Tรผrkiye Cumhuriyet Merkez Bankasฤฑ Finansal ฤฐstikrar Raporu yayฤฑmlandฤฑ. Koronavirรผs salgฤฑnฤฑna karลฤฑ kรผresel รถlรงekteki kapanma รถnlemlerinin kademeli ลekilde gevลetilmesi, salgฤฑn boyunca alฤฑnan ve รงoฤunluฤu hรขlen devam eden ekonomik ve finansal destekleyici tedbirler ve takip eden dรถnemde aลฤฑ konusundaki geliลmelerin katkฤฑsฤฑna iลaret edilen raporda, 2020 yฤฑlฤฑ ikinci yarฤฑsฤฑndan itibaren kรผresel iktisadi faaliyette toparlanma eฤilimi baลladฤฑฤฤฑ hatฤฑrlatฤฑldฤฑ. Bu doฤrultuda 2020 yฤฑlฤฑ Ekim ayฤฑndan bu yana geliลmekte olan รผlke (GOร) hisse senedi piyasalarฤฑ ve zaman zaman dalgalanma gรถstermekle birlikte tahvil piyasalarฤฑna portfรถy giriลi yaลandฤฑฤฤฑ belirtildi.
Geliลmiล รผlkeler ile Tรผrkiye ve emsal รผlkeler baลta olmak รผzere GOร borsalarฤฑ karantina รถnlemlerinin azaltฤฑlmaya baลladฤฑฤฤฑ Mayฤฑs 2020โden bu yana olumlu performans sergilemiลtir. Diฤer yandan, salgฤฑnฤฑn ve salgฤฑn dรถneminde saฤlanan mali desteklerin etkisi ile artan reel sektรถr ve kamu sektรถrรผnรผn yรผksek borรงluluฤu hem geliลmiล รผlkelerde hem GOรโlerde birer kฤฑrฤฑlganlฤฑk unsuru olarak รถn plana รงฤฑktฤฑฤฤฑnฤฑn altฤฑ รงizildi.
Raporda yer alan diฤer ayrฤฑntฤฑlar ลรถyle:
– Tedbirlerin sรผresi, tedbirlerden รงฤฑkฤฑลฤฑn zamanlamasฤฑ ile bu sรผrecin yaratacaฤฤฑ รถdรผnleลimlerin yรถnetilmesi ve aลฤฑlama konusunda รผlkeler arasฤฑndaki farklฤฑlฤฑklar kรผresel bรผyรผme gรถrรผnรผmรผ รผzerinde belirleyici olacaktฤฑr. รnรผmรผzdeki dรถnemde ekonomik bรผyรผmede รผlkeler arasฤฑndaki farklฤฑlaลma ve geliลmiล รผlke para politikalarฤฑna dair belirsizlikler GOรโlere yรถnelik sermaye akฤฑmlarฤฑnda oynaklฤฑฤa neden olabilecektir.
– Yurt iรงi iktisadi faaliyet 2020 yฤฑlฤฑnฤฑn รผรงรผncรผ รงeyreฤinden itibaren iรง talepte daha belirgin olmak รผzere, gรผรงlรผ bir toparlanma kaydetmiลtir.
– Kredilerdeki ivmelenme iรง talep kanalฤฑyla ithalatฤฑ artฤฑrmฤฑลtฤฑr. รte yandan, 2020 yฤฑlฤฑ ikinci yarฤฑsฤฑnda ihracatta gรถrรผlen artฤฑล eฤilimi, kรผresel bรผyรผme gรถrรผnรผmรผnรผn kademeli ลekilde iyileลmesi ve รถnemli ticaret ortaklarฤฑmฤฑzฤฑn bulunduฤu Avrupa รผlkelerinde salgฤฑn kaynaklฤฑ kฤฑsฤฑtlamalarฤฑn daha ziyade hizmetler sektรถrรผyle sฤฑnฤฑrlฤฑ kalmasฤฑyla 2021 yฤฑlฤฑ Ocak-Nisan dรถnemi itibarฤฑyla devam etmiลtir. Sanayi รผretimindeki gรผรงlรผ seyre karลฤฑn, salgฤฑnฤฑn yayฤฑlฤฑmฤฑnฤฑn devam etmesi baลta turizm olmak รผzere hizmet sektรถrรผndeki toparlanmayฤฑ sฤฑnฤฑrlamaktadฤฑr.
