Tรผrkiye Cumhuriyet Merkez Bankasฤฑ (TCMB) Finansal ฤฐstikrar Raporu’nda, bankalarฤฑn kฤฑsa ve uzun vadeli likidite gรถstergelerindeki olumlu gรถrรผnรผm devam ederken, sektรถrรผn likidite risklerini yรถnetebilecek gรผรงlรผ tamponlara sahip olduฤu vurgulanarak, “Bankacฤฑlฤฑk sektรถrรผnรผn taลฤฑdฤฑฤฤฑ yabancฤฑ para (YP) pozisyon fazlasฤฑ, kur ลoklarฤฑna karลฤฑ koruma saฤlamaya devam etmektedir.” ifadesi kullanฤฑldฤฑ.
TCMB’nin Mayฤฑs 2022 dรถnemine iliลkin Finansal ฤฐstikrar Raporu, bankanฤฑn internet sitesinde yayฤฑmlandฤฑ.
Raporda, Rusya-Ukrayna รงatฤฑลmasฤฑ ve รin’de artan vaka sayฤฑlarฤฑna karลฤฑ alฤฑnan karantina รถnlemlerinin, kรผresel iktisadi faaliyet รผzerinde aลaฤฤฑ yรถnlรผ risk oluลturduฤu belirtilerek, artan kรผresel gฤฑda gรผvenliฤi belirsizlikleri ile emtia fiyatlarฤฑ ve taลฤฑmacฤฑlฤฑk maliyetlerindeki yรผksek seviyelerin, kรผresel รถlรงekte enflasyonist baskฤฑlarฤฑn sรผrmesine neden olduฤu vurgulandฤฑ.
Jeopolitik gerilimler, uluslararasฤฑ yaptฤฑrฤฑmlar ve korumacฤฑ ticaret politikalarฤฑnฤฑn emtia fiyatlarฤฑ รผzerindeki belirsizlikleri artฤฑrdฤฑฤฤฑ aktarฤฑlan raporda, “Jeopolitik geliลmelerin yanฤฑ sฤฑra geliลmiล รผlke merkez bankalarฤฑnฤฑn para politikasฤฑ adฤฑmlarฤฑna yรถnelik beklentilerin bir sonucu olarak geliลmekte olan รผlkelere yรถnelik portfรถy akฤฑmlarฤฑ dalgalฤฑ bir seyir izlemektedir. Salgฤฑn sรผrecinde belirgin artan kรผresel finansal borรงluluk 2021 yฤฑlฤฑ ilk รงeyreฤinden itibaren azalฤฑล eฤilimine girmiลtir.” denildi.
Raporda, geรงen yฤฑl genelinde iรง ve dฤฑล talebin katkฤฑsฤฑyla gรผรงlรผ bir seyir izleyen iktisadi faaliyetin, 2022’nin ilk รงeyreฤinde de bu seyrini koruduฤuna iลaret edilerek, ลunlar kaydedildi:
“Geรงen yฤฑlฤฑn son รงeyreฤinde bรผyรผmenin temel belirleyicisi รถzel tรผketim รถncรผlรผฤรผnde nihai yurt iรงi talep olmuล, net ihracatฤฑn bรผyรผmeye katkฤฑsฤฑ devam etmiลtir. Hanehalkฤฑ borรงluluฤu, iktisadi faaliyetin gรผรงlรผ seyrinin de etkisiyle 2020 yฤฑlฤฑ 3. รงeyreฤinden itibaren azalmฤฑล olup, seviye olarak geliลmekte olan รผlkeler ortalamasฤฑnฤฑn oldukรงa altฤฑnda bulunmaktadฤฑr. รte yandan, borรงlanmanฤฑn artan oranda sabit gelirli kesim tarafฤฑndan yapฤฑlmasฤฑ รถngรถrรผlebilir nakit akฤฑลฤฑ oluลturarak finansal istikrarฤฑ desteklemektedir. Hanehalkฤฑ finansal varlฤฑklarฤฑndaki artฤฑล eฤilimi, mevduat ve mevduat dฤฑลฤฑ finansal varlฤฑklardaki gรผรงlรผ bรผyรผme ile devam etmektedir. Bu dรถnemde, hanehalkฤฑnฤฑn hisse senedi ve yatฤฑrฤฑm fonlarฤฑ gibi mevduat dฤฑลฤฑ TL finansal varlฤฑklara yรถnelimi de dikkat รงekmektedir. Bu eฤilimler finansal derinleลmeyi gรผรงlendirici nitelikleri ile รถne รงฤฑkmaktadฤฑr.”
