Elon Musk, bir CEO’ya verilen en yüksek maaş paketini almaya hazırlanıyor. Bu paket, onu kurduğu şirketin ve onsuz yönetilemeyen yönetim kurulunun başında tutmak için yapılan bir kumar olarak görüldü.
Perşembe günü yapılacak oylamada, Teksas’ın Austin kentindeki Tesla hissedarlarının, Musk’ın robot taksiler, insansı robotlar ve Tesla’nın şimdiki büyüklüğünün altı katı bir piyasa değeri hayallerini gerçekleştirirse 1 trilyon dolar değerinde olacak maaş paketini onaylamaları bekleniyor. Bu karar, ona sadece bir tazminat değil, Tesla’nın geleceğinin hâlâ kendisinin geleceği olduğunu ısrarla savunan adama ait olduğunun teyidini de verecektir.
Önümüzdeki on yıl için belirlenen hedefler, başlıktaki rakam kadar yüksek: bugünkü 1,5 trilyon dolardan 8,5 trilyon dolara çıkacak piyasa değeri; yaklaşık 400 milyar dolarlık düzeltilmiş EBITDA; 20 milyon araba satışı; ve önümüzdeki on yıl içinde bir milyon robot taksi ve Optimus robotunun piyasaya sürülmesi. Onaylanması halinde Musk’ın hissesi yaklaşık yüzde 15’ten yüzde 25’e çıkacak ve bu kontrol transferi, ona uzun süredir aradığı artan etkiyi sağlayacak.
Maaş paketi, Musk’ın şirket vizyonunu onaylıyor
Musk, aylardır yeni bir ücret paketi hazırladı. Bu paket, hem bir ödül hem de bir gereklilik olarak sunuldu. Amaç, onun unvanından çok, adını taşıyan şirkete odaklanmasını sağlamak için gereken bir maliyet yaratmaktı. Tesla’nın son bilanço açıklamasında, Musk daha fazla kontrol arzusunu doğrudan mekanize bir imparatorluk vizyonuyla ilişkilendirmişti. Yönetim kurulu ise bu kararı ona bırakmaya istekli görünüyor.
Ücret planının savunucuları, Tesla‘nın vizyonunun tek bir kişinin vizyonu ve varlığına dayandığını söylüyor. Geçen hafta, yönetim kurulu başkanı Robyn Denholm, oylamayı şirket için bir “dönüm noktası” olarak nitelendirerek, oylamanın geçmemesi durumunda Musk’ın ayrılmaya itilebileceğini veya “Elon’u büyük şeyler başarmaya motive eden bir ortam yaratılamayacağını” ve bunun da “Tesla’ya önemli bir değer kaybettireceğini” söyledi. Uzun süredir Tesla’nın destekçisi olan Dan Ives de bu görüşe katılarak Musk’ı şirketin “en büyük varlığı” olarak nitelendirdi.
Vaatler ve gerçekleşenler arasındaki uçurum
Ancak Musk, yıllardır Tesla’da bir yapay zeka devrimi vaat ediyor. Vaatler arasında robot taksiler, insansı işçiler, sahipleri uyurken kendi kendine süren arabalar vardı. Bunun yerine ortaya çıkan şey bir dizi demo, gecikme ve prototip oldu. İlk özel robot taksi 2024’te tanıtıldı, ancak bu Musk’ın yıllar önce vaat ettiği şey değildi. 2019’da Musk, “gelecek yıl, kesinlikle bir milyondan fazla robot taksi yollarda olacak” demişti. Bu yıl, bazıları nihayet yollara çıktı.
Musk, 2022’de ilk kez gösterilen ve şu anda rutin fabrika görevlerini yerine getiren, ancak bunun ötesine geçemeyen insansı robot Optimus konusunda da aynı derecede iyimser. Geçen yıl Musk, Tesla’nın 2025’in sonuna kadar Optimus’u satmaya başlayabileceğini söylemişti, ancak bu da gerçeklerle çelişen bir başka son tarih.
Muhalefet ve yönetim sorunu
Bu paket, CEO’ların maaşları için sadece büyüklüğüyle değil, aynı zamanda resmileştirdiği şeylerle de aşırı bir ölçüt oluşturuyor. Performans ve güç arasındaki ilişkiyi yeniden yazarak, bir ücret planını bir yönetişim moduna dönüştürüyor. Musk’ın yapay zeka girişimi xAI, artık Tesla ile veri ve donanım paylaşıyor ve bu da Musk’ın sahibi olduğu şirketler ile ona ödeme yapan şirketler arasındaki çizgiyi bulanıklaştırıyor. Hissedarlar için bu durum rahatsız edici bir simetri yaratıyor: Tesla, Musk’ın dikkatini çekmek için daha fazla para ödemeye devam etse de, Musk yatırımcılara dikkatinin paha biçilemez olduğunu söylemeye devam ediyor.
Muhalefet sınırlı ama gürültülüydü. Norveç’in 1,6 trilyon dolarlık servet fonu hayır oyu verdi. Vekil danışmanlar ISS ve Glass Lewis de bu görüşe katıldı. Yönetim kadrosu da anlaşmanın Musk’ın kontrolünü sınırlıyormuş gibi gösterirken aslında pekiştireceğini savunarak muhalefete katıldı. CalPERS, paketin “benzer şirketlerin CEO’larının maaş paketlerinden çok daha büyük” olduğunu ve “gücü tek bir hissedarda daha da yoğunlaştıracağını” belirtti.
Musk’ın önceki, yaklaşık 56 milyar dolarlık maaş paketi, Ocak 2024’te Delaware yargıcı Kathaleen McCormick tarafından “derin kusurlu” ve yönetim kurulunun CEO’su karşısında “pasif” olduğu gerekçesiyle iptal edilmişti. Bu karar, Tesla’nın Teksas’a taşınmasına yardımcı oldu. Tesla, ayrıca “iç” anlaşmazlıklar için tek yetkili mahkeme olarak Teksas Ticaret Mahkemesini ilan etti. Bu değişiklik, hissedarların itirazlarını daha az olası, daha yavaş ve daha pahalı hale getiriyor.
Perşembe günkü oylama tazminatla ilgili olabilir, ancak alt metin yönetişimdir. Tesla, ulusal bütçe büyüklüğünde bir ücret planını kesinleştirmek üzere. Planın beklenen kabulü, güç dengesinin şirketin hırsı kadar yoğunlaştığını gösteriyor. Trilyon dolarlık oylama, Musk’ın hâlâ Tesla’da ipleri elinde tutup tutmadığını belirleyecek.