– Gรผรงlรผ seyreden iรง talebin yanฤฑ sฤฑra ithalat fiyatlarฤฑndaki artฤฑล da dฤฑล dengeyi olumsuz etkilemektedir. Buna karลฤฑn, ihracattaki gรผรงlรผ artฤฑล eฤilimi, altฤฑn ithalatฤฑndaki belirgin gerileme ve finansal koลullardaki sฤฑkฤฑlaลmanฤฑn etkisiyle kredilerde gรถzlenen yavaลlama cari iลlemler hesabฤฑnda รถngรถrรผlen iyileลmeyi desteklemektedir. ฤฐstihdamฤฑ korumaya yรถnelik tedbirler salgฤฑnฤฑn iลgรผcรผ piyasasฤฑ รผzerindeki olumsuz etkilerini sฤฑnฤฑrlandฤฑrฤฑrken, iลgรผcรผne katฤฑlฤฑm oranฤฑndaki yรผkselme eฤilimi son aylarda iลsizlik oranฤฑnฤฑ artฤฑrฤฑcฤฑ etki yapmaktadฤฑr.
– Uluslararasฤฑ emtia fiyatlarฤฑndaki artฤฑลlarฤฑn yanฤฑ sฤฑra talep ve maliyet unsurlarฤฑ, bazฤฑ sektรถrlerdeki arz kฤฑsฤฑtlarฤฑ ve enflasyon beklentilerindeki yรผksek seviyeler, fiyatlama davranฤฑลlarฤฑ ve enflasyon gรถrรผnรผmรผ รผzerinde risk oluลturmaya devam etmektedir.
– 2020 yฤฑlฤฑ son รงeyreฤinden itibaren sฤฑkฤฑlaลtฤฑrฤฑlan para politikasฤฑ ve salgฤฑna yรถnelik tedbirler kapsamฤฑnda gerรงekleลtirilen kredi kampanyalarฤฑnฤฑn son bulmasฤฑ ile birlikte kredi bรผyรผmesi son Rapor dรถneminden itibaren dรผลรผล eฤilimine girmiลtir. 2020 yฤฑlฤฑ Eylรผl ayฤฑ ile karลฤฑlaลtฤฑrฤฑldฤฑฤฤฑnda 2021 yฤฑlฤฑ Nisan ayฤฑ itibarฤฑyla kur etkisinden arฤฑndฤฑrฤฑlmฤฑล yฤฑllฤฑk (KEA) toplam kredi bรผyรผmesi yรผzde 25โten yรผzde 13โe, KEA ticari kredi bรผyรผmesi de yรผzde 19โdan yรผzde 8โe gerilemiลtir. Bireysel kredi bรผyรผme oranฤฑ ise 2020 yฤฑlฤฑ Eylรผl ayฤฑnda yรผzde 50โyi aลmฤฑล ve 2021 yฤฑlฤฑ Nisan ayฤฑnda yรผzde 34 seviyesinde gerรงekleลmiลtir. Kredi bรผyรผmesine iliลkin yakฤฑn dรถnem eฤilimler gรถz รถnรผnde bulundurulduฤunda, mevcut sฤฑkฤฑ parasal duruลun krediler รผzerindeki yavaลlatฤฑcฤฑ etkisinin รถnรผmรผzdeki dรถnemde belirginleลmesi ve yaz aylarฤฑnda baz etkilerinin de devreye girmesiyle yฤฑllฤฑk kredi bรผyรผme oranlarฤฑnฤฑn gerilemeye devam etmesi beklenmektedir.
– Mevcut Rapor dรถneminde reel sektรถrรผn yabancฤฑ para (YP) aรงฤฑk pozisyonundaki gerileme YP mevduatlardaki artฤฑล ve YP borรงlarda devam eden dรผลรผล kaynaklฤฑ olarak devam etmiลtir. Sektรถrรผn net YP aรงฤฑk pozisyon tutarฤฑ 2021 yฤฑlฤฑ ลubat ayฤฑ itibarฤฑyla bir รถnceki yฤฑlฤฑn aynฤฑ dรถnemine gรถre 15 milyar ABD dolarฤฑ azalarak 155 milyar ABD dolarฤฑ seviyesinde gerรงekleลmiลtir. Sektรถrรผn kฤฑsa vadeli dรถviz pozisyonu fazlasฤฑ ise 2020 yฤฑlฤฑ baลฤฑndan bu yana hฤฑzlฤฑ ลekilde artarak 2021 yฤฑlฤฑ ลubat ayฤฑnda yaklaลฤฑk 26 milyar ABD dolarฤฑ seviyesine ulaลmฤฑล, kฤฑsa vadeli YP varlฤฑklarฤฑn kฤฑsa vadeli yรผkรผmlรผlรผkleri karลฤฑlama oranฤฑ yรผzde 127 seviyesine รงฤฑkmฤฑลtฤฑr. YP pozisyonuna iliลkin sรถz konusu gรถstergelerde sรผregelen iyileลme reel sektรถr firmalarฤฑnฤฑn mali bรผnyelerinin kur geliลmelerine karลฤฑ dayanฤฑklฤฑlฤฑฤฤฑnฤฑ artฤฑrmaktadฤฑr.
