Tรผrkiye Cumhuriyet Merkez Bankasฤฑ (TCMB), Tรผrkiye ฤฐstatistik Kurumu (TรฤฐK) tarafฤฑndan yayฤฑnlanan Ocak ayฤฑ enflasyon rakamlarฤฑnฤฑ deฤerlendirdi. Bankanฤฑn enflasyon deฤerlendirmesinin tamamฤฑ aลaฤฤฑda bulunuyor.
รzet
Tรผketici fiyatlarฤฑ Ocak ayฤฑnda yรผzde 11,10 oranฤฑnda artmฤฑล, yฤฑllฤฑk enflasyon 12,61 puan yรผkseliลle yรผzde 48,69 olarak gerรงekleลmiลtir. Tรผketici yฤฑllฤฑk enflasyonundaki artฤฑล alt gruplar geneline yayฤฑlฤฑrken, bu geliลmeye en belirgin katkฤฑ enerji fiyatlarฤฑndan gelmiลtir. Ocak ayฤฑnda dรถviz kurlarฤฑ istikrarlฤฑ bir gรถrรผnรผm sergilerken, emtia fiyatlarฤฑ Omikron varyantฤฑna baฤlฤฑ gerileme sonrasฤฑnda tekrar gรผรงlรผ bir artฤฑล gรถstermiลtir.
Enerji enflasyonu, uluslararasฤฑ petrol fiyatlarฤฑndaki artฤฑล ile elektrik, doฤal gaz, ลebeke suyu gibi yรถnetilen/yรถnlendirilen kalemlerdeki geliลmeler neticesinde รถnemli รถlรงรผde yรผkselmiลtir. Tรผketici fiyatlarฤฑย รผzerinde baลta elektrik olmak รผzere enerji maliyetlerindeki artฤฑลlarฤฑn ikincil etkilerinin de izlendiฤiย deฤerlendirilmektedir. Gฤฑda yฤฑllฤฑk enflasyonundaki yรผkseliล alt gruplar genelinde devam ederken, รถnceki dรถnemlerde nispeten daha ฤฑlฤฑmlฤฑ seyreden taze meyve ve sebze enflasyonu bu dรถnemde yรผksek artฤฑล sergilemiลtir. Temel mal fiyatlarฤฑndaki artฤฑล eฤilimi giyim dฤฑลฤฑ gruplarda daha belirgin olmak รผzere sรผrmรผลtรผr. Hizmet enflasyonu ise ulaลtฤฑrma, lokanta-otel, saฤlฤฑk ve bakฤฑm-onarฤฑm alt gruplarฤฑ รถncรผlรผฤรผnde yรผkselmiลtir. Alkollรผ iรงecek ve tรผtรผn รผrรผnleri fiyatlarฤฑndaki artฤฑลta รถzel tรผketim vergisindeki geliลmelerin yansฤฑmalarฤฑ izlenmiลtir. Baลta enerji ve metal olmak รผzere uluslararasฤฑ emtia fiyatlarฤฑnda sektรถrler geneline yayฤฑlan artฤฑลlar ile tedarik zincirlerindeki aksamalar neticesinde รผretici fiyatlarฤฑ kaynaklฤฑ baskฤฑlar sรผrmรผลtรผr. Bu gรถrรผnรผm altฤฑnda, B ve C gรถstergelerinin yฤฑllฤฑk enflasyonlarฤฑ ve ana eฤilimlerindeki yรผkseliล devam etmiลtir.
