Tรผrkiyeโde kรถmรผr kullanฤฑmฤฑnฤฑn saฤlฤฑk maliyeti รผzerine รงalฤฑลmalar yapan Saฤlฤฑk ve รevre Birliฤi (HEAL), โKronik Kรถmรผr Kirliliฤi Kรผmรผlatif Saฤlฤฑk Etkileri รzel raporuโ kapsamฤฑnda bu yฤฑl ilk defa son 55 yฤฑlฤฑn toplam saฤlฤฑk maliyetini ortaya koydu.
Raporun sonuรงlarฤฑna gรถre, 1965-2020 yฤฑllarฤฑ arasฤฑnda aรงฤฑlan ve halen 16 ilde faaliyette olan kรถmรผr santralleri, 4.8 trilyon TL saฤlฤฑk maliyetinin yanฤฑ sฤฑra 117 bin 661 erken doฤuma, 1 milyon 247 bin รงocukta bronลit vakasฤฑna, 62 milyon iล gรผnรผ kaybฤฑna yol aรงtฤฑ.
Kirliliฤin รผรงte biri Muฤla’daki santrallerden
HEAL, รงevrenin insan saฤlฤฑฤฤฑna etkilerini AB รผyesi รผlkelerde ve kรผresel รถlรงekte รงalฤฑลan ve kรขr amacฤฑ gรผtmeyen kurumlarฤฑndan biri.
HEAL รงalฤฑลmasฤฑna gรถre Muฤla, kรถmรผr kaynaklฤฑ hava kirliliฤinin yarattฤฑฤฤฑ olumsuz saฤlฤฑk etkisi ve maliyetinde en kรถtรผ karneye sahip bรถlge. Bรถlgede Yataฤan, Kemerkรถy ve Yenikรถy termik santralleri bulunuyor.
Sรถzcรผ‘nรผn haberine gรถre 2021โde bรถlgede yaลanan orman yangฤฑnlarฤฑnda alevlerin Kemerkรถy ve Yenikรถy termik santrallerine kadar ulaลmasฤฑ gรผndemde รถnemli yer tutmuลtu.
Bรถlgede yeni kรถmรผrlรผ termik santral planฤฑ bulunmuyor ancak iลletmedeki รผรง kรถmรผrlรผ termik santralin neden olduฤu saฤlฤฑk sorunlarฤฑnฤฑn ekonomik maliyeti 1,48 trilyon Tรผrk lirasฤฑna tekabรผl ediyor; bu da tรผm Tรผrkiye’deki termik santrallerin saฤlฤฑk maliyetinin neredeyse รผรงte birini oluลturuyor.
“Yenilenebilir enerji” vurgusu
Bรถlgedeki saฤlฤฑk uzmanlarฤฑ ve hekimler de konunun รถnemine dikkat รงekerken, รถzellikle Yataฤan’da solunum sistemi ลikรขyetiyle yatan hasta sayฤฑsฤฑnฤฑn, daha iyi hava kalitesine sahip Muฤlaโdan iki kat daha fazla olduฤu belirtiliyor.
Tรผrk Toraks Derneฤi รevre Sorunlarฤฑ ve Akciฤer Saฤlฤฑฤฤฑ รalฤฑลma Grubu รyesi, Gรถฤรผs Hastalฤฑklarฤฑ Uzmanฤฑ Dr. Sebahat Genรง, โMuฤlaโda kรถmรผrlรผ termik santrallerin havaya, suya, topraฤฤฑ, dolayฤฑsฤฑyla bรถlge halkฤฑnฤฑn saฤlฤฑฤฤฑna zararlฤฑ etkilerini yฤฑllardฤฑr gรถrmekteyizโ diyor.
โBu konu uzun yฤฑllardฤฑr gรผndemimizde ve รงeลitli platformlarda dile getirilmekte. Yaklaลฤฑk 40 yฤฑldฤฑr รงalฤฑลan bu รผรง termik santralin artฤฑk emekliye ayrฤฑlma zamanฤฑ geldiโ diyen Genรง,
โHEAL รงalฤฑลmasฤฑ, Muฤla bรถlgesinde kรถmรผrden รงฤฑkฤฑลฤฑn รถncelik olmasฤฑ gerektiฤini, yenilenebilir enerjiye hฤฑzlฤฑ ve adil dรถnรผลรผm yapmak zorunda olduฤumuzu bir kez daha aรงฤฑkรงa gรถstermiลtirโ diye konuลtu.
Arฤฑtma sistemleri yeterli deฤil
รalฤฑลma kapsamฤฑnda incelenen ฤฐskenderun Kรถrfeziโndeki รผรง kรถmรผrlรผ termik santralin, iลletmeye alฤฑnmalarฤฑndan bugรผne toplam 4 bin 717 erken รถlรผme ve 138,15 milyar TL kรผmรผlatif saฤlฤฑk yรผkรผne neden olduฤunun altฤฑ รงizildi.
