AA muhabirinin derlediฤi bilgilere gรถre, ฤฐsviรงre, Norveรง, ฤฐzlanda ve Lihtenลtayn’dan oluลan Avrupa Serbest Ticaret Birliฤi (EFTA) ile Tรผrkiye arasฤฑndaki Serbest Ticaret ve ฤฐลbirliฤi Anlaลmasฤฑ (STA) 1 Nisan 1992’de yรผrรผrlรผฤe girerken, Tรผrkiye’nin akdettiฤi ilk STA olma รถzelliฤini taลฤฑyor.
Genel olarak mal ticareti ve gรผmrรผk vergilerinin kaldฤฑrฤฑlmasฤฑ odaklฤฑ anlaลmanฤฑn yenilenmesi ve gรผnรผn koลullarฤฑna uygun hale getirilmesi ihtiyacฤฑ doฤarken, yenilenen STA, 25 Haziran 2018 tarihinde ฤฐzlanda’da imzalandฤฑ. Anlaลma, iรง onay sรผreรงlerinin tamamlanmasฤฑnฤฑn ardฤฑndan ilgili Cumhurbaลkanlฤฑฤฤฑ Kararฤฑ ile 25 Mayฤฑs 2021’de Resmi Gazete’de yayฤฑmlandฤฑ.
Bu kapsamda taraflarca iรง onay sรผreรงlerinin tamamlanmasฤฑna dair bildirimler yapฤฑlฤฑrken, anlaลma yarฤฑn yรผrรผrlรผฤe girecek. Tรผrkiye Cumhuriyeti ile ฤฐsviรงre Konfederasyonu Arasฤฑnda Tarฤฑm Anlaลmasฤฑ da yine yarฤฑn yรผrรผrlรผkte olacak.
Revize edilen STA’yla, mal ticaretine iliลkin gรผmrรผk vergileri, ulusal muamele, teknik engeller, saฤlฤฑk ve bitki saฤlฤฑฤฤฑ, ticaret savunma araรงlarฤฑ gibi menลe kurallarฤฑ ile genel ve kurumsal hรผkรผmler gรผncellendi.
Sรถz konusu anlaลmanฤฑn ฤฐsviรงre, Norveรง, ฤฐzlanda ve Lihtenลtayn’a yรถnelik mal ticaretinin yanฤฑnda hizmet ticaretini de artฤฑrmasฤฑ bekleniyor.
EFTA ile fikri mรผlkiyet alanฤฑnda kapsamlฤฑ bir metin รผzerinde mutabฤฑk kalฤฑndฤฑ. Bu รงerรงevede, patent, marka, coฤrafi iลaretlerin korunmasฤฑ gibi alanlarda Dรผnya Ticaret รrgรผtรผ (DTร) kurallarฤฑnฤฑn รถtesinde dรผzenlemelere gidildi. Beลeri ilaรงlardaki verilerin korunmasฤฑ bakฤฑmฤฑndan ilk defa karลฤฑlฤฑklฤฑlฤฑk saฤlandฤฑ. Bรถylece ilk defa bir STA’da teknoloji transferini kolaylaลtฤฑrmaya yรถnelik iล birliฤi hรผkรผmlerine yer verildi.
Gรผmrรผk iล ve iลlemlerinin basitleลtirilmesini saฤlayan, ticaretin kolaylaลtฤฑrฤฑlmasฤฑna iliลkin DTร hรผkรผmleri anlaลmanฤฑn bir parรงasฤฑ haline getirildi.
Anlaลmanฤฑn uygulanmasฤฑnda veya yorumlanmasฤฑnda meydana gelen tรผm anlaลmazlฤฑklar iรงin uygulanacak geliลmiล bir “ikili anlaลmazlฤฑklarฤฑn halli mekanizmasฤฑ” oluลturuldu.
Tรผrkiye’ye AB’den daha dรผลรผk vergi uygulanacak
Bu arada, ฤฐsviรงre ile Tรผrkiye arasฤฑndaki temel tarฤฑm รผrรผnleri ve iลlenmiล tarฤฑm รผrรผnleri ticaretinde ileri bir liberalleลmeye gidildi.
ฤฐsviรงre, Tรผrkiye’nin tarฤฑm รผrรผnleri ihracatฤฑnda รถne รงฤฑkan รผrรผnlerin kendi pazarฤฑna tercihli giriลini saฤlamak amacฤฑyla eski anlaลmadaki tavizli รผrรผnlere ilave olarak, sฤฑzma zeytinyaฤฤฑ, narenciye, domates, sofralฤฑk รผzรผm gibi taze meyve-sebzeler ile meyve-sebze konserveleri gibi รผrรผnlerde Tรผrkiye’ye karลฤฑ AB ile aynฤฑ veya daha dรผลรผk vergi uygulamayฤฑ taahhรผt etti. Buna karลฤฑlฤฑk ฤฐsviรงre’ye, bazฤฑ รผrรผnlerde sฤฑnฤฑrlฤฑ tarife kontenjanฤฑ kapsamฤฑnda gรผmrรผk vergisi indirimi veya gรผmrรผk muafiyeti tanฤฑndฤฑ.