Deฤerlendirmeler
Ocak ayฤฑnda tรผketici fiyatlarฤฑ yรผzde 11,10 oranฤฑnda yรผkselmiล ve yฤฑllฤฑk enflasyon 12,61 puan artarak yรผzde 48,69 olmuลtur. Bu dรถnemde B ve C endekslerinin yฤฑllฤฑk deฤiลim oranlarฤฑ sฤฑrasฤฑyla 7,77 ve 7,57 puan artarak yรผzde 42,66 ve yรผzde 39,45 olarak gerรงekleลmiลtir
TรฤฐK tarafฤฑndan, tรผketici endeks sepetinde yer alan รผrรผnler ve aฤฤฑrlฤฑklarฤฑ her yฤฑl baลฤฑnda hanehalkฤฑ tรผketim kalฤฑplarฤฑndaki deฤiลimler gรถz รถnรผne alฤฑnarak gรผncellenmektedir. Bu dรถnemde bir รถnceki yฤฑla kฤฑyasla ana grup aฤฤฑrlฤฑklarฤฑnda en belirgin deฤiลim temel mal grubunda gerรงekleลmiลtir. Hizmet grubunun payฤฑndaki dรผลรผลe karลฤฑn temel mallardaki artฤฑล neticesinde, รงekirdek enflasyon gรถstergelerinin sepet iรงerisindeki aฤฤฑrlฤฑฤฤฑ yรผkselmiลtir. Alkol-tรผtรผn ve iลlenmemiล gฤฑda kaynaklฤฑ olarak gฤฑda gruplarฤฑnda dรผลรผล gรถrรผlรผrken,ย enerji ve altฤฑn gruplarฤฑnฤฑn aฤฤฑrlฤฑฤฤฑ artmฤฑลtฤฑr. Ayrฤฑca, geรงtiฤimiz dรถnemde salgฤฑndan olumsuz etkilenmiล olan lokanta-otel, ulaลtฤฑrma hizmetleri ve giyim-ayakkabฤฑ gibi gruplarฤฑn sepet iรงerisindeki aฤฤฑrlฤฑฤฤฑnฤฑn bir รถnceki yฤฑla kฤฑyasla arttฤฑฤฤฑ izlenmiลtir.
Alt gruplarฤฑn yฤฑllฤฑk tรผketici enflasyonuna katkฤฑlarฤฑ incelendiฤinde, bir รถnceki aya gรถre enerji, gฤฑda, temel mal, hizmet ve alkol-tรผtรผn-altฤฑn gruplarฤฑnฤฑn katkฤฑlarฤฑ sฤฑrasฤฑyla 4,18; 2,87; 2,20; 2,13 ve 1,23 puan artmฤฑลtฤฑr.
Mevsimsellikten arฤฑndฤฑrฤฑlmฤฑล verilerle, รผรง aylฤฑk ortalamalara gรถre B ve C gรถstergelerinin eฤilimlerindeki yรผkseliล Ocak ayฤฑnda devam etmiลtir (Grafik 3). Bu dรถnemde, enflasyon eฤilimi รงekirdek gรถstergeleri oluลturan ana bileลenlerin tamamฤฑnda belirgin oranlarda yรผkselmiลtirย
Hizmet fiyatlarฤฑ Ocak ayฤฑnda yรผzde 7,89 oranฤฑnda yรผkselmiล, grup yฤฑllฤฑk enflasyonu 7,23 puan artฤฑลla yรผzde 29,56 olarak gerรงekleลmiลtir . Yฤฑllฤฑk enflasyondaki yรผkseliล grup geneline yayฤฑlฤฑrken, kira ve haberleลme dฤฑลฤฑndaki alt gruplarda artฤฑลlar belirgin olmuลtur (Grafik 6). Lokanta-otel alt grubunda fiyatlar yรผzde 8,45 oranฤฑnda artmฤฑล ve yฤฑllฤฑk enflasyon yรผzde 50,40 seviyesine ulaลmฤฑลtฤฑr. Ulaลtฤฑrma hizmetlerinde fiyatlar Ocak ayฤฑnda yรผzde 16,88 oranฤฑnda yรผkselmiล, yฤฑllฤฑk enflasyon yรผzde 39,31 olmuลtur. Son dรถnem akaryakฤฑt fiyat geliลmeleri ve enflasyonda ulaลฤฑlan yรผksek seviyeleri takiben, ลehir iรงi ve ลehirlerarasฤฑ yolcu taลฤฑmacฤฑlฤฑฤฤฑ ile kargo รผcretlerinde belirgin artฤฑลlar gerรงekleลmiลtir. Saฤlฤฑk, bakฤฑm-onarฤฑm, eฤlence ve kรผltรผr ile sigorta hizmetleri bu dรถnemde รถne รงฤฑkan diฤer kalemler olmuลtur. Mevsimsel etkilerden arฤฑndฤฑrฤฑlmฤฑล veriler, geriye dรถnรผk fiyatlama davranฤฑลฤฑnฤฑn yaygฤฑn olduฤu kira alt grubunda yรผkseliล eฤiliminin Ocak ayฤฑnda hฤฑzlandฤฑฤฤฑna iลaret etmiลtir.