– Aynฤฑ dรถnemde, salgฤฑn kaynaklฤฑ olarak artan finansman ihtiyacฤฑnฤฑn bankacฤฑlฤฑk sektรถrรผ tarafฤฑndan TL cinsi olarak etkin bir ลekilde karลฤฑlanmasฤฑ ve kur artฤฑลฤฑnฤฑn YP borรง stoku รผzerindeki etkisi ile reel sektรถr finansal borรงlarฤฑnฤฑn GSYฤฐHโye oranฤฑ yรผzde 57โden yรผzde 63โe yรผkselmiลtir. Buna karลฤฑn, Tรผrkiyeโde reel sektรถr borรงluluk oranฤฑ 2020 yฤฑlฤฑ รผรงรผncรผ รงeyreฤi itibarฤฑyla GOร, G20 ve dรผnya ortalamalarฤฑnฤฑn gerisinde seyretmeye devam etmiลtir.
– Salgฤฑn dรถnemine รถzgรผ uygun koลullu kredi kampanyalarฤฑnฤฑn akabinde kredi koลullarฤฑnฤฑn sฤฑkฤฑlaลmasฤฑ ve azalan ihtiyati nakit ve nakit benzeri varlฤฑk tutma tercihinin belirleyici etkileriyle hanehalkฤฑ finansal varlฤฑk ve yรผkรผmlรผlรผklerinin bรผyรผmesi mevcut Rapor dรถneminde yavaลlamฤฑลtฤฑr. Sรถz konusu dรถnemde yรผkรผmlรผlรผk bรผyรผmesine en bรผyรผk katkฤฑ gรถrece gรผรงlรผ bir artฤฑล sergileyen ihtiyaรง kredisi ve bireysel kredi kartฤฑ hareketlerinden gelirken varlฤฑk kalemi รผzerinde tasarruf mevduatฤฑ, hisse senedi ve kฤฑymetli maden tercihleri belirleyici olmuลtur. 10 yฤฑllฤฑk ortalamasฤฑ yรผzde 47 seviyesinde bulunan hanehalkฤฑ finansal kaldฤฑraรง oranฤฑnฤฑn son yฤฑllarda gรถsterdiฤi kademeli dรผลรผล eฤilimi salgฤฑn dรถneminde sona ermiล, kaldฤฑraรง oranฤฑ mevcut Rapor dรถneminde yรผzde 36 seviyesinde yatay bir seyir izlemiลtir. Diฤer taraftan, Tรผrkiyeโde yรผzde 18 civarฤฑnda olan hanehalkฤฑ borcunun GSYฤฐHโye oranฤฑ, yรผzde 51 seviyesindeki GOร ortalamasฤฑnฤฑn altฤฑnda seyretmeye devam etmektedir.
– Salgฤฑnฤฑn firmalarฤฑn nakit akฤฑลฤฑ ve hanehalkฤฑnฤฑn borรง รถdeme kapasitesi kanalฤฑyla bankacฤฑlฤฑk sektรถrรผ aktif kalitesi gรถrรผnรผmรผ รผzerindeki olasฤฑ etkileri, alฤฑnan kapsamlฤฑ politika tedbirleriyle sฤฑnฤฑrlandฤฑrฤฑlmฤฑลtฤฑr.
– Kredi taksitlerinin รถtelenmesi, TGA ve yakฤฑn izlemedeki krediler iรงin gecikme sรผrelerinin belirlenen bir dรถnem iรงin uzatฤฑlmasฤฑ, KGF teminatlฤฑ krediler gibi tedbir ve uygulamalar sonucu TGA bakiyesi yataya yakฤฑn seyretmiล, kredi bakiyesi kuvvetli bir ลekilde artmฤฑล ve sektรถrรผn TGA oranฤฑ 2021 yฤฑlฤฑ Mart ayฤฑ itibarฤฑyla yรผzde 3,8 seviyesine gerilemiลtir. Diฤer taraftan, gerek gecikme sรผreleriyle ilgili dรผzenleme gerekse dรถviz kurundaki yรผkseliลe baฤlฤฑ olarak yakฤฑn izlemedeki kredi bakiyesi 2020 yฤฑlฤฑ ikinci รงeyreฤinden itibaren artmaya baลlamฤฑล, sรถz konusu kredilerin toplam canlฤฑ krediler iรงindeki payฤฑ ฤฑlฤฑmlฤฑ bir artฤฑลla 2020 yฤฑlฤฑ Mart ayฤฑndaki yรผzde 10,9 seviyesinden 2021 yฤฑlฤฑ Mart ayฤฑ itibarฤฑyla yรผzde 11,1โe yรผkselmiลtir.
