Dรผn iรงin planlanan Ekonomi Koodinasyon Kurulu (EKK) toplantฤฑsฤฑnฤฑn iptali ile gรถzler artฤฑk yarฤฑn dรผzenlenecek olan TCMBโnin Kasฤฑm ayฤฑ olaฤan Para Politikasฤฑ Kurulu (PPK) toplantฤฑsฤฑna รงevrildi. Hatฤฑrlanacaฤฤฑ รผzere, Cuma gรผnkรผ EKK toplantฤฑsฤฑ sonrasฤฑnda yapฤฑlan aรงฤฑklamada fiyat istikrarฤฑnฤฑ tesis etmek iรงin TCMBโnin tedbirler alacaฤฤฑna vurgu yapฤฑlmฤฑลtฤฑ. Pekiyi, bu tedbirler neler olabilir? Akla gelen ilk tedbir tabii ki faizlerde artฤฑrฤฑma gidilmesi… Ancak, bu รงok da kolay deฤil. Ekonominin belirgin bir ลekilde ivme yitirdiฤi bir dรถnemde TCMBโnin hatฤฑrฤฑ sayฤฑlฤฑr oranda faiz artฤฑrฤฑmฤฑna gitmesi oldukรงa riskli gรถrรผnรผyor. Aksi de รงok riskli zira faiz oranlarฤฑnฤฑn sabit kalmasฤฑ, Tรผrk Lirasฤฑโnฤฑ aรงฤฑฤa satmanฤฑn gรถreceli olarak ucuz kalacaฤฤฑ anlamฤฑna gelecektir ki spekรผlatรถrleri son dรถnemdeki iลlemlerini sรผrdรผrmeye teลvik edecektir. Aรงฤฑkรงasฤฑ TCMB zor bir karar ile karลฤฑ karลฤฑya… TCMBโnin birkaรง farklฤฑ konuda karar alabileceฤini tahmin ediyorum. รncelikle, 1 hafta vadeli repo faizini 25 baz puan yukarฤฑ รงekmek suretiyle sadeleลtirmeyi sona erdirip simetrik ve dar bir faiz koridoru arzusuna ulaลmฤฑล olabilir (%7.25-%8.25). Zorunlu karลฤฑlฤฑk oranlarฤฑnda indirime gitmek suretiyle bankacฤฑlฤฑk sektรถrรผ รผzerinden reel sektรถrรผ destekleyebilir. Karar metninde sรถylemini sertleลtirerek faiz artฤฑrฤฑmlarฤฑna devam edeceฤinin sinyalini verebilir. Bunlar TCMBโnin karลฤฑ karลฤฑya kaldฤฑฤฤฑ kฤฑsฤฑtlar รงerรงevesinde atmasฤฑnฤฑ tahmin ettiฤimiz adฤฑmlarโฆ Halbuki, beklemiyor olsak bile daha radikal adฤฑmlar atฤฑlmasฤฑ gerektiฤi kanaatindeyiz zira sฤฑnฤฑrlฤฑ adฤฑmlarฤฑn piyasalarฤฑ sakinleลtirmede yetersiz kalmasฤฑ TCMBโyi ilerleyen dรถnemlerde daha da zor durumlarda bฤฑrakabilir. รncelikle, TCMBโnin ลu hususlarฤฑ dikkate alarak karar vermesinde yarar gรถrรผyoruz:
a) Yรผksek faiz oranlarฤฑnฤฑn ekonomik faaliyetleri daha da zayฤฑflatabileceฤi tezi ลu aลamada Tรผrkiye iรงin geรงerli deฤil zira dรถviz kurlarฤฑnฤฑn yรผksek seyri ve yรผksek volatilitesi ลu an daha belirleyici. Baลbakan Yardฤฑmcฤฑsฤฑ Mehmet ลimลekโin belirttiฤi รผzere dรถviz kuru en az faiz kadar รถnemli bir barometredir. Dรผn TรฤฐK ve TCMBโnin iลbirliฤi ile hazฤฑrlanan tรผketici gรผven endeksi aรงฤฑklandฤฑ. Buna gรถre, tรผketici gรผveni Kasฤฑmโda 68.9 ile Temmuzโdan bu yana en dรผลรผk dรผzeye geriledi. Bunun temel sebebi TLโdeki belirgin deฤer kaybฤฑ. Halbuki bu dรถnemde mevduat ile kredi faizlerinde bir miktar gevลeme olduฤuna iliลkin aรงฤฑklamalar duyuyoruz ve kredi hacminin de bรผyรผdรผฤรผnรผ gรถzlemliyoruz. Ama tรผketici gรผveni dรผลmรผล!