– “Firmalarฤฑn karlฤฑlฤฑk performansฤฑ ilk รงeyrekte arttฤฑ”
Raporda, reel sektรถrรผn finansal yรผkรผmlรผlรผklerinin finansal varlฤฑklara oranฤฑndaki ฤฑlฤฑmlฤฑ seyir korunurken, firmalarฤฑn likidite, karlฤฑlฤฑk ve borรง รถdeme gรถstergelerindeki iyileลme eฤiliminin gรผรงlenerek devam ettiฤi dile getirildi.
Mevcut rapor dรถneminde kur, emtia ve enerji fiyatlarฤฑndaki yรผkseliลle oluลan maliyet yรผkรผnรผn, firmalarฤฑn iลletme sermayesi finansmanฤฑ ihtiyacฤฑnฤฑ ve finansal yรผkรผmlรผlรผklerini artฤฑrdฤฑฤฤฑndan bahsedilen raporda, ลu ifadelere yer verildi:
“Firma varlฤฑklarฤฑ kur artฤฑลฤฑndan olumlu etkilenirken, gรผรงlรผ iktisadi faaliyetle artan cirolar varlฤฑklarฤฑ desteklemiลtir. Reel sektรถr yurt iรงinden kullandฤฑฤฤฑ YP kredileri kapatmaya devam ederek kur riskini azaltma eฤilimini korumuล ve toplam kredilerdeki TL payฤฑ artmaya devam etmiลtir. Firmalarฤฑn yurt dฤฑลฤฑndan saฤladฤฑฤฤฑ finansman gรผรงlรผ ลekilde devam etmiล, dฤฑล borรงlar yรผzde 100’รผn รผzerinde yenilenmiลtir. 2021 yฤฑlฤฑ son รงeyreฤindeki kur geliลmeleri, รผretim maliyetlerindeki artฤฑล ve enflasyonist baskฤฑlar firmalarฤฑn hazฤฑr deฤer tutma eฤilimini artฤฑrฤฑrken, karlฤฑlฤฑklarฤฑnda bir miktar gerilemeyi beraberinde getirmiลtir. Bu yฤฑlฤฑn ilk รงeyreฤinde ise kurdaki gerileme ile hazฤฑr deฤerler ve nakit oranฤฑ bir miktar dรผลerken, firmalarฤฑn karlฤฑlฤฑk performansฤฑ gรผรงlรผ iktisadi faaliyet, canlฤฑ ihracat ve stok yeniden deฤerlemeleriyle artmฤฑลtฤฑr. 2021’in son รงeyreฤinde kur kaynaklฤฑ finansman giderlerindeki artฤฑลla birlikte firmalarฤฑn yรผkselen finansman gideri karลฤฑlama oranฤฑ 2022’nin ilk รงeyreฤinde firma karlฤฑlฤฑklarฤฑndaki artฤฑลla iyileลmiลtir.”
– “Kredilerin iktisadi faaliyetle buluลmasฤฑ bรผyรผk รถnem arz ediyor”
Raporda, 2022 itibarฤฑyla hฤฑzlanan kredi bรผyรผmesinde TL firma kredisi kullandฤฑrฤฑmlarฤฑnฤฑn etkili olduฤuna iลaret edilerek, bireysel kredi bรผyรผmesinin, geรงen yฤฑl devreye alฤฑnan makroihtiyati uygulamalar ve artan faiz oranlarฤฑ ile firma kredilerine kฤฑyasla daha ฤฑlฤฑmlฤฑ seyir izlediฤi vurgulandฤฑ.
