Dรผnya Kovid-19 salgฤฑnฤฑnฤฑn etkilerini atlatmaya รงalฤฑลฤฑrken, kรผresel ekonomi yeni bir sorunla karลฤฑ karลฤฑya.
Artan ham madde fiyatlarฤฑndan รงip gibi bileลenlerin eksikliฤine, limanlardaki yoฤunluklardan, tฤฑr ลofรถrรผ yetersizliฤine kadar tedarik zincirindeki sฤฑkฤฑntฤฑlar kรผresel ekonomiyi tehdit ediyor.
Geรงen yฤฑl Kovid-19 salgฤฑnฤฑ ve uygulanan karantina รถnlemleri nedeniyle kesintiye uฤrayan tedarik zinciri, aลฤฑlamanฤฑn artmasฤฑ ve รถnlemlerin gevลetilmesiyle hฤฑzla artan taleple karลฤฑ karลฤฑya kalฤฑrken, bรผyรผk bir toparlanma mรผcadelesi veriyor.
Bu durum, salgฤฑn รถncesinde olduฤu gibi tedarik saฤlayamayan, รผretim gerรงekleลtiremeyen รผreticiler ve daฤฤฑtฤฑcฤฑlar iรงin kรผresel รงapta kaosa neden oluyor. Tedarik zincirindeki kaos, รผreticilerin artan talebi karลฤฑlama kabiliyetlerini sฤฑnฤฑrlฤฑyor.
Kรผresel tedarik zinciri, รผrรผnรผn รผretim aลamasฤฑndan tรผketiciye ulaลana kadarki sรผreci kapsฤฑyor ve bu sรผreรงteki operasyon aฤฤฑnฤฑ ifade ediyor. Zincirdeki halkalar, bileลenlerin imalatฤฑ, iล gรผcรผ arzฤฑ ve mallarฤฑn lojistiฤini iรงeriyor.
Kรผresel tedarik zinciri birรงok nedenden dolayฤฑ sฤฑkฤฑntฤฑ yaลarken, uzmanlar en bรผyรผk sฤฑkฤฑntฤฑnฤฑn devam eden Kovid-19 salgฤฑnฤฑ olduฤunu belirtiyor.
Salgฤฑn geรงen yฤฑl fabrikalarฤฑn kapanmasฤฑna, iลรงilerin iลlerinden olmasฤฑna ve dรผnya รงapฤฑnda รผretimin aksamasฤฑna neden olarak belirli mallarฤฑn arzฤฑnฤฑ kesintiye uฤrattฤฑ. Bu, birรงok รผrรผn iรงin tรผketici talebinde keskin bir dรผลรผลle aynฤฑ zamana denk geldi ve dรผnya รงapฤฑnda ekonomileri derin bir resesyona itti.
Kovid-19 aลฤฑlarฤฑnฤฑn hฤฑzlฤฑ geliลimi, yรผksek dรผzeyde kamu teลviki ve deฤiลen harcama alฤฑลkanlฤฑklarฤฑnฤฑn etkisiyle mallara yรถnelik kรผresel talep hฤฑzla geri dรถndรผ.
Salgฤฑn kฤฑsฤฑtlamalarฤฑnฤฑn gevลetilmesiyle evde kaldฤฑklarฤฑ dรถnemde tasarruflarฤฑ artan tรผketicilerin yaลam koลullarฤฑnฤฑ iyileลtirme istekleri ve รผrรผnlere yรถnelik talepleri artarken, รผreticiler ve ลirketler talepteki hฤฑzlฤฑ toparlanmaya yetiลmekte zorluk รงekiyor.
Noel tatilinin yaklaลmasฤฑ ve geliลmiล รผlkelerde insanlarฤฑn harcama isteฤinin artmasฤฑyla birlikte talep de artmaya devam ediyor. Ancak arz tarafฤฑnda, salgฤฑnฤฑn รถtesine geรงen nedenlerle sorunlar da artฤฑyor.
Gelecek yฤฑla kadar sรผrmesi bekleniyor
Kovid-19 salgฤฑnฤฑ Asya’daki fabrikalarฤฑnฤฑn kapasitesini azaltmaya, nakliye ve lojistiฤi daha maliyetli hale getirmeye devam ediyor. Kรผresel ฤฑsฤฑnmanฤฑn neden olduฤu olaฤan dฤฑลฤฑ hava olaylarฤฑ da daha fazla aksamaya yol aรงฤฑyor.
Son dรถnemde รin’de yaลanan elektrik kesintileri รผretimi olumsuz etkilerken, ฤฐngiltere’de yaลanan tฤฑr ลofรถrรผ eksikliฤi daฤฤฑtฤฑmฤฑ aksatฤฑyor. ABD ve Almanya gibi รผlkelerde ise limanlardaki yoฤunluktan endiลe duyuluyor.