Temel mal yฤฑllฤฑk enflasyonu Ocak ayฤฑnda 7,94 puanlฤฑk yรผkseliลle yรผzde 48,49 seviyesine ulaลmฤฑลtฤฑr. Bu dรถnemde, yฤฑllฤฑk enflasyon tรผm alt gruplarda yรผkselmiลtir. Dayanฤฑklฤฑ mal fiyatlarฤฑ Ocak ayฤฑnda yรผzde 6,43 oranฤฑnda artarken, grup yฤฑllฤฑk enflasyonu yรผzde 56,24 olmuลtur. Mobilya (yรผzde 12,55) ve beyaz eลya (yรผzde 15,79) sektรถrleri fiyat artฤฑลlarฤฑyla รถne รงฤฑkarken, otomobil fiyatlarฤฑ yรผzde 1,26 oranฤฑnda yรผkselerek, matrah dรผzenlemesinin de etkisiyle, Aralฤฑk ayฤฑna kฤฑyasla daha olumlu bir gรถrรผnรผm arz etmiลtir. Diฤer temel mallarda fiyat artฤฑลlarฤฑ baลta konutun bakฤฑm ve onarฤฑmฤฑ, kiลisel bakฤฑm รผrรผnleri ve ev ile ilgili รผrรผnler olmak รผzere genele yayฤฑlmฤฑล ve bu grupta yฤฑllฤฑk enflasyon yรผzde 51,23 seviyesine ulaลmฤฑลtฤฑr. Giyim ve ayakkabฤฑ alt grubunda Ocak ayฤฑ fiyat indirimleri (yรผzde -0,41) mevsimsel ortalamalarฤฑna kฤฑyasla bu yฤฑl sฤฑnฤฑrlฤฑ olmuลtur. Buna raฤmen, giyim grubunda yฤฑllฤฑk enflasyon yรผzde 25,04 ile diฤer alt gruplara kฤฑyasla daha dรผลรผk seyretmiลtir.
Enerji fiyatlarฤฑ Ocak ayฤฑnda yรผzde 27,41 ile yรผksek bir oranda artmฤฑลtฤฑr (Tablo 1). Yรถnetilen ve yรถnlendirilen kalemlerden elektrik, doฤal gaz ve ลebeke suyu fiyatlarฤฑ sฤฑrasฤฑyla yรผzde 69,96; 21,35 ve 11,87 oranฤฑnda yรผkselerek bu geliลmede รถne รงฤฑkan kalemlerden olmuลtur. Bu dรถnemde yeniden yรผkseliลe geรงen uluslararasฤฑ enerji fiyatlarฤฑ ile akaryakฤฑttaki vergi artฤฑลlarฤฑyla birlikte akaryakฤฑt (yรผzde 23,35) ve tรผp gaz fiyatlarฤฑ (yรผzde 11,28) yรผksek oranlarda artฤฑลlar kaydetmiลtir. Bรถylece, yฤฑllฤฑk enerji enflasyonu Ocak ayฤฑnda 33,45 puan yรผkselerek yรผzde 76,38 olmuลtur
Gฤฑda ve alkolsรผz iรงecek fiyatlarฤฑ Ocak ayฤฑnda yรผzde 10,90 oranฤฑnda artmฤฑล, grup yฤฑllฤฑk enflasyonu 11,81 puan yรผkselerek yรผzde 55,61 olmuลtur (Grafik 8 ve Tablo 2). Bu dรถnemde iลlenmemiล ve iลlenmiล gฤฑda grubunun her ikisinde de (iลlenmemiล gฤฑda grubunda daha fazla olmak รผzere) yฤฑllฤฑk enflasyon artmaya devam etmiลtir (Grafik 9). Bu dรถnemde taze-meyve sebze fiyatlarฤฑ yรผksek bir oranda (yรผzde 20,82) artarken, bu geliลmede sebze grubu รถne รงฤฑkmฤฑลtฤฑr. Fiyat artฤฑลlarฤฑ alt gruplar geneline yayฤฑlฤฑrken, รถzellikle sรผt (yรผzde 20,83) ile peynirย ve diฤer sรผt รผrรผnleri (yรผzde 17,96), bakliyat (yรผzde 22,11), katฤฑ-sฤฑvฤฑ yaฤlar (yรผzde 9,97) ve tahฤฑl รผrรผnlerindeki (yรผzde 11,17) fiyat artฤฑลlarฤฑ dikkat รงekmiลtir. Bรถylelikle, yฤฑllฤฑk enflasyon taze meyve ve sebze grubunda 26,02 puan artฤฑลla yรผzde 43,96โya, diฤer gฤฑda grubunda da 8,50 puan artฤฑลla yรผzde 57,85 seviyesine ulaลmฤฑลtฤฑr