Uzun dรถnemli eฤilimlerine bakฤฑldฤฑฤฤฑnda, ticari kredi kullanฤฑmฤฑnฤฑn daha hฤฑzlฤฑ bรผyรผdรผฤรผ, bireysel kredi kullanฤฑmฤฑnฤฑn ise yatay seyrettiฤi aktarฤฑlan raporda, “TL firma kredisi bรผyรผmesinde yรผkselen emtia fiyatlarฤฑyla artan iลletme sermayesi ihtiyacฤฑ ve stok finansmanฤฑndaki artฤฑล gibi faktรถrlerin de etkili olduฤu deฤerlendirilirken kredilerin yatฤฑrฤฑm, ihracat ve potansiyel bรผyรผmeyi destekleyecek ลekilde iktisadi faaliyetle buluลmasฤฑ bรผyรผk รถnem arz etmektedir. Alฤฑnan ilave makroihtiyati tedbirlerin de bu yรถnde destekleyici katkฤฑ sunmasฤฑ beklenmektedir.” deฤerlendirmeleri yapฤฑldฤฑ.
Raporda, kredilerin amacฤฑna uygun ลekilde iktisadi faaliyetle buluลmasฤฑnฤฑ temin etmek amacฤฑyla gรผรงlendirilen makroihtiyati รงerรงevenin etkilerinin yakฤฑndan takip edildiฤi bildirildi.
Liralaลma Stratejisi aรงฤฑsฤฑndan kredilerin รถneminden de bahsedilen raporda, ลunlar kaydedildi:
“Kredilerin sรผrdรผrรผlebilir fiyat istikrarฤฑ hedefiyle uyumlu bir oranda ve cari dengeyi destekleyecek, verimliliฤi ve potansiyel รผretimi artฤฑracak ลekilde uzun vadeli ve Tรผrk lirasฤฑ cinsinden tahsis edilmesi TCMB tarafฤฑndan kararlฤฑlฤฑkla yรผrรผtรผlen Liralaลma stratejisinin รถnemli bir unsurudur. 23 Nisan’da yapฤฑlan duyuruyla tarฤฑmsal krediler, KOBฤฐ kredileri, ihracat ve yatฤฑrฤฑm kredileri hariรง firmalara kullandฤฑrฤฑlan TL kredilerdeki bรผyรผme nispetinde TL cinsi kredilerde zorunlu karลฤฑlฤฑk oranlarฤฑ artฤฑrฤฑlmฤฑลtฤฑr. Ayrฤฑca Bankacฤฑlฤฑk Dรผzenleme ve Denetleme Kurumunca 28 Nisan’da yapฤฑlan duyuru ile bahse konu ticari kredilerde risk aฤฤฑrlฤฑklarฤฑ artฤฑrฤฑlmฤฑลtฤฑr. TCMB kaynaklarฤฑndan finansmanฤฑ saฤlanacak olan yatฤฑrฤฑm taahhรผtlรผ avans kredileriyle de uzun vadeli yatฤฑrฤฑmlar, verimli รผretim alanlarฤฑ ve ithal ikameci faaliyetler teลvik edilerek kredilerin fiyat istikrarฤฑ ve finansal istikrara zarar vermeden amacฤฑna uygun ลekilde kullandฤฑrฤฑlmasฤฑ temin edilecektir.”
– “Bankalar, yurt dฤฑลฤฑ borรงlara eriลim kabiliyetini koruyor”
Raporda, bankacฤฑlฤฑk sektรถrรผ aktif kalitesindeki gรผรงlรผ gรถrรผnรผmรผn korunduฤuna iลaret edildi.