Rapor bulgularฤฑna gรถre, santrallerin, tรผm รผnitelerinde toz filtresi ve kรผkรผrt arฤฑtma sistemlerinin bulunmasฤฑna raฤmen bu saฤlฤฑk maliyetine neden olmalarฤฑ arฤฑtma sistemleriyle hava kirletici emisyonlarฤฑ sฤฑnฤฑr deฤerlere dรผลรผrmenin dahi saฤlฤฑฤฤฑ korumak iรงin yeterli olmadฤฑฤฤฑnฤฑ ortaya koyuyor.
Muฤla’da 1982’de faaliyete geรงen ve yaklaลฤฑk 40 yฤฑllฤฑk bir santral olan Yataฤan termik santralinin ise 16 yฤฑl boyunca hava kirliliฤi kontrol ve arฤฑtma sistemlerine sahip olmadan รงalฤฑลtฤฑฤฤฑ biliniyor.
Yataฤan termik santrali ilk gรผnden bugรผne, 33 bin 129 erken รถlรผme, 21 bin erken doฤuma, yaklaลฤฑk 11,5 milyon gรผn iล kaybฤฑna ve 75 milyon hasta geรงirilen gรผne neden oldu. Santralin Tรผrkiye ekonomisine olan toplam saฤlฤฑk yรผkรผ ise 47,26 Milyar TL.
Ancak, bugรผne kadar Tรผrkiye’de tesis baลฤฑna emisyon verisi kamuya aรงฤฑk olarak verilmediฤi iรงin HEALโin analizi, kรผresel metodolojilere dayanarak yapฤฑlan tahminlere dayanฤฑyor. Bu nedenle gerรงekleลen saฤlฤฑk sorun ve maliyetinin, รงalฤฑลmanฤฑn bulgularฤฑndan daha yรผksek olduฤu tahmin ediliyor.
รรถzรผm รถnerileri
รalฤฑลmada politika yapฤฑcฤฑlara รถneriler ลรถyle sฤฑralandฤฑ:
โข Kรถmรผrden kademeli olarak รงฤฑkmak iรงin net bir zaman รงizelgesinin ve mevcut tesislerin kapatฤฑlacaklarฤฑ tarihlerin, en geรง 2030 olmak รผzere belirlenmesi.
โข Yapฤฑlmasฤฑ planlanan tรผm kรถmรผr santrallerinin iptal edilmesi ve Hunutlu gibi santrallerin inลaatฤฑnฤฑn durdurulmasฤฑ.
โข Yerel, bรถlgesel ve ulusal dรผzeyde saฤlฤฑk ve kirlilik verileri konusunda ลeffaflฤฑk saฤlanmasฤฑ.
โข Enerji รผretimiyle ilgili her tรผrlรผ karar ve รถnlem iรงin saฤlฤฑk etki deฤerlendirmesi yapฤฑlmasฤฑ.
โข Madenlerde ve fabrikalarda รงalฤฑลan binlerce insanฤฑn yanฤฑ sฤฑra, yerel topluluklarฤฑn saฤlฤฑฤฤฑnฤฑ da iyileลtirecek, alternatif iล kollarฤฑnฤฑ teลvik etmek iรงin adil geรงiล benzeri mekanizmalar hazฤฑrlanmasฤฑ.
โข Tรผrkiyeโdeki saฤlฤฑk ve tฤฑbbi kuruluลlar ile bireylerin (hastalar gibi) temiz hava, saฤlฤฑklฤฑ enerji ve iklim deฤiลikliฤin etkilerinin azaltฤฑlmasฤฑ konularฤฑnda aktif rol almalarฤฑnฤฑn saฤlanmasฤฑ iรงin kapasitenin artฤฑrฤฑlmasฤฑ.
โข Kรถmรผrden enerji รผretiminin gerรงek maliyetinin ayrฤฑca kรถmรผrden รงฤฑkฤฑลฤฑn รผlke ekonomisi ve halk saฤlฤฑฤฤฑ รผzerinde yaratacaฤฤฑ olumlu etkilerin ve saฤlฤฑk yararlarฤฑnฤฑn kamuoyu nezdinde vurgulanmasฤฑ.
โข Temiz hava faaliyetlerinin ve planlarฤฑnฤฑn geliลtirilmesi ve uygulanmasฤฑnฤฑn yanฤฑ sฤฑra enerji ve iklim politikalarฤฑnฤฑn gรถrรผลรผlรผp, karara baฤlandฤฑฤฤฑ giriลimlere Saฤlฤฑk Bakanlฤฑฤฤฑ dรผzeyinde katฤฑlฤฑm saฤlanmasฤฑ.
