Kamu, dรผzenlemeli, izlemeli, denetlemeli ve iyileลtirmelidir.
รrรผn toplama, iลleme, depolama ve nakliye iลlemleri รผretim merkezli kรผmelenmeyle yapฤฑlmalฤฑ. Biz istiyoruz ki รผretici iลe toplu tedarikle baลlasฤฑn, standart ve planlฤฑ bir รผretim yapsฤฑn ve pazarlasฤฑn. Bunun iรงinde รผretici bรถlgelerinde dรผnya standartlarฤฑnda uygun bir biรงimde satฤฑลa hazฤฑr bir hale getirilecek merkezler kurulsun. Komisyoncu, tรผccar, market zincirleri online ortamda รผrรผnรผ ederinden alsฤฑn ve pazarlasฤฑn. Bunun iรงin de kamu projelendirme ve finansmanฤฑnฤฑ yapma gรถrevlerini รผstlensin. Yani bu merkezlerin kurulumu ve iลlevsel bir biรงimde yรผrรผtรผlmesinde inisiyatif alsฤฑn. รrรผn fiziki olarak bir defa hareket etsin, soฤuk zincir bozulmadan yer deฤiลtirsin.โ
HERKES ลฤฐKAYETรฤฐ
Gerek รผretici gerek bu iลin ticaretini yapanlarฤฑn da bu durumdan ลikayetรงi olduฤunu belirten รandฤฑr, โรretici daha fazla gelir elde etmek istiyor. Fakat รผretim dฤฑลฤฑndaki katma deฤer yaratฤฑlan aลamalarฤฑn hiรงbirinde yer almฤฑyor, alamฤฑyor. Yฤฑllardฤฑr komisyoncu ve tรผccarlarla kurmuล olduฤu baฤ sayesinde รผretim iรงin emeฤini koyuyor ancak genellikle iลin maliyet kฤฑsmฤฑnda olamฤฑyorโ diye konuลtu.
ARTIลLARIN รNLENMESฤฐ ฤฐรฤฐN SEKTรR TEMSฤฐLCฤฐLERฤฐNDEN 8 MADDELฤฐK รNERฤฐ
1- Sektรถrรผn girdi maliyetlerini, rakip รผlkelerin eลdeฤer reel girdi fiyatlarฤฑyla uyumlu hale getirmeliyiz.
2- Tarฤฑmsal tedarik sistemini devletin dรผzenleyeceฤi bir platform รผzerinden ortaklaลa karลฤฑlayacak hale dรถnรผลtรผrmeliyiz.
3- Sektรถrdeki kayฤฑplarฤฑ ve verimsizlik kaynaklarฤฑnฤฑ minimize edecek bir deฤer zinciri kurgulamalฤฑ ve uygulamalฤฑyฤฑz. Bunun iรงin devlet, belirli รผretim merkezlerinde รผretici รถrgรผtler vasฤฑtasฤฑyla hasat, iลleme ve depolama birimleri oluลturmalฤฑdฤฑr. Soฤuk zincir lojistiฤi bu deฤer zinciri ile bรผtรผnleลik รงalฤฑลmalฤฑdฤฑr.
4- Tarฤฑmsal destekler; en az bir sezon, ortalama รผรง sezonluk planlamayla รถnceden aรงฤฑklanmalฤฑ ve her sezon baลฤฑnda iลin yapฤฑlma oranฤฑna gรถre รถdenmeye baลlanmalฤฑdฤฑr.
5- รrtรผaltฤฑ ve meyve รผretimi gibi รถzellikli รผretim faaliyetlerinin yapฤฑsฤฑna uygun destekleme politikalarฤฑ uygulanmalฤฑdฤฑr. Tarฤฑm arazileri tavizsiz ve tam koruma altฤฑna alฤฑnmalฤฑ, mevcut hazine arazileri sektรถrde en az 5 yฤฑllฤฑk tecrรผbeye sahip รผreticilere uygun koลullarla kullandฤฑrฤฑlmalฤฑdฤฑr.
6- Yaล meyve sebze sektรถrรผ baลta olmak รผzere tarฤฑmsal รผrรผn ticaretinde kayฤฑtlฤฑ olmaya, ลeffaflฤฑฤa ve izlenebilirliฤe รถzel รถnem verilmelidir. Bรถylece spekรผlatif ve manรผpilatif faaliyetlerin รถnรผne geรงmek mรผmkรผn olur.
7- Hal Kayฤฑt Sistemi, sektรถrรผn ticaretinde aฤฤฑrlฤฑklฤฑ รถneme sahip olmalฤฑdฤฑr. Mevcut durumda bu oran yaklaลฤฑk yรผzde 30 civarฤฑndadฤฑr ve piyasayฤฑ etkinleลtirmek bakฤฑmฤฑndan yetersizdir.
8- Sektรถrรผn ticaretindeki kayฤฑtlฤฑlฤฑk ve ลeffaflฤฑk; kapsayฤฑcฤฑ ve aฤฤฑrlฤฑklฤฑ yeni bir hal yasasฤฑyla saฤlanmalฤฑdฤฑr. Buna gรถre haller deฤer zinciri ve tedarik zinciriyle entegre รงalฤฑลmalฤฑdฤฑr. Yani bu anlayฤฑลla hal sayฤฑsฤฑ รผretim ve tรผketim bรถlgeleri aฤฤฑrlฤฑklฤฑ olarak mevcut duruma gรถre arttฤฑrฤฑlmalฤฑdฤฑr. Diฤer taraftan kayฤฑtlฤฑlฤฑฤฤฑ ve ลeffaflฤฑฤฤฑ artฤฑrabilmek iรงin e-fatura uygulamasฤฑ ile hal bildirimleri uyumlu hale getirilmelidir.
TARLADAN MARKETE YAลANAN YรKSELฤฐล
1 kg domates fiyat (TL)
Tarladan รงฤฑkฤฑล 4.5
ฤฐลรงilik 0.2
Ambalaj 1
ฤฐลletme giderleri 0.4
Rรผsum 0.045
Antalya hal 6.14
Nakliye 0.3
ฤฐstanbul hal giriล 6.44
Hammaliye 0.15
Kar 0.3
ฤฐstanbul hal รงฤฑkฤฑล 6.89
Market giderleri 2.06
KDV 0.72
Market satฤฑล fiyatฤฑ 9.68
