TCMB: Temel mal grubundaki artฤฑลta dayanฤฑklฤฑ tรผketim mallarฤฑ รถne รงฤฑkarken, gฤฑda grubunda hem iลlenmemiล hem de iลlenmiล gฤฑda etkili olmuลtur
Tรผrkiye Cumhuriyet Merkez Bankasฤฑ (TCMB), temel mal grubundaki artฤฑลta dayanฤฑklฤฑ tรผketim mallarฤฑnฤฑn รถne รงฤฑktฤฑฤฤฑnฤฑ, gฤฑda grubunda hem iลlenmemiล hem de iลlenmiล gฤฑdanฤฑn etkili olduฤunu belirtti.
TCMB: tarafฤฑndan yayฤฑnlanan Eylรผl ayฤฑ Fiyat Geliลmeleri Raporu’nda ลรถyle denildi:
“Tรผketici fiyatlarฤฑ Eylรผl ayฤฑnda yรผzde 0,97 oranฤฑnda artmฤฑล, yฤฑllฤฑk enflasyon yataya yakฤฑn seyrederek yรผzde 11,75 olmuลtur. Yฤฑllฤฑk enflasyon, temel mal ve gฤฑda gruplarฤฑnda artmฤฑล, enerji ve hizmet gruplarฤฑnda ise gerilemiลtir. Temel mal grubundaki artฤฑลta dayanฤฑklฤฑ tรผketim mallarฤฑ รถne รงฤฑkarken, gฤฑda grubunda hem iลlenmemiล hem de iลlenmiล gฤฑda etkili olmuลtur. Enerji yฤฑllฤฑk enflasyonu doฤalgaz fiyatlarฤฑ kaynaklฤฑ yรผksek baz etkisiyle gerilerken, hizmet enflasyonu yavaลlamฤฑลtฤฑr. Bu gรถrรผnรผm altฤฑnda, B ve C gรถstergelerinin yฤฑllฤฑk enflasyonu artmฤฑล, eฤilimleri bir miktar azalmฤฑลtฤฑr.
Deฤerlendirmeler
Eylรผl ayฤฑnda tรผketici fiyatlarฤฑ yรผzde 0,97 oranฤฑnda artmฤฑล ve yฤฑllฤฑk enflasyon yรผzde 11,75 olmuลtur.
Bu dรถnemde B ve C endekslerinin yฤฑllฤฑk deฤiลim oranlarฤฑ sฤฑrasฤฑyla 0,39 ve 0,29 puan artarak yรผzde 11,57 ve yรผzde 11,32 olarak gerรงekleลmiลtir.
Alt gruplarฤฑn yฤฑllฤฑk tรผketici enflasyonuna katkฤฑlarฤฑ incelendiฤinde, bir รถnceki aya gรถre temel mal ve gฤฑda gruplarฤฑnฤฑn katkฤฑlarฤฑ sฤฑrasฤฑyla 0,43 ve 0,28 puan artmฤฑล, enerji, hizmet ve alkol-tรผtรผn-altฤฑn gruplarฤฑnฤฑn katkฤฑlarฤฑ ise sฤฑrasฤฑyla 0,33, 0,26 ve 0,14 puan azalmฤฑลtฤฑr.
Mevsimsellikten arฤฑndฤฑrฤฑlmฤฑล verilerle รผรง aylฤฑk ortalamalara gรถre B ve C gรถstergelerinin eฤilimleri bir miktar azalmฤฑลtฤฑr. Bu dรถnemde, enflasyon eฤilimi temel mal grubunda yรผksek seyretmeye devam ederken, hizmet grubunda gerilemiลtir.