Nakliye konteynฤฑrlarฤฑnฤฑn yetersiz olmasฤฑnฤฑn, kauรงuk, kereste, รงelik ve yarฤฑ iletkenler gibi kritik ham maddelerin azlฤฑฤฤฑnฤฑn, tฤฑr ลofรถrleri de dahil salgฤฑn dรถneminde daha da kรถtรผleลen temel iล gรผcรผ eksikliฤinin tedarik zinciri aksamalarฤฑnda etkili olduฤu belirtiliyor.
Dรผnyanฤฑn dรถrt bir yanฤฑnda รผlkelerin salgฤฑnla mรผcadeleye yรถnelik รถnlemlerinin uyumsuz olmasฤฑ da iลleri karmaลฤฑk hale getiriyor. ABDโde salgฤฑn kฤฑsฤฑtlamalarฤฑ daha fazla gevลetilirken, Asya’da sฤฑkฤฑ tedbirler devam ediyor. Bu durumun kรผresel iล gรผcรผ piyasasฤฑnda, nakliye iลรงilerinin ihtiyaรง duyulan limanlara ve merkezlere gรถtรผrรผlmesini zorlaลtฤฑrdฤฑฤฤฑ belirtiliyor.
Arz darboฤazlarฤฑ ลimdiden bazฤฑ รผlkelerde ekonomik toparlanmayฤฑ engelleme sinyali verirken, uzmanlar tedarik zincirinde yaลanan sฤฑkฤฑntฤฑlarฤฑn “iyileลmeden รถnce daha da kรถtรผleลeceฤi” konusunda uyarฤฑyor.
Tedarik zincirinde yaลanan sorunlarฤฑn, รผretimi gelecek yฤฑla kadar kรผresel รงapta kฤฑsฤฑtlayacaฤฤฑ tahmin ediliyor.
Moody’s, konuya iliลkin son raporunda, devam eden tedarik zinciri sฤฑkฤฑntฤฑlarฤฑnฤฑn kรผresel ticaretin yeniden canlanmasฤฑna meydan okuduฤunu belirtiyor. Kรผresel ticaretin 2021’de yรผzde 9-11 oranฤฑnda bรผyรผmesi beklenirken, tedarik zinciri darboฤazlarฤฑnฤฑn toparlanmayฤฑ kฤฑsฤฑtlayacaฤฤฑ kaydediliyor.
Maliyeti artฤฑrฤฑyor
Tรผketici talebi artarken, รin’den ABD ve Avrupa’ya gelen mallarฤฑn navlun fiyatlarฤฑnฤฑn yรผkselmesi ve sรถz konusu รผlkelerde yaลanan lojistik eleman yetersizliฤi mallarฤฑn nihai varฤฑล noktalarฤฑna ulaลmasฤฑnฤฑ zorlaลtฤฑrฤฑyor, bu รผrรผnlerin maliyetini artฤฑrarak daha yรผksek fiyatlarla market raflarฤฑnda yer almalarฤฑna neden oluyor.
Birleลmiล Milletler Ticaret ve Kalkฤฑnma Konferansฤฑ verileri (UNCTAD), รin’den Gรผney Amerika’ya yapฤฑlan mal sevkiyatฤฑnฤฑn bu yฤฑlฤฑn baลlarฤฑnda geรงen yฤฑla kฤฑyasla 5 kat daha pahalฤฑya mal olduฤunu gรถsteriyor.
รin ve Kuzey Amerika rotasฤฑndaki navlun fiyatlarฤฑnฤฑn ise 2 katฤฑndan fazla arttฤฑฤฤฑ belirtiliyor.
ABD basฤฑnฤฑnda yer alan haberde, Asya, Avrupa ve Kuzey Amerika’daki limanlarฤฑn dฤฑลฤฑnda demirlemeyi bekleyen 500’e yakฤฑn bรผyรผk konteyner gemisi olduฤu belirtiliyor.
Kovid-19 salgฤฑnฤฑnฤฑn ardฤฑndan yeniden harcama yapmaya baลlayan tรผketiciler, istedikleri รผrรผnleri ya daha pahalฤฑya buluyor ya da hiรง bulamฤฑyor.