TL kredi kullandฤฑrฤฑmlarฤฑndaki hฤฑzlฤฑ artฤฑล ve kur etkisi kaynaklฤฑ bรผyรผyen kredi bakiyeleri nedeniyle toplam tahsili gecikmiล alacak (TGA) oranฤฑnฤฑn gerilediฤi aktarฤฑlan raporda, kredi sฤฑnฤฑflama esnekliklerinin kaldฤฑrฤฑlmasฤฑnฤฑn TGA oranlarฤฑ รผzerindeki etkisinin de sฤฑnฤฑrlฤฑ olduฤu dile getirildi.
Raporda, TGA tahsilatlarฤฑnฤฑn TGA ilavelerine oranฤฑnฤฑn gรผรงlรผ seyretmeye devam ettiฤi belirtilerek, “Kredilerin yakฤฑn izleme ve TGA’ya geรงiล olasฤฑlฤฑklarฤฑ salgฤฑn รถncesi seviyelerinin gerisindeyken, bankalarฤฑn ihtiyatlฤฑ karลฤฑlฤฑk ayฤฑrma politikasฤฑna devam etmesi aktif kalitesi kaynaklฤฑ riskleri sฤฑnฤฑrlandฤฑrmaktadฤฑr. Yakฤฑn izlemedeki kredilerin รถnemli bir kฤฑsmฤฑ gecikmesi olmayan kredilerden oluลmakta, bankalar ihtiyatlฤฑ bir ลekilde yapฤฑlandฤฑrdฤฑklarฤฑ kredileri yakฤฑn izleme sฤฑnฤฑfฤฑ altฤฑnda takip etmektedir.” ifadeleri kullanฤฑldฤฑ.
Bankalarฤฑn kฤฑsa ve uzun vadeli likidite gรถstergelerindeki olumlu gรถrรผnรผmรผn devam ettiฤi vurgulanan raporda, ลunlar kaydedildi:
“Sektรถrรผn likidite risklerini yรถnetebilecek gรผรงlรผ tamponlarฤฑ bulunmaktadฤฑr. Bankalarฤฑn halihazฤฑrda yรผksek olan YP likiditesine ilave olarak Kur Korumalฤฑ Mevduat (KKM) uygulamasฤฑnฤฑn da katkฤฑsฤฑyla TL likit aktiflerde gรถrรผlen gรผรงlรผ artฤฑล sektรถrรผn genel likiditesini desteklemiลtir. Bu dรถnemde kรผresel finansal koลullarda sฤฑkฤฑlaลma ve jeopolitik geliลmeler kaynaklฤฑ olarak bankalarฤฑn dฤฑล borรงlanma maliyetlerinde artฤฑล gรถzlenmiลtir. Artan maliyetlere raฤmen vadesi gelen sendikasyon kredilerinin yรผzde 100’รผn รผzerinde yenilenmesi bankalarฤฑn yurt dฤฑลฤฑ borรงlara eriลim kabiliyetini koruduฤunu ima etmektedir. Bankalarฤฑn likidite ลoklarฤฑna karลฤฑ gรผรงlรผ YP likidite tamponlarฤฑna sahip olduฤu gรถrรผlรผrken, kฤฑsa vadeli YP dฤฑล borcun tamamฤฑ, YP swap alacaklarฤฑ dahil YP likit varlฤฑklarฤฑyla karลฤฑlanabilecek dรผzeydedir.”
– “YP pozisyon fazlasฤฑ taลฤฑyan bankalarฤฑn sayฤฑsฤฑ arttฤฑ”
Raporda, banka bilanรงolarฤฑnda TL ve YP cinsi aktif ve pasifler arasฤฑndaki vade uyumsuzluฤunun belirgin รถlรงรผde iyileลtiฤi dile getirildi.