ฤฐลlenmiล tarฤฑm รผrรผnlerinin bir kฤฑsmฤฑnda ise ฤฐsviรงre, Tรผrkiye’den ithalatฤฑnda diฤer STA ortaklarฤฑndan daha dรผลรผk vergi uygulayacak.
Bรถylece bulgur, makarna, biskรผvi, ลekerleme, รงikolata gibi ฤฐsviรงre’ye ihraรง edilen ve ihraรง potansiyeli bulunan hemen tรผm iลlenmiล tarฤฑm รผrรผnlerinde gรผmrรผk vergisiz veya indirimli gรผmrรผk vergisiyle ihracat yapma imkanฤฑ saฤlandฤฑ. Buna karลฤฑlฤฑk Tรผrkiye, bazฤฑ รผrรผnlerde mevcut gรผmrรผk vergisi รผzerinden ฤฐsviรงre’ye yรผzde 15 ilave indirim uyguladฤฑ.
ฤฐzlanda ve Norveรง ile tarฤฑm ve iลlenmiล tarฤฑm รผrรผnleri ticaretinde eski anlaลmalardaki rejim muhafaza edildi.
ฤฐล ziyaretlerinde vize verilmesi garanti altฤฑna alฤฑndฤฑ
Hizmet ticaretine iliลkin kural ve taahhรผtlerin kapsama dahil edilmesiyle Tรผrkiye, hizmet sunucularฤฑ ve yatฤฑrฤฑmcฤฑlarฤฑ iรงin daha รถngรถrรผlebilir bir ticaret ortamฤฑ elde etti.
Bu kapsamda, kara yolu taลฤฑmacฤฑlฤฑฤฤฑnda kotalar kaldฤฑrฤฑlฤฑrken, taลฤฑmacฤฑlarฤฑn yรผksek ve ayrฤฑmcฤฑ รผcretlendirmeye tabi tutulmalarฤฑnฤฑn da รถnรผne geรงildi.
Taลฤฑmacฤฑlฤฑk personeli de dahil olmak รผzere iล insanlarฤฑnฤฑn ve diฤer hizmet sunucularฤฑnฤฑn vize, รงalฤฑลma ve oturma gibi izin baลvurularฤฑnda sรผreรงlerin ลeffaf ve รถngรถrรผlebilir kurallara baฤlanmasฤฑ saฤlandฤฑ.
EFTA รผlkelerine hizmet sunumu ve yatฤฑrฤฑm amaรงlฤฑ seyahat eden “iล ziyaretรงileri, ลirket iรงi transferler, sรถzleลme usulรผ hizmet sunanlar, baฤฤฑmsฤฑz profesyoneller, tฤฑr ลofรถrleri ve deniz adamlarฤฑ”nฤฑn baลvurularฤฑnda รถnceden yayฤฑmlanmฤฑล ลartlarฤฑ karลฤฑlamalarฤฑ halinde รงok giriลli vize verilmesi de dรผnyada ilk defa bir ticaret anlaลmasฤฑyla garanti altฤฑna alฤฑnmฤฑล oldu.
Yaลlฤฑ bakฤฑm hizmetlerinde imkan
Anlaลmayla, ฤฐsviรงre ile รถzel saฤlฤฑk hizmetleri, yaลlฤฑ bakฤฑm hizmetleri ve “wellness” hizmetleri alanlarฤฑnda hasta hareketliliฤi kolaylaลtฤฑrฤฑldฤฑ.
Turizm hizmetlerinde, paket tur dรผzenleyen Tรผrk seyahat acenteleriyle EFTA รผlkesi seyahat acentelerinden aynฤฑ miktarda teminat alฤฑnmasฤฑ hรผkรผm altฤฑna alฤฑnarak uluslararasฤฑ rekabetin tesisi aรงฤฑsฤฑndan adฤฑm atฤฑldฤฑ.
Anlaลma kapsamฤฑna e-ticaret de dahil edilirken, tรผketicinin korunmasฤฑna yรถnelik mevzuatฤฑn yakฤฑnlaลtฤฑrฤฑlmasฤฑ, istenmeyen ticari iletilerin รถnlenmesi, kiลisel verilerin korunmasฤฑna yรถnelik รถnlemlerin alฤฑnmasฤฑ ve elektronik imza sertifikalarฤฑnฤฑn karลฤฑlฤฑklฤฑ tanฤฑnmasฤฑ gibi hรผkรผmlere yer verildi.