b) Yรผksek kur รผzerinden enflasyona geรงiลkenlik dikkate alฤฑnmalฤฑ ve eskiden yapฤฑlmฤฑล รงalฤฑลmalardan baฤฤฑmsฤฑz bir ลekilde irdelenmeli zira daralmฤฑล olan kar marjlarฤฑ nedeniyle fiyat koyucularฤฑn maliyet artฤฑลฤฑnฤฑ fiyatlara yansฤฑtmak dฤฑลฤฑnda baลka bir ลanslarฤฑ bulunmuyor. Mesela, benzin ve motorine dรผn geceden geรงerli olmak รผzere ortalama %3 zam yapฤฑldฤฑ. Bu zammฤฑn sadece benzin ve motorin ile sฤฑnฤฑrlฤฑ kalmasฤฑ da beklenmemeli zira bu รผrรผnlerin girdi olarak dahil olduฤu birรงok รผrรผn ve hizmetin fiyatฤฑ da artabilir. Bunlar karลฤฑmฤฑza yรผksek enflasyon olarak gelecektir. Mesela, kurlardaki yรผkseliลin sรผrmesi halinde, dรผลรผk baz etkisinden dolayฤฑ, 2017โnin ilk รงeyreฤinde yฤฑllฤฑk TรFE enflasyonu รงift hanelere yaklaลabilir. Dahasฤฑ, Pazartesi gรผnรผ aรงฤฑklanan beklenti anketi sonuรงlarฤฑna gรถre 12 ay sonrasฤฑna iliลkin enflasyon tahmini %7.87. TCMBโnin son enflasyon raporundaki tahmininin 1.4 puan รผzeri. 24 ay sonrasฤฑna iliลkin tahminlerde bu fark 2.3 puana kadar รงฤฑkฤฑyor. Ortada belirgin bir โgรผven aรงฤฑฤฤฑโ var!
c) Kalkฤฑnma Bakanฤฑ Lรผtfi Elvanโฤฑn serzeniลinin aksine dรถviz mevduatlarฤฑndaki erime dรถviz kurunun rekor kฤฑrdฤฑฤฤฑ 4-11 Kasฤฑm haftasฤฑnda da devam etmiล. TCMB verilerine gรถre bankalardaki toplam dรถviz mevduatlarฤฑnda yaklaลฤฑk 3.5 milyar dolarlฤฑk bir azalma olmuล. Bu rakam 15 Temmuzโa gรถre 17 milyar dolara iลaret ediyor. Bankalar, doฤal olarak, DTHโlerdeki azalma karลฤฑsฤฑnda TCMBโde dรถviz cinsinden tuttuklarฤฑ zorunlu karลฤฑlฤฑklarฤฑ geri รงekiyor ve bu da rezervlerde erimeye neden oluyor. Buradaki kritik soru, yurtiรงi yerleลikler dรถviz satmasฤฑna raฤmen kur neden hรขlรข yukarฤฑ gidiyor. Demek ki yurtdฤฑลฤฑ kaynaklฤฑ dรถviz talebi รงok fazla ya da umulmadฤฑk bir ลey oluyor: Bankacฤฑlฤฑk sisteminden yurtdฤฑลฤฑ bankalara ya da yastฤฑkaltฤฑna para รงฤฑkฤฑลฤฑ yaลanฤฑyor. Bu รงok ciddi bir risk! Kurdaki yรผkseliลin kalฤฑcฤฑ olabileceฤi inanฤฑลฤฑ oluลursa bir de bugรผne kadar dรถviz satanlarฤฑn dรถviz talebini gรถrebiliriz. TCMB bunun รถnรผne geรงmek iรงin faiz artฤฑrarak TLโnin cazibesini iyileลtirmeli. Bu ortamda bir de dolarizasyon eฤilimi ile baล edemeyebiliriz.
