Tรผrkiye Bilimler Akademisi (TรBA), halk arasฤฑnda “deniz salyasฤฑ” olarak bilinen ve รถzellikle Marmara Denizi’nde gรถrรผlen mรผsilaj sorununun รงรถzรผlebilmesi iรงin bu denizi รงevreleyen tรผm alanlarda ve Trakya’nฤฑn Karadeniz’e drene olan bรถlgelerinde kent, sanayi ve tarฤฑm kaynaklฤฑ besin yรผklerinin azaltฤฑlmasฤฑna yรถnelik hฤฑzlฤฑ ve etkin รถnlemler alฤฑnmasฤฑ gerektiฤini bildirdi.
TรBA’dan yapฤฑlan yazฤฑlฤฑ aรงฤฑklamaya gรถre, son dรถnemde sahillerde, รถzellikle Marmara Denizi’nde bรผyรผk รถlรงekte gรถzlenen mรผsilajฤฑn gรถrsel, ekolojik ve ticari anlamda olumsuz etkilerinin kamuoyunda gรผndem oluลturmasฤฑ nedeniyle “Deniz Salyasฤฑ Eylem Planฤฑ Deฤerlendirme Toplantฤฑsฤฑ” gerรงekleลtirildi.
TรBA ve TรBA Genรง Akademi รผyelerinin katฤฑldฤฑฤฤฑ toplantฤฑda deniz canlฤฑlฤฑฤฤฑ, saฤlฤฑk ve ekonomi gibi farklฤฑ alanlar iรงin risk oluลturan deniz salyasฤฑnฤฑn nedenleri, olasฤฑ tedbirleri, kalฤฑcฤฑ รงรถzรผm รถnerileri hakkฤฑnda รถnemli sonuรงlar ortaya konuldu.
Toplantฤฑda ileri sรผrรผlen gรถrรผลler doฤrultusunda hazฤฑrlanan deฤerlendirme raporunda mรผsilaj, “deniz รผrรผnleri avcฤฑlฤฑฤฤฑnฤฑ ve tรผr รงeลitliliฤini olumsuz etkileyen รงevre ve tรผm canlฤฑlar รผzerinde sorunlara yol aรงan bir olgu” olarak tanฤฑmlandฤฑ.
Sรถz konusu raporda, sorunun boyutlarฤฑna iliลkin ลu tespitlerde bulunuldu:
“Mรผsilajฤฑn temel sebebinin Marmara Denizi’ne deniz ekosisteminin taลฤฑma kapasitesinin รงok รผstรผnde ulaลan kent, sanayi ve tarฤฑm kaynaklฤฑ besin yรผkรผ ve beraberinde gรถzlenen aลฤฑrฤฑ biyolojik รผretim olduฤu dรผลรผnรผlmektedir. Bu aลฤฑrฤฑ besin yรผkรผ mรผsilaj gibi รงevresel krizlerin yanฤฑnda Marmara Denizi’nde oksijen azlฤฑฤฤฑ ve ekosistem yฤฑkฤฑmฤฑ gibi kronik sorunlara da sebep olmaktadฤฑr.
Marmara, Tรผrkiye’nin nรผfus yoฤunluฤu ve ekonomik faaliyetler aรงฤฑsฤฑndan ilk sฤฑrada gelen bรถlgesidir. Hฤฑzlฤฑ nรผfus artฤฑลฤฑ, kentlerin atฤฑk su ve atฤฑk yรผkรผ ile kirleticilerin miktarฤฑnฤฑ artฤฑrmaktadฤฑr. Atฤฑk su arฤฑtma tesislerinin yetersizliฤi mรผsilaj ve benzeri sorunlarฤฑn gรถrรผlme sฤฑklฤฑฤฤฑnฤฑ artฤฑrmaktadฤฑr.
Mรผsilaj gibi kirlenmeler sadece kฤฑsa vadeli deฤil uzun vadeli รงรถzรผmler isteyen sorunlardฤฑr. Mรผsilajฤฑn deniz yรผzeyi ve tabanฤฑna etkileri ayrฤฑ bir baลlฤฑk olarak ele alฤฑnmalฤฑdฤฑr. Bu sebeple kirlilik ile mรผcadelenin mevcut sorunlarฤฑ รงรถzmenin yanฤฑnda soruna uzun vadede kalฤฑcฤฑ รงรถzรผmler de iรงermesi gerekmektedir.
Yapฤฑlan araลtฤฑrmalar, mevsimsel olarak mรผsilaj oranlarฤฑnฤฑn artฤฑp azalabileceฤini ve bu oluลumun รงevresel faktรถrler ile iklim deฤiลiminden kolayca etkilenebileceฤini gรถstermektedir.