– Yapฤฑlandฤฑrฤฑlan veya yakฤฑn izlemede sฤฑnฤฑflandฤฑrฤฑlan kredilerin takip hesaplarฤฑna intikalinin tarihsel ortalamalarฤฑyla uyumlu ลekilde hareket edeceฤi, BDDKโnฤฑn kredilerin sฤฑnฤฑflandฤฑrฤฑlmasฤฑna esneklik saฤlayan uygulamasฤฑnฤฑn sonlanmasฤฑ halinde iktisadi faaliyetin gรผรงlรผ seyriyle beraber TGA oranฤฑndaki yรผkselmenin sฤฑnฤฑrlฤฑ olacaฤฤฑ beklenmektedir. Sektรถrรผn ihtiyatlฤฑ bir yaklaลฤฑmla karลฤฑlฤฑk ayฤฑrmaya devam etmesi sayesinde aktif kalitesindeki olasฤฑ bozulmanฤฑn yรถnetilebilir seviyelerde kalabileceฤi รถngรถrรผlmektedir.
– Bankacฤฑlฤฑk sektรถrรผnรผn kฤฑsa ve uzun vadeli likidite pozisyonlarฤฑ gรผรงlรผ gรถrรผnรผmlerini korumaktadฤฑr. Likidite karลฤฑlama oranlarฤฑ (LKO) yasal alt limitlerin oldukรงa รผstรผnde olup, sektรถrรผn kredi/mevduat (K/M) oranฤฑ 2021 yฤฑlฤฑ Nisan ayฤฑ itibarฤฑyla yรผzde 100 seviyesinde dengeli bir seyir izlemektedir. Sektรถrรผn TL ve YP K/M oranlarฤฑ sฤฑrasฤฑyla yรผzde 150 ve yรผzde 55 olup, mevcut YP likidite fazlasฤฑ ve TL likidite ihtiyacฤฑ yurt iรงi ve yurt dฤฑลฤฑ takas piyasalarฤฑ ile etkin bir ลekilde yรถnetilmektedir.
– Mevcut Rapor dรถneminde kรผresel ve yurt iรงi geliลmelere baฤlฤฑ olarak artan risk primine karลฤฑn bankalar yurt dฤฑลฤฑ borรงlanma piyasasฤฑnda sendikasyon kredilerini รถnceki yฤฑlฤฑn aynฤฑ dรถnemine gรถre benzer maliyetlerle ve yรผzde 100โรผn รผzerinde yenilemektedir. Firmalarฤฑn yatฤฑrฤฑm iลtahฤฑnฤฑn seyri ve mudinin YP mevduat tercihi ise bankalarฤฑn yurt dฤฑลฤฑndan borรงlanma ihtiyaรงlarฤฑnฤฑ azaltan unsurlar olmuลtur.
– Bankacฤฑlฤฑk sektรถrรผnรผn kรผresel ลoklara karลฤฑ yeterli tampon bulunduran YP likit aktif portfรถyleri 2021 yฤฑlฤฑ Mart ayฤฑ itibarฤฑyla kฤฑsa vadeli YP cinsi yurt dฤฑลฤฑ borcun yรผzde 81โini karลฤฑlayabilmektedir.
Bankalarฤฑn kur takasฤฑ pozisyonlarฤฑyla birlikte likit aktiflerinin kฤฑsa vadeli borcun tamamฤฑnฤฑ karลฤฑlayabildiฤi gรถrรผlmektedir.
– Bankacฤฑlฤฑk sektรถrรผ kรขrlฤฑlฤฑฤฤฑnda mevcut Rapor dรถneminde gรถrรผlen gerilemede, net รผcret ve komisyon gelirleri ile artan fonlama maliyetleri รผzerinden net faiz gelirlerindeki dรผลรผล etkili olmuลtur.
– Aktif-pasif vade farkฤฑ ve 2020 yฤฑlฤฑnda kullandฤฑrฤฑlan dรผลรผk faizli krediler kaynaklฤฑ olarak net faiz gelirlerinde gรถrรผlen dรผลรผล, gรผรงlรผ kredi bรผyรผmesi kaynaklฤฑ hacim etkisiyle bir miktar dengelenmiลtir.