Kur korumalฤฑ mevduat รผrรผnรผn katkฤฑsฤฑyla pasiflerin ortalama vadesinin uzadฤฑฤฤฑna iลaret edilen raporda, sabit faizli kredilerin vadeleri kฤฑsalฤฑrken deฤiลken faizli kredi ve menkul kฤฑymetlerin aktifteki payฤฑnฤฑn artmasฤฑnฤฑn, faize duyarlฤฑ aktif ve pasif arasฤฑndaki vade uyumsuzluฤunu olumlu yรถnde etkilediฤi belirtildi.
Raporda, mevcut rapor dรถneminde uygulanan faiz ลoku senaryosunda yรผzde 10’un รผzerinde รถzkaynak kaybฤฑ yaลamasฤฑ muhtemel bankanฤฑn bulunmadฤฑฤฤฑ vurgulanarak, “รte yandan, bankacฤฑlฤฑk sektรถrรผnรผn taลฤฑdฤฑฤฤฑ YP pozisyon fazlasฤฑ, kur ลoklarฤฑna karลฤฑ koruma saฤlamaya devam etmektedir. Kur korumalฤฑ mevduat รผrรผnlerinin bilanรงonun liralaลmasฤฑna katkฤฑsฤฑyla YP pozisyon fazlasฤฑ taลฤฑyan bankalarฤฑn sayฤฑsฤฑnda artฤฑล gรถzlenmiลtir.” denildi.
Geรงen yฤฑlฤฑn ikinci yarฤฑsฤฑndan itibaren toparlanma eฤiliminde olan bankacฤฑlฤฑk sektรถrรผ karlฤฑlฤฑฤฤฑnฤฑn, son iki รงeyrekte artฤฑลฤฑnฤฑ sektรถr geneline yaygฤฑn ลekilde gรผรงlenerek sรผrdรผrdรผฤรผ bilgisi verilerek, ลu deฤerlendirmelerde bulunuldu:
“Sektรถrรผn ilk รงeyrek karlฤฑlฤฑฤฤฑ yฤฑllฤฑk bazda yรผzde 30’un รผzerinde รถzkaynak karlฤฑlฤฑฤฤฑna iลaret etmektedir. Yฤฑlฤฑn ilk รงeyreฤindeki yรผksek net faiz geliri ile รถnceki dรถneme kฤฑyasla gerileyen kredi karลฤฑlฤฑk giderleri karlฤฑlฤฑk artฤฑลฤฑnda รถnemli rol oynamฤฑลtฤฑr. Net faiz gelirlerindeki artฤฑลta ise รงekirdek marjฤฑn yรผkselmesi, TL ticari krediler kaynaklฤฑ kredi bรผyรผmesi ile Tรผketici Fiyat Endeksi’ne (TรFE) endeksli menkul deฤerlerin katkฤฑsฤฑ etkilidir. Sektรถr karlฤฑlฤฑฤฤฑndaki iyileลme, รถzkaynak kanalฤฑndan sermaye yeterliliฤini desteklemektedir. Bankalar olasฤฑ risklere karลฤฑ gรผรงlรผ sermaye yapฤฑsฤฑnฤฑ korumaktadฤฑr. Bankacฤฑlฤฑk sektรถrรผnรผn halihazฤฑrda yasal sฤฑnฤฑrlarฤฑn รผzerinde olan sermaye yeterlilik oranlarฤฑ, dรผzenleme etkilerinden arฤฑndฤฑrฤฑldฤฑฤฤฑnda dahi yasal sฤฑnฤฑrlarฤฑn รผzerinde kalmaya devam etmektedir. รte yandan, Tรผrk bankalarฤฑnฤฑn yasal sermaye tamponlarฤฑnฤฑn รผzerinde ilave sermayeye sahip olduklarฤฑ gรถrรผlmektedir. Sermaye tamponlarฤฑ bankalarฤฑn beklenmeyen kayฤฑplarฤฑ karลฤฑlayabilmesi ve stres dรถnemlerinde ekonominin ihtiyaรง duyduฤu finansmanฤฑn sรผrdรผrรผlmesi aรงฤฑsฤฑndan รถnem arz etmektedir.”