Marmara Denizi’nin yรผzeyinde ve derin sularฤฑndaki yoฤun mukus oluลumlarฤฑ, fitoplanktonlarฤฑn ani รงoฤalmalarฤฑ ve metabolik salgฤฑlarฤฑnฤฑn neden olduฤu mรผsilaj kรผmeleri oluลumuna sebep olmaktadฤฑr.
Mรผsilajฤฑn varlฤฑฤฤฑ ve uzun sรผre kalฤฑcฤฑ olmasฤฑ oluลturduฤu ekonomik zararlarฤฑ da artฤฑrmaktadฤฑr. รzellikle av sezonunda balฤฑkรงฤฑlฤฑk sektรถrรผnรผ kimi dรถnemlerde yรผzde 80’lere varan oranlarda olumsuz etkileyebilmektedir.”
Sorunun รงรถzรผmรผne yรถnelik รถneriler
Raporda mรผsilaj sorununu รงรถzรผmรผne iliลkin, “Marmara Denizi’ni รงevreleyen tรผm alanlarda ve Trakya’nฤฑn Karadeniz’e drene olan bรถlgelerinde kent, sanayi ve tarฤฑm kaynaklฤฑ besin yรผklerinin azaltฤฑlmasฤฑ iรงin hฤฑzlฤฑ ve etkin รถnlemler alฤฑnmalฤฑdฤฑr.” ifadesi kullanฤฑldฤฑ.
Marmara Denizi’yle komลu olan ve deniz ile etkileลimi bulunan (Tuna Havzasฤฑ gibi) รผlkelerin de sorunun รงรถzรผmรผne katฤฑlฤฑmlarฤฑnฤฑn ve desteklerinin talep edilmesi gerektiฤi belirtilen raporda, diฤer รงรถzรผm รถnerileri ise รถzet olarak ลรถyle sฤฑralandฤฑ:
“Mรผsilaj ile mรผcadelenin sadece sucul ekosistem ve รงevre aรงฤฑsฤฑndan deฤil aynฤฑ zamanda ekonomik ve toplumsal boyutlarฤฑ da dahil olmak รผzere disiplinler arasฤฑ deฤerlendirilmesine gereksinim vardฤฑr; bu sorun ilgili farklฤฑ bilim disiplinlerinin katkฤฑsฤฑ ile tartฤฑลฤฑlarak, kฤฑsa ve uzun vadeli รงรถzรผm รถnerileri belirlenerek acil eylem planฤฑ olarak uygulamaya konulmalฤฑdฤฑr.
Mรผsilajฤฑn kรผresel, ulusal ve bรถlgesel ekonomik etkileri รงevre kirliliฤi hasarฤฑ baลta olmak รผzere biyolojik รงeลitlilik, deniz รผrรผnleri รผretimi, balฤฑkรงฤฑlฤฑk faaliyetleri ve istihdam, turizm sektรถrรผne yรถnelik yaygฤฑn olumsuz etkilerini de iรงerecek ลekilde deniz ve รงevre ekonomistleri tarafฤฑndan รงok boyutlu analizlere gereksinim bulunmaktadฤฑr.
Mรผsilajฤฑn ekonomik, sosyal ve psikolojik etkileลimleri gรถz รถnรผnde bulundurularak รผreticilerin ve tรผketicilerin รงevre bilincinin/farkฤฑndalฤฑฤฤฑnฤฑn artฤฑrฤฑlmasฤฑnda mรผlki idare ve yerel yรถnetimlerin iล birliฤi รถnemlidir. Acil eylem planฤฑ รงerรงevesinde alฤฑnan tedbirlerin uygulanmasฤฑnฤฑn takibi รevre ve ลehircilik Bakanlฤฑฤฤฑ tarafฤฑndan saฤlanmalฤฑdฤฑr.
Mevcut atฤฑk su arฤฑtma tesislerinde proses ve kapasite yeterliliฤi saฤlanmalฤฑdฤฑr. Atฤฑk sularฤฑnฤฑ merkezi kentsel atฤฑk arฤฑtma tesisi havzasฤฑndaki atฤฑk su kanal ลebekesine deลarj eden organize sanayi bรถlgeleri ve tekil sanayi tesislerinin etkin izleme ve denetimleri ile รถncelikli ve tehlikeli maddeleri belediye kanal ลebekesine deลarj etmeleri รถnlenmelidir.
ฤฐstanbul Boฤazฤฑ Karadeniz giriลi ile รanakkale Boฤazฤฑ Marmara รงฤฑkฤฑลฤฑ arasฤฑnda, รถzellikle kฤฑyฤฑ ve geรงiล sularฤฑ baลta olmak รผzere, su kolonunda aylฤฑk bazda sรผrekli su kalitesi izlemesi yapฤฑlarak fizikokimyasal durum ve biyoรงeลitliliฤin takibi gereklidir.”