Uzmanlar, iล gรผcรผ kฤฑtlฤฑฤฤฑ ve tedarik zincirindeki aksamalarฤฑn ลiddetlendirdiฤi birikmiล iลlerin รผstesinden gelmenin aylar sรผrebileceฤini, maฤaza raflarฤฑnฤฑn boลalmasฤฑna ve tรผketicilerin yeni yฤฑl alฤฑลveriลine hazฤฑrlanฤฑrken daha yรผksek fiyatlarla karลฤฑ karลฤฑya kalmasฤฑna neden olabileceฤini belirtiyor.
Bรผyรผmeyi olumsuz etkiliyor
Tedarik zincirinde yaลanan sorunlar รin, ABD ve Avrupa’da ekonomik faaliyeti yavaลlatฤฑyor.
รin’de yฤฑlฤฑn ilk รงeyreฤinde yรผzde 18,3 ve ikinci รงeyreฤinde yรผzde 7,9 bรผyรผyen ekonominin รผรงรผncรผ รงeyrekte ivmesini kaybederek yรผzde 4,9 bรผyรผdรผฤรผ dikkati รงekiyor.
Kรผresel ekonominin bu yฤฑla iliลkin bรผyรผme tahminini yรผzde 6’dan 5,9’a dรผลรผren ve 2022’ye iliลkin bรผyรผme beklentisini ise yรผzde 4,9 olarak koruyan Uluslararasฤฑ Para Fonu (IMF), bu yฤฑla iliลkin bรผyรผme tahmininde yapฤฑlan aลaฤฤฑ yรถnlรผ revizyonun geliลmiล ekonomilerde arz kesintileri kaynaklฤฑ dรผลรผลรผ, geliลmekte olan ekonomilerde ise bรผyรผk รถlรงรผde kรถtรผleลen salgฤฑn dinamiklerini yansฤฑttฤฑฤฤฑna iลaret ediyor.
Alman dรผลรผnce kuruluลu Kiel Dรผnya Ekonomisi Enstitรผsรผ de kรผresel sanayi รผretiminin 2021’in baลlarฤฑnda kriz รถncesi seviyelerin รผzerine รงฤฑktฤฑฤฤฑnฤฑ ancak o zamandan bu yana durgunlaลtฤฑฤฤฑna dikkati รงekiyor.
Avrupa Merkez Bankasฤฑ (ECB) Baลkanฤฑ Christine Lagarde da Avro Bรถlgesi ekonomisinin kรผreselleลmiล doฤasฤฑnฤฑn tedarik zinciri kesintilerinden kaynaklanan sistemik ลoklara karลฤฑ oldukรงa savunmasฤฑz olduฤu konusunda uyarฤฑyor ve darboฤazlarฤฑn Avro bรถlgesini diฤer ekonomilerden daha fazla etkilediฤine iลaret ediyor.
Tedarik zinciri darboฤazlarฤฑ, ABD ve Avrupa’da enflasyonist endiลeleri de beraberinde getiriyor. Yรผkselen enflasyon oranlarฤฑ, salgฤฑn dรถnemi teลvik politikalarฤฑnฤฑ azaltma konusunda merkez bankalarฤฑ รผzerinde baskฤฑ oluลturuyor ve bu da kรผresel ekonomik bรผyรผmeyi olumsuz etkiliyor.
ลirket bilanรงolarฤฑnฤฑ baskฤฑlฤฑyor
Tedarik zincirindeki sorunlar bazฤฑ ลirketlerin รผรงรผncรผ รงeyrekte satฤฑลlarฤฑ ve karlarฤฑ รผzerinde de รถnemli รถlรงรผde baskฤฑ oluลturuyor. Halka aรงฤฑk ลirketlerin satฤฑล beklentilerinde aลaฤฤฑ yรถnlรผ revizyona gitmesi de ลirket hisselerini daha fazla baskฤฑ altฤฑna alฤฑyor.
ลirketler artan malzeme fiyatlarฤฑnda, tedarik zincirindeki gecikmeler nedeniyle uzayan teslimat sรผrelerinden ve bazฤฑ durumlarda sipariล iptallerinden de ลikayet ediyor.
Dรผnya ekonomisi Kovid-19 salgฤฑnฤฑnฤฑn son aลamasฤฑna doฤru ilerlerken, ลirketler ve tรผketiciler kรผresel tedarik zincirinin baskฤฑ altฤฑnda olduฤunu hissediyor.
Enerji krizi zararlara neden oluyor
รzellikle Avrupa’da derinleลen enerji krizi, trenle mal taลฤฑmaktan seralarda sebze yetiลtirmeye kadar her alanda ciddi zararlara ve bazฤฑ ลaลฤฑrtฤฑcฤฑ oynaklฤฑklara sebep oluyor.
Hรผkรผmetler, enerji perakendecilerini ve รถnemli karbondioksit kaynaklarฤฑnฤฑ sarsan yรผksek gaz ve elektrik fiyatlarฤฑyla mรผcadele etmeye รงalฤฑลฤฑyor.