Hizmet fiyatlarฤฑ Eylรผl ayฤฑnda yรผzde 0,58 oranฤฑnda artmฤฑล, grup yฤฑllฤฑk enflasyonu 0,99 puan dรผลรผลle yรผzde 10,84โe gerilemiลtir. Yฤฑllฤฑk enflasyon ulaลtฤฑrma hizmetlerinde belirgin olmak รผzere lokanta-otel ve kira gruplarฤฑnda gerilerken, haberleลme ve diฤer hizmetlerde yรผkselmiลtir. Ulaลtฤฑrma hizmetlerinde yฤฑllฤฑk enflasyon baz etkisiyle รถnemli รถlรงรผde gerilemiล, aylฤฑk fiyat dรผลรผลรผnde ลehirlerarasฤฑ otobรผs รผcreti (yรผzde -6,31) belirleyici olmuลtur. Lokanta-otel grubunda bu dรถnemde yemek hizmetleri fiyatlarฤฑ yรผzde 0,83 oranฤฑnda yรผkselmiล, konaklama fiyatlarฤฑndaki artฤฑล yรผzde 0,12 ile sฤฑnฤฑrlฤฑ kalmฤฑลtฤฑr. Diฤer hizmetler grubunda kura duyarlฤฑ olan kiลisel ulaลtฤฑrma araรงlarฤฑnฤฑn bakฤฑm ve onarฤฑmฤฑ ile diลรงilik รผcreti fiyatlarฤฑnda artฤฑล gรถzlenirken, eฤitim hizmetlerinde uygulamaya konulan KDV indirimi fiyatlara olumlu yansฤฑmฤฑลtฤฑr.
Temel mal grubu enflasyonu Eylรผl ayฤฑnda 1,66 puan artฤฑลla yรผzde 11,68 olmuลtur. Bu dรถnemde yฤฑllฤฑk enflasyon dayanฤฑklฤฑ mal ve diฤer temel mallarda yรผkselirken giyim ve ayakkabฤฑ grubunda gerilemiลtir.
Grup enflasyonundaki artฤฑลฤฑn sรผrรผkleyicisi dayanฤฑklฤฑ mallar olmuล bu artฤฑลta dรถviz kuru geliลmeleri ve talep koลullarฤฑ belirleyici olmuลtur. Altฤฑn hariรง dayanฤฑklฤฑ mallarda fiyat artฤฑลlarฤฑ alt kalemler genelinde hฤฑzlanarak devam etmiล (aylฤฑk yรผzde 3,70), bu geliลmede beyaz eลya (yรผzde 7,14), otomobil (yรผzde 4,11) ve mobilya (yรผzde 3,30) gruplarฤฑ รถne รงฤฑkmฤฑลtฤฑr. Otomobil fiyatlarฤฑndaki artฤฑลta matrah ve รTV deฤiลikliklerinin de etkili olduฤu deฤerlendirilmektedir. Giyim ve ayakkabฤฑ grubunda fiyatlar mevsimsel ortalamalara kฤฑyasla oldukรงa zayฤฑf bir seyir izleyerek yataya yakฤฑn seyretmiล, yฤฑllฤฑk enflasyon yรผzde 6,79โa gerilemiลtir. Bu dรถnemde, diฤer temel mal grubu fiyatlarฤฑ birikimli dรถviz kuru etkilerine baฤlฤฑ olarak yรผzde 1,54 artmฤฑลtฤฑr.
Enerji grubu fiyatlarฤฑ Eylรผl ayฤฑnda yรผzde 0,50 oranฤฑnda artmฤฑลtฤฑr. Bu dรถnemde tรผpgaz, ลebeke suyu ve akaryakฤฑt fiyatlarฤฑndaki artฤฑลlar รถne รงฤฑkmฤฑลtฤฑr. Grup yฤฑllฤฑk enflasyonu doฤalgaz fiyatlarฤฑndaki yรผksek baz etkisiyle 2,82 puan azalarak yรผzde 6,77 olmuลtur. Ekim ayฤฑndan itibaren geรงerli olmak รผzere hanehalkฤฑ, sanayi ve ticarethaneler tarafฤฑndan kullanฤฑlan elektrik fiyatlarฤฑnda yapฤฑlan artฤฑลฤฑn รถnรผmรผzdeki dรถnemde grup enflasyonunu yukarฤฑ yรถnlรผ etkileyeceฤi deฤerlendirilmektedir.