ฤฐsviรงre, Norveรง, ฤฐzlanda ve Lihtenลtayn’dan oluลan, 14 milyonluk nรผfusa ve yaklaลฤฑk 1,1 trilyon dolarlฤฑk gayri safi yurtiรงi hasฤฑlaya sahip EFTA ile mevcut ikili ticaret hacmi 2020 yฤฑlฤฑ itibarฤฑyla 11 milyar dolar civarฤฑnda bulunuyor.
“ฤฐki รผlke arasฤฑnda teknoloji transferi kolaylaลacak”
Dฤฑล Ekonomik ฤฐliลkiler Kurulu (DEฤฐK) Tรผrkiye-ฤฐsviรงre ฤฐล Konseyi Baลkanฤฑ Yฤฑlmaz Yฤฑldฤฑz, yenilenen STA’nฤฑn, ฤฐsviรงre’yle ticari iliลkiler aรงฤฑsฤฑndan son derece รถnem taลฤฑdฤฑฤฤฑnฤฑ belirtti.
Yฤฑldฤฑz, “Anlaลma, ฤฐsviรงre ile yaklaลฤฑk 7,5 milyar dolar seviyesindeki toplam ticaret hacmimizin รถzellikle ihracat tarafฤฑnda hฤฑzla bรผyรผmesini saฤlayacak yenilikler getiriyor. Tรผrkiye ลu an ฤฐsviรงre’ye yฤฑlda 1 milyar dolardan fazla ihracat gerรงekleลtiriyor. ฤฐhracat รผrรผnlerimize baktฤฑฤฤฑmฤฑzda da tarฤฑm รผrรผnlerinden tekstile, ulaลฤฑm araรงlarฤฑndan eczacฤฑlฤฑk รผrรผnlerine, makine ve teรงhizattan metal sanayisine kadar รงok geniล ve dengeli bir รผrรผn yelpazemizin olduฤunu gรถrรผyoruz.” dedi.
Yenilenen STA ile ฤฐsviรงre’nin, hem temel hem de iลlenmiล tarฤฑm รผrรผnleri ihracatฤฑnda AB รผlkelerine kฤฑyasla Tรผrkiye’ye daha dรผลรผk vergi uygulamayฤฑ taahhรผt ettiฤini dile getiren Yฤฑldฤฑz, bรถylece Tรผrkiye’de รผretilen tarฤฑm รผrรผnlerinin rekabette daha avantajlฤฑ konuma geleceฤini sรถyledi.
Yฤฑldฤฑz, anlaลmanฤฑn kapsamฤฑna e-ticaretin de dahil edildiฤine iลaret ederek, ลunlarฤฑ kaydetti:
“Anlaลmayla yazฤฑlฤฑm gibi รผrรผnlerin ihracatฤฑnda gรผmrรผk vergisi muafiyeti gรผvence altฤฑna alฤฑnฤฑyor. Anlaลma yรผksek teknolojili รผrรผnlerdeki yeniliklerin karลฤฑlฤฑklฤฑ korunmasฤฑ ve iki รผlke arasฤฑnda teknoloji transferini kolaylaลtฤฑrmayฤฑ amaรงlayan maddeler iรงeriyor ki bunun, bu รผrรผnlerde ฤฐsviรงre’ye ihracatฤฑmฤฑzฤฑn artmasฤฑ aรงฤฑsฤฑndan รถnemi รงok bรผyรผk. Anlaลmanฤฑn ฤฐsviรงre ve Tรผrkiye arasฤฑnda รผrรผn ticaretinin yanฤฑ sฤฑra hizmet ticaretini de hฤฑzla geliลtirecek dรผzenlemeleri de beraberinde getirdiฤini gรถrรผyoruz. Bu รงerรงevede saฤlฤฑk, yaลlฤฑ bakฤฑmฤฑ ve turizm alanlarฤฑnda iki รผlke arasฤฑndaki hareketliliฤi artฤฑracak dรผzenlemeler dikkat รงekici. Tรผm bu deฤiลiklikleri bir araya getirdiฤimizde, yenilenen anlaลmanฤฑn ฤฐsviรงre ile ticaret hacmimize รงok olumlu etkisi olacaฤฤฑnฤฑ dรผลรผnรผyor, Sayฤฑn Cumhurbaลkanฤฑmฤฑzฤฑn liderliฤinde Ticaret Bakanlฤฑฤฤฑmฤฑzฤฑn attฤฑฤฤฑ bu adฤฑmฤฑn iki รผlke ekonomik iliลkilerine รงok bรผyรผk katkฤฑlar saฤlayacaฤฤฑna inanฤฑyorum.”