Enerji sฤฑkฤฑntฤฑsฤฑ Avrupa’nฤฑn yanฤฑ sฤฑra รin ve Hindistan’ฤฑ da vururken bu รผlkelerde elektrik kesintilerine neden oluyor.
Dรผnya genelinde gฤฑda รผretimi alanฤฑndaki endiลeler de artฤฑyor. Pahalฤฑ enerji kaynaklarฤฑ nedeniyle gรผbre fabrikalarฤฑnฤฑn uzun sรผreli kapatฤฑlabileceฤine dair uyarฤฑlar dillendirilirken, gelecekte tahฤฑl arzฤฑna iliลkin endiลeler de artฤฑyor.
Bundan sonra ne olacak?
Uzmanlar, Kovid-19 salgฤฑnฤฑnda daha da kรถtรผleลen sorunlarฤฑn geรงmiลi olduฤuna dikkati รงekiyor.
Kรผresel olarak ekonominin, tedarik zinciri esnekliฤi yerine ucuz mal รผretimine รถncelik verecek ลekilde bรผyรผmesi ve tek รผlkeye baฤฤฑmlฤฑ bir tedarik zinciri oluลturulmasฤฑ en รถnemli sorun olarak gรถrรผlรผyor.
Uzmanlar, sรถz konusu sorunlarฤฑn kolayca รงรถzรผlmeyeceฤini belirterek, lojistik sektรถrรผnde รงalฤฑลanlarฤฑn รงalฤฑลma saatlerini uzatmanฤฑn tedarik zincirinin yalnฤฑzca bir bรถlรผmรผnรผ hedefleyen kรผรงรผk bir adฤฑm olduฤunu ifade ediyor.
Altyapฤฑ yatฤฑrฤฑmlarฤฑnฤฑn tedarik zincirindeki sฤฑkฤฑntฤฑlara yardฤฑmฤฑ olacaฤฤฑnฤฑ belirten uzmanlar, kรผresel aลฤฑya eriลimin kolaylaลtฤฑrฤฑlmasฤฑnฤฑn รถnemini vurguluyor.
Uzmanlar, insanlarฤฑ daha yรผksek fiyatlara ve bir รผrรผnรผn tedariki iรงin daha fazla beklemeye hazฤฑrlฤฑklฤฑ olmalarฤฑ gerektiฤi konusunda da uyarฤฑyor.
“Zincirin her halkasฤฑnda darboฤazlar var”
Moody’s Analytics Kฤฑdemli Ekonomisti Tim Uy, AA muhabirine yaptฤฑฤฤฑ aรงฤฑklamada, mevcut tedarik zinciri aksaklฤฑklarฤฑnฤฑn devam edeceฤini dรผลรผndรผฤรผnรผ sรถyledi.
Uy, “Nakliye, limanlar, kamyonlar, demir yolu, hava yolu veya depolar olsun, zincirin her halkasฤฑnda, bazฤฑ yerlerde teslimat sรผrelerinin tarihi seviyelerde gecikmelerine yol aรงan darboฤazlar var.” dedi.
Bu durumun sayฤฑsฤฑz nedeni olduฤuna iลaret eden tฤฑr ve kamyon ลofรถrรผ sฤฑkฤฑntฤฑsฤฑ, dรผnya รงapฤฑnda farklฤฑ รผlkelerin asimetrik olarak yeniden aรงฤฑlmasฤฑyla ilgili sorunlar ve yรผksek enerji fiyatlarฤฑnฤฑn bu nedenlerden bazฤฑlarฤฑ olduฤunu aktardฤฑ.
Uy, ลunlarฤฑ kaydetti:
“Kรผresel tedarik zinciri aksamalarฤฑnฤฑn en erken 2023 yฤฑlฤฑna kadar tamamen dรผzelmesi pek olasฤฑ deฤil. Birรงok รผlke aksamalarฤฑn daha da kรถtรผleลtiฤini gรถrรผyor ve buna gรถre hareket ediyor. รrneฤin Beyaz Saray, Los Angeles ve Long Beach’teki liman tฤฑkanฤฑklฤฑฤฤฑnฤฑ gidermek iรงin รถzel ลirketlerle birlikte รงalฤฑลฤฑyor, Birleลik Krallฤฑk hรผkรผmeti tฤฑr ลofรถrรผ eksikliฤini azaltmak iรงin daha fazla sรผrรผcรผ istihdam iรงin harekete geรงiyor. Ancak bu รถnlemlerin meyve vermesi biraz zaman alacak.”