Alkollรผ iรงecekler ve tรผtรผn รผrรผnleri fiyatlarฤฑ Ocak ayฤฑnda yรผzde 21,90 oranฤฑnda artmฤฑล, yฤฑllฤฑk enflasyon yรผzde 45,34 seviyesine yรผkselmiลtir. Bu geliลmede, 2021 yฤฑlฤฑ ikinci yarฤฑsฤฑnda gerรงekleลen รผretici enflasyonunun รTV tutarlarฤฑna yansฤฑtฤฑlmasฤฑ belirleyici olurken, sektรถrรผn yฤฑllฤฑk manลet enflasyondaki artฤฑลa katkฤฑsฤฑ 1,21 puan olmuลtur.
Yฤฐ-รFE
Yurt iรงi รผretici fiyatlarฤฑ Ocak ayฤฑnda yรผzde 10,45 oranฤฑnda artmฤฑล, yฤฑllฤฑk enflasyon 13,64 puan yรผkseliลle yรผzde 93,53 olmuลtur (Grafik 11 ve Tablo 3). Ocak ayฤฑnda dรถviz kurlarฤฑ istikrarlฤฑ bir gรถrรผnรผm sergilerken emtia fiyatlarฤฑ tekrar gรผรงlรผ bir artฤฑล gรถstermiลtir. Bu dรถnemde petrol ve ana metal hariรง imalat sanayi fiyatlarฤฑnฤฑn eฤilimi yรผkselmiลtir
Ana sanayi gruplarฤฑna gรถre incelendiฤinde, yฤฑllฤฑk enflasyon enerji ve ara mallarฤฑnda daha belirgin olmak รผzere tรผm alt gruplarda yรผkselmiลtir (Tablo 3, Grafik 13 ve Grafik 14). Aylฤฑk bazda en belirgin artฤฑล yรผzde 13,14 ile dayanฤฑklฤฑ tรผketim mallarฤฑ grubunda gerรงekleลmiล, bu geliลmede mobilya, ev aletleri ve ulaลฤฑm araรงlarฤฑ รถne รงฤฑkmฤฑลtฤฑr. Enerji grubu Ocak ayฤฑ fiyat artฤฑลฤฑ yรผzde 11,92 olarak gerรงekleลirken, bu artฤฑลta elektrik enerjisinin รผretim ve daฤฤฑtฤฑmฤฑ, rafine edilmiล petrol รผrรผnleri, linyit ve doฤal gaz fiyatlarฤฑ belirleyici olmuลtur.
Dayanฤฑksฤฑz mal grubunda et, fฤฑrฤฑn ve diฤer gฤฑda รผrรผnleri ile sรผt รผrรผnleri gibi gฤฑda imalatฤฑ kalemleri รถne รงฤฑkmฤฑลtฤฑr. Ara malฤฑ grubundaki aylฤฑk artฤฑลta ise kaฤฤฑt รผrรผnleri, plastik ve kauรงuk รผrรผnleri, inลaat ile baฤlantฤฑlฤฑ รผrรผnler ve metal รผrรผnleri belirleyici olmuลtur. Sermaye malฤฑ aylฤฑk fiyat artฤฑลฤฑnda motorlu kara taลฤฑtlarฤฑ ile bunlarฤฑn parรงa ve aksesuarlarฤฑ, makineler ve metal yapฤฑ รผrรผnler รถn plana รงฤฑkmฤฑลtฤฑr. Bu geliลmelerle, tรผketici fiyatlarฤฑ รผzerinde รผretici fiyatlarฤฑ kaynaklฤฑ baskฤฑlar devam etmiลtir.