– 2021 yฤฑlฤฑ ilk รงeyreฤinde net รผcret ve komisyon gelirleri kรขrlฤฑlฤฑฤฤฑ desteklerken, รถnรผmรผzdeki dรถnemde kredilerdeki yeniden fiyatlama sรผrecinin devamฤฑyla birlikte net faiz marjฤฑ kanalฤฑndan gelen kรขrlฤฑlฤฑฤฤฑ sฤฑnฤฑrlayฤฑcฤฑ etkinin hafifleyeceฤi รถngรถrรผlmektedir. Karลฤฑlฤฑk geliลmeleri, dรผลรผk seyreden operasyonel giderler bรผyรผmesi ve sermaye piyasasฤฑ iลlemleri dรถnem kรขrlฤฑlฤฑฤฤฑna olumlu katkฤฑda bulunmuลtur.
– Geรงtiฤimiz Rapor dรถneminde ihtiyatlฤฑ bir yaklaลฤฑmla ayrฤฑlan karลฤฑlฤฑklar sektรถrรผn risk yรถnetim kapasitesini desteklerken, mevcut Rapor dรถneminde kredi karลฤฑlฤฑk giderlerindeki azalฤฑล da kรขrlฤฑlฤฑฤa olumlu yansฤฑmฤฑลtฤฑr.
– Bankacฤฑlฤฑk sektรถrรผ sermaye yapฤฑsฤฑ gรผรงlรผ gรถrรผnรผmรผnรผ korumaktadฤฑr. Sermaye yeterlilik rasyosu (SYR) mevcut Rapor dรถneminde 143 baz puan gerileyerek yรผzde 18 dรผzeyinde gerรงekleลmiลtir. SYR hesaplanmasฤฑna iliลkin kullanฤฑlabilecek salgฤฑn dรถnemi imkรขnlarฤฑnฤฑn BDDK tarafฤฑndan 30
Haziran 2021 tarihine kadar uzatฤฑlmasฤฑ genel olarak SYRโyi desteklerken, kredi riskine esas tutarฤฑn hesaplanmasฤฑna iliลkin imkรขnda kullanฤฑlabilecek dรถviz kurunda yapฤฑlan gรผncelleme SYRโyi dรผลรผrรผcรผ yรถnde etkilemiลtir. Kรขrlฤฑlฤฑk mevcut Rapor dรถneminde azalsa da รถzkaynaklara olumlu katkฤฑ saฤlamaya devam etmiลtir.
– Finansal ฤฐstikrar Raporunun alt bรถlรผmlerinde yer alan temel gรถstergeler kullanฤฑlarak hesaplanan Makrofinansal Gรถrรผnรผm Endeksi, 2020 yฤฑlฤฑ ilk yarฤฑsฤฑnda kรผresel salgฤฑnฤฑn olumsuz etkileri sonucunda geriledikten sonra izleyen dรถnemde kademeli ลekilde toparlanarak 2021 yฤฑlฤฑ ilk รงeyreฤi itibarฤฑyla tarihsel ortalamasฤฑnฤฑn รผzerine รงฤฑkmฤฑลtฤฑr.
– Son iki รงeyrek itibarฤฑyla krediler ve bankacฤฑlฤฑk sistemi bilanรงo saฤlamlฤฑk gรถstergeleri ile firma kesimi ve hanehalkฤฑ finansal geliลmeleri daha destekleyici bir konumda olmuลtur. Kรผresel finansal koลullar bu dรถnemde olumsuz yรถnde geliลirken, yurt iรงi makroekonomik ortam iktisadi faaliyette kaydedilen gรผรงlรผ seyir ile bir miktar iyileลirken enflasyon ve cari dengeye yรถnelik riskler รถnemini korumuลtur. Yฤฑlฤฑn geri kalanฤฑnda sฤฑkฤฑ parasal duruลun etkilerinin belirginleลmesiyle cari dengede ve enflasyon gรถrรผnรผmรผnde beklenen iyileลme makrofinansal istikrarฤฑ destekleyecektir. Fiyatlar genel dรผzeyinde saฤlanacak istikrar, รผlke risk primlerinde dรผลรผล, ters para ikamesinin baลlamasฤฑ, dรถviz rezervlerinin artฤฑล eฤilimine girmesi ve finansman maliyetlerinin kalฤฑcฤฑ olarak gerilemesi yoluyla รถnรผmรผzdeki dรถnemde makroekonomik ve finansal istikrarฤฑ olumlu etkileyecektir. “