Gฤฑda ve alkolsรผz iรงecekler yฤฑllฤฑk enflasyonu Eylรผl ayฤฑnda 1,44 puan artarak yรผzde 14,95โe yรผkselmiลtir. Yฤฑllฤฑk enflasyonu 2,11 puan artฤฑลla yรผzde 17,47โye yรผkselen iลlenmemiล gฤฑda grubu bu geliลmede daha belirleyici olurken, iลlenmiล gฤฑda yฤฑllฤฑk enflasyonu 0,93 puan artarak yรผzde 12,79 olmuลtur. ฤฐลlenmemiล gฤฑda grubunda, mevsimsellikten arฤฑndฤฑrฤฑlmฤฑล veriler taze meyve ve sebze fiyatlarฤฑnฤฑn Eylรผl ayฤฑnda sฤฑnฤฑrlฤฑ bir oranda yรผkseldiฤine, diฤer iลlenmemiล gฤฑda grubu fiyatlarฤฑnฤฑn ise yatay seyrettiฤine iลaret etmektedir. ฤฐลlenmiล gฤฑda fiyatlarฤฑ Eylรผl ayฤฑnda yรผzde 1,48 oranฤฑnda artarken, bu geliลmede
Aฤustos ayฤฑnda olduฤu gibi ekmek ve tahฤฑllar grubu (yรผzde 1,96) รถne รงฤฑkmฤฑลtฤฑr. Bu dรถnemde diฤer iลlenmiล gฤฑda grubunda da fiyat artฤฑลlarฤฑ hฤฑzlanmฤฑล ve yฤฑllฤฑk enflasyon katฤฑ ve sฤฑvฤฑ yaฤlar รถncรผlรผฤรผnde yรผkselmiลtir. Bu geliลmeler sonucunda, taze meyve ve sebze dฤฑลฤฑ gฤฑda grubunda yฤฑllฤฑk enflasyon bir miktar artarak yรผzde 13,47 olmuลtur.
Yurt iรงi รผretici fiyatlarฤฑ Eylรผl ayฤฑnda yรผzde 2,65 oranฤฑnda yรผkselmiล, yฤฑllฤฑk enflasyon 2,80 puan artarak yรผzde 14,33 olmuลtur. รretici fiyatlarฤฑnda gรถzlenen bu artฤฑลta dรถviz kuru geliลmelerinin belirleyici olduฤu deฤerlendirilmektedir. Petrol ve ana metal hariรง imalat sanayi fiyatlarฤฑnฤฑn mevsimsellikten arฤฑndฤฑrฤฑlmฤฑล eฤilimi bu dรถnemde belirgin รถlรงรผde yรผkselmiลtir.
Ana sanayi gruplarฤฑna gรถre incelendiฤinde, yฤฑllฤฑk enflasyon enerji grubunda gerilerken diฤer alt gruplarda yรผkselmiลtir. Aylฤฑk bazda, enerji fiyatlarฤฑ yatay seyretmiล elektrik รผretimi ve daฤฤฑtฤฑmฤฑ, su temini ve ham petrol fiyatlarฤฑnda artฤฑล gรถzlenirken, rafine edilmiล petrol รผrรผnleri ve gaz imalatฤฑnda fiyatlar gerilemiลtir. Ara mallarฤฑ grubu fiyat artฤฑลlarฤฑnda demir-รงelik, plastik รผrรผnler, temel kimyasallar, kaฤฤฑt รผrรผnleri ve tekstil รถne รงฤฑkarken, sermaye malฤฑ fiyatlarฤฑndaki artฤฑลta metal yapฤฑ รผrรผnleri, motorlu kara taลฤฑtlarฤฑ ile parรงa-aksesuarlarฤฑ ve makineler etkili olmuลtur. Dayanฤฑklฤฑ tรผketim mallarฤฑ fiyatlarฤฑ mobilya ve tรผketici elektroniฤi รผrรผnleri รถncรผlรผฤรผnde yรผkselirken, dayanฤฑksฤฑz tรผketim mallarฤฑndaki artฤฑลta katฤฑ-sฤฑvฤฑ yaฤlar belirleyici olmuลtur. Bu geliลmelerle, tรผketici fiyatlarฤฑ รผzerinde รผretici fiyatlarฤฑ kaynaklฤฑbaskฤฑlar gรผรงlenerek devam etmiลtir.”