d) TCMBโnin en son verilerine gรถre finans dฤฑลฤฑ kesimin net dรถviz pozisyonu 210.5 milyar dolar aรงฤฑฤa iลaret ediyor. Son bir ayda USDTRY kurundaki %10โluk artฤฑล 70 milyar TLโnin รผzerinde bir kambiyo zararฤฑna iลaret ediyor. Ekonomi Bakanฤฑ Zeybekรงiโnin hafta sonunda iลaret ettiฤi bunun muhasebe zararฤฑ olduฤu, vadesi gelmediฤi iรงin gerรงek olmadฤฑฤฤฑ argรผmanฤฑ bankacฤฑlฤฑk sektรถrรผnรผn รงok gรผรงlรผ olduฤu ya da yurtdฤฑลฤฑ borรงlanma imkanlarฤฑnฤฑn sฤฑnฤฑrsฤฑz olduฤu ekonomilerde geรงerli olabilir. Halbuki, Tรผrk ลirketlerinin ลu an itibariyle bu tarz bir imkanฤฑ bulunmamaktadฤฑr. Bรถyle olunca da muhasebesel dahi olsa bilanรงolarda yazฤฑlacak kambiyo zararlarฤฑ ลirketlerin finansal yapฤฑsฤฑnฤฑ zayฤฑflatฤฑp kredi bulma imkanฤฑnฤฑ daha da zorlaลtฤฑracaktฤฑr. Bu da reel sektรถrde รถnemli bir riski beraberinde getirebilir ki ลu an itibariyle gรผรงlรผ gibi gรถrรผnen bankacฤฑlฤฑk sektรถrรผne de ciddi bir kredi riski olarak yansฤฑr.
e) TLโdeki deฤer kaybฤฑnฤฑn yurtdฤฑลฤฑ kaynaklฤฑ olduฤu ne yazฤฑk ki doฤru bir analiz deฤil, eksik! Hastaya doฤru teลhisi koymazsanฤฑz uygulayacaฤฤฑnฤฑz tedavi de kaรงฤฑnฤฑlmaz olarak baลarฤฑsฤฑz olur. Hangi kฤฑstasa ya da vadeye gรถre bakarsanฤฑz bakฤฑn Tรผrk Lirasฤฑ en kรถtรผ performans kaydeden birkaรง para birimi iรงerisinde yer alฤฑyor. Hiรง ลรผphesiz bunu TCMBโnin tek baลฤฑna aลma yetisi yok รงรผnkรผ kur istikrarฤฑ sadece finansal ya da ekonomik deฤil, sosyal, siyasal, diplomatik istikrarฤฑ da gerektirir. Ancak, bu noktada, bahsettiฤimiz riskleri azaltmak adฤฑna TCMBโnin elinde kuvvetli bir silah bulunuyor.
Dรถviz kurlarฤฑndaki yรผkseliล yangฤฑna benzer. Zamanฤฑnda รถnlem alฤฑrsanฤฑz geniล bir alana yayฤฑlmadan durdurabilirsiniz. Geรง kalฤฑrsanฤฑz maalesef tรผm ormanฤฑ dahi kaybedebilirsiniz. TCMB Baลkanฤฑ รetinkaya ve ekibi รถnemi bir sฤฑnavdan geรงiyor. Sadece kendilerinin deฤil TCMB’nin de kredibilitesi ve reputasyonu aรงฤฑsฤฑndan รถnemli bir yol ayrฤฑmฤฑndalar. Ben faizlerde piyasa tahminlerinin รผzerinde bir artฤฑrฤฑma gitmeleri gerektiฤine inanฤฑyorum ve dilim dรถndรผkรงe de sebebini aรงฤฑklamaya รงalฤฑลtฤฑm. Bu ลekilde uzun vadeli faizlerin gerilediฤini dahi gรถrebiliriz. TCMB’den faiz artฤฑลฤฑ bekleyen tรผm analistler gibi nihayetinde eleลtirileceฤimin de farkฤฑndayฤฑm. Olsun, niyetimiz temiz, รผlkenin menfaati iรงin… Gรผzel bir vecize ile yazฤฑmฤฑzฤฑ bitirelim: Dost deฤildir sana doฤrusun diyen, dost odur ki sana doฤrusunu diyen!
