Gerรงek Gรผndem’in haberine gรถre dรผnya genelinde milyarlarca insan yaลamฤฑn temel kaynaklarฤฑndan birine ulaลmakta gรผn geรงtikรงe daha da zorlanฤฑyor: Temiz su. Hรผkรผmetler ve yardฤฑm gruplarฤฑ su stresi yaลanan bรถlgelerdeki birรงok kiลiye yardฤฑm gรถtรผrseler bile, su probleminin kรผresel ฤฑsฤฑnma ve nรผfus artฤฑลฤฑ nedeniyle gรผn geรงtikรงe daha da ciddi seviyelere ulaลacaฤฤฑ tahmin ediliyor.
World Resources Institute’un (WRI) yaptฤฑฤฤฑ araลtฤฑrmaya gรถre 2040 yฤฑlฤฑnda ‘su stresinin’ en yรผksek olacaฤฤฑ รผlkelerden biri de Tรผrkiye olacak.
Birleลmiล Milletler’in tanฤฑmฤฑna gรถre bir bรถlgedeki yenilenebilir su kaynaklarฤฑnฤฑn yรผzde 25’i veya daha fazlasฤฑnฤฑn tรผketilmesi o bรถlgede ‘su stresi’ yaลandฤฑฤฤฑ anlamฤฑna geliyor.
2018 verilerine gรถre kรผresel olarak yenilebilir su kaynaklarฤฑnฤฑn yรผzde 18,4 kullanฤฑldฤฑ. Bรถlgesel olarak bakฤฑldฤฑฤฤฑnda ise Kuzey Afrika, Orta ve Gรผney Asya gibi bรถlgeler de ลimdiden su stresi seviyesi kritik noktalara ulaลฤฑrken, kรผresel popรผlasyonun sadece yรผzde 31’i hiรง risk taลฤฑmayan bรถlgelerde yaลฤฑyor.
WRI’ฤฑn yayฤฑnladฤฑฤฤฑ rapora gรถre, Tรผrkiye’de su stresi seviyesi 2040’ta yรผzde 80’lere kadar ulaลacak. Tรผrkiye ile birlikte Orta Doฤu, Orta Asya ve Kuzey Afrika’da da ciddi stres seviyesine ulaลฤฑlmasฤฑ bekleniyor.
2040’da 44 รผlkenin ya ‘รงok yรผksek’ ya da ‘yรผksek’ seviyede su stresi dรผzeyine ulaลacaฤฤฑ belirtilen raporda hฤฑzlฤฑ ลehirleลme, nรผfus artฤฑลฤฑ, iklim deฤiลimi ve ekonomik kalkฤฑnma gibi faktรถrlerin su sistemleri รผzerinde baskฤฑ kurduฤu ifade ediliyor.
Raporda ayrฤฑca รถzellikle Doฤu ve Gรผneydoฤu Asya’da deniz seviyesinin yรผkselmesinin sel riskini ciddi ลekilde artฤฑrdฤฑฤฤฑnฤฑ ve bu durumun arฤฑtma sistemlerine zarar vererek iรงilebilir su kaynaklarฤฑnฤฑ kirletebileceฤine dikkat รงekiliyor.
Her coฤrafyada su stresini azaltmanฤฑn sayฤฑsฤฑz yolu bulunuyor. Ancak uzmanlara gรถre bu sayฤฑsฤฑz yรถntemden รผรง tanesi uygulanabilirlik ve fayda bakฤฑmฤฑndan รถne รงฤฑkฤฑyor.
1. Tarฤฑmsal etkiyi artฤฑrmak
Dรผnya, her bir su damlacฤฑฤฤฑnฤฑn yemek sistemlerinin iรงine girmesine ihtiyaรง duyuyor. รiftรงiler daha az suya ihtiyaรง duyan tohumlar kullanฤฑr ve sulama sitemlerini geliลtirirse bu alanda yapฤฑlan su kaybฤฑnฤฑn azaltฤฑlabileceฤi dรผลรผnรผlรผyor. Aynฤฑ ลekilde sermaye sahiplerinin ve teknolojik geliลmin de suyu koruyan yatฤฑrฤฑmlara รถncelik vermesi gerekiyor.
2. Gri ve yeลil yapฤฑlaลmaya yatฤฑrฤฑm
Dรผnya Bankasฤฑ’nฤฑn araลtฤฑrmasฤฑna gรถre, sulama hattฤฑ ve arฤฑtma tesislerinin sulak alanlarda ve nehir havzalarฤฑnda oluลturulmasฤฑ su tedariki ve kalitesini yรผkseltmek iรงin en รถnemli araรงlardan biri olabilir.
3. Yeniden kullanฤฑm ve geri dรถnรผลรผm
รรงรผncรผ ve en basit yรถntem ise kullandฤฑฤฤฑmฤฑz suyu, kullanฤฑlmฤฑล olarak deฤerlendirmekten vazgeรงmemiz ve onu yeni bir su kaynaฤฤฑ olarak kullanmamฤฑz. Bu durumun su kaynaklarฤฑnฤฑn tรผketimini azaltฤฑrken, su artฤฑma maliyetlerini de oldukรงa azaltabileceฤi dรผลรผnรผlรผyor.
