ABDโnin en bรผyรผk 16โncฤฑ bankasฤฑ Silikon Vadisi Bankasฤฑ‘nฤฑn (SVB) batฤฑลฤฑyla baลlayan kriz, Avrupaโda ฤฐsviรงreli Credit Suisseโin sallanmasฤฑ ve UBSโe satฤฑlmasฤฑyla durulurken; uluslararasฤฑ piyasalarda ลimdi ticari gayrimenkul piyasalarฤฑnฤฑn (Commercial real estate โ CRE) vurulacaฤฤฑ konuลulmaya baลlandฤฑ.
Uyarฤฑyฤฑ yapanlardan biri de dรผnkรผ kรถลesinde โKredi daralmasฤฑ รถzellikle ticari emlak piyasalarฤฑnฤฑ etkileyecekโ diyen DรNYA Gazetesi yazarฤฑ Hafize Gaye Erkanโdฤฑ. Kรผresel uzmanlar da bu yรถnde art arda aรงฤฑklamalar yaparken; belki de en sert uyarฤฑ Amerikalฤฑ yatฤฑrฤฑm bankasฤฑ Morgan Stanleyโnin analistlerinden geldi. MS analistlerine gรถre CRE piyasasฤฑ, 2008 kรผresel bankacฤฑlฤฑk krizinden daha beter etkilenecek.
‘COVID’zede ofisler!
Pandeminin baลฤฑndan bu yana uzaktan รงalฤฑลma yaygฤฑnlaลtฤฑkรงa, ABDโdeki ticari gayrimenkuller de ‘COVID’zede olduโฆ
รlkenin en yรผksek tirajlฤฑ gazetesi USA Today, pandeminin baลlangฤฑcฤฑyla bankalarฤฑn batฤฑลฤฑ arasฤฑndaki dรถneme dikkat รงekti: โฤฐki bankanฤฑn mart ayฤฑndaki batฤฑลฤฑndan รงok รถnce, sektรถr, uzaktan รงalฤฑลma yรผzรผnden talebin azalmasฤฑ, artan maliyetler ve faizler gibi รงeลitli konularla boฤuลuyordu.โ MS analisti Lisa Shalett son raporunda sektรถrรผn sorununu ลรถyle รถzetledi: โEn bรผyรผk sorun, 2.9 trilyon dolarlฤฑk ticari ipoteฤin yarฤฑsฤฑndan fazlasฤฑnฤฑn รถnรผmรผzdeki birkaรง yฤฑl iรงinde yeniden finanse edilecek olmasฤฑ.
Mevcut oranlar olduฤu yerde kalsa bile, yeni borรง verme oranlarฤฑnฤฑn, CREโnin mevcut ipoteklerinin birรงoฤundan yรผzde 3.5 ila 4.5 puan daha yรผksek olmasฤฑ muhtemeldir.โ MS analistlerinin ortak gรถrรผลรผ de ลรถyle: โTicari gayrimenkul kredilerinin yรผzde 80โini kรผรงรผk ve orta รถlรงekli bankalarฤฑn oluลturduฤu gรถz รถnรผne alฤฑndฤฑฤฤฑnda, durum yakฤฑnda daha da kรถtรผleลebilir.
Ticari emlak fiyatlarฤฑ, 2008 mali krizi sฤฑrasฤฑndaki dรผลรผลle rekabet edecek ลekilde yรผzde 40 kadar dรผลebilir. Bu tรผr zorluklar sadece emlak sektรถrรผne deฤil, onunla ilgili tรผm iล รงevrelerine zarar verebilir.โ
“Yarฤฑ yarฤฑya dรผลecek”
Peki piyasa temsilcileri ne diyor? EY Americas Satฤฑล Mรผdรผrรผ Mark Grinis sektรถrรผn sorununu ลรถyle dile getiriyor: โVeri merkezlerimize veya e-ticarete gรผรง veren endรผstriyel binalarฤฑmฤฑza bakarsanฤฑz, oldukรงa iyi durumdalar. รok aileli bir ลirkete girerseniz, kiralar biraz yumuลayabilir, ancak hรขlรข konut arzฤฑ yetersizdir.
Ofis kredileri sรถz konusu olduฤunda, 2021โden bu yana hacme gรถre yรผzde 44 daha fazla temerrรผde dรผลtรผ ve yรผzde 55 daha fazla รถzel hizmetteydi. Yani fฤฑrtฤฑna bulutlarฤฑ geliyor. Kฤฑsa vadede, kรถtรผ yapฤฑlandฤฑrฤฑlmฤฑล, kapitalize edilmiล ve finanse edilmiล binalar muhtemelen ya bir รงeลit mรผlkiyet deฤiลikliฤine uฤrayacak ya da hacizden geรงecektir.โ
5 milyar dolarlฤฑk varlฤฑk yรถneten Dallas merkezli RREAF Holdingโin CEOโsu Kip Sowden de โdaha sฤฑkฤฑ borรง verme gerekliliฤiโ yรผzรผnden sektรถrรผn daraldฤฑฤฤฑna dikkat รงekti: โ2022โde ลirketimiz, 2021โdeki 1.3 milyar dolarlฤฑk iลlem hacminden 1.5 milyar dolarฤฑ aลtฤฑ. 2023โte ise, daha yรผksek faiz oranlarฤฑ ve finansal kurumlarฤฑn fon saฤlamaya รงalฤฑลacaฤฤฑ anlaลma sayฤฑsฤฑndaki azalma nedeniyle bu rakamlarฤฑn muhtemelen yarฤฑya dรผลeceฤini dรผลรผnรผyoruz.โ
รรถzรผm ne? ABD’li uzmanlarฤฑn aklฤฑna gelen ilk ลey, ofisleri eve dรถnรผลtรผrmek. Bu yรผzden de New York, San Fransisco ve Los Angeles gibi kentlerde yerel yรถnetimlerle mevzuat deฤiลimleri รผzerine toplantฤฑlar yapฤฑlmaya baลlandฤฑ bileโฆ
