Gazetenin ฤฐstanbul’dan bildiren muhabiri geรงen yฤฑl darbe giriลimi ve bir dizi bombalฤฑ saldฤฑrฤฑnฤฑn etkisiyle zorlanan Tรผrk Lirasฤฑ ve ekonomisinde bu yฤฑl gรถrรผlen canlanmanฤฑn iyi bir รถrneฤi olarak beyaz eลya รผreticisi Arรงelik’ten baลlamฤฑล ve ลirketin yรถnetim kurulu baลkanฤฑ Hakan Bulgurlu ile gรถrรผลmรผล.
“Hakan Bulgurlu Arรงelik ve baฤlฤฑ firmalarฤฑn รผrettiฤi beyaz eลyanฤฑn satฤฑลlarฤฑnฤฑn 2017’de artmaya baลladฤฑฤฤฑnฤฑ, yฤฑlฤฑn ilk รงeyreฤinde geรงen yฤฑlฤฑn aynฤฑ dรถnemine gรถre satฤฑลlarda yรผzde 39 artฤฑล yaลandฤฑฤฤฑnฤฑ anlatฤฑyor ve ekliyor: ‘Bana rakamlarฤฑn bu kadar gรผรงlรผ olduฤu bir baลka ekonomi gรถsterin.’
“Hรผkรผmetin ciddi teลvik tedbirleri geรงen yฤฑlฤฑn son รงeyreฤinde gayri safi yurt iรงi hasฤฑladaki yรผzde 1,8 kรผรงรผlmeden bu yฤฑlฤฑn ilk รงeyreฤinde yรผzde 5 bรผyรผme hฤฑzฤฑna getirmekte etkili oldu.
“Burada asฤฑl รถnemli soru, hรผkรผmetin krediye eriลimi kolaylaลtฤฑrma tedbidlerinin Arรงelik firmasฤฑ ve ekonominin tamamฤฑ aรงฤฑsฤฑndan satฤฑลlarda geรงici bir artฤฑลฤฑn รถtesinde bir iyileลtirme saฤlayฤฑp saฤlayamayacaฤฤฑ.
“Teลvik paketinin bir kฤฑsmฤฑ geรงici vergi muafiyetlerinden oluลuyordu. รrneฤin yรผzde 6,7 oranฤฑndaki tรผketim vergisinin kaldฤฑrฤฑlฤฑลฤฑ Tรผrkiye’nin en bรผyรผk sermaye gruplarฤฑndan Koรง’a baฤlฤฑ Arรงelik gibi bir รงok ลirketin iลine yaradฤฑ.
“Paketin bir baลka bileลeni krediye eriลimi kolaylaลtฤฑrฤฑcฤฑ รถnlemlerdi ki bunlar firmalara ve yรถneticilerine yaklaลฤฑk 50 milyar dolar yeni krediyi garanti ederken isteksiz bankalarฤฑn karลฤฑ karลฤฑya gelebileceฤi riskler hรผkรผmet tarafฤฑndan รผstlenilmiล oluyordu.
“Arรงelik Yรถnetim Kurulu Baลkanฤฑ Bulgurlu yฤฑlฤฑn ilk รงeyreฤinde gรถrรผlen yรผzde 5 bรผyรผmenin bรผyรผk รถlรงรผde bu teลviklerden kaynaklandฤฑฤฤฑnฤฑ dรผลรผnรผyor ve vergi muafiyetleri kaldฤฑrฤฑlฤฑnca tรผketimin azalacaฤฤฑ inancฤฑnda.
‘Yatฤฑrฤฑmcฤฑlar rakamlara bakฤฑyor’
“Bulgurlu ekonomideki canlanmanฤฑn yatฤฑrฤฑmcฤฑlarฤฑn Tรผrkiye politikasฤฑndan kaynaklฤฑ endiลelerinin รถnรผne geรงtiฤini anlatฤฑyor. Yakฤฑnda gรถrรผลtรผฤรผ 22 fon yรถneticisinden hiรง birinin kendisine geรงen yฤฑlki darbe giriลiminden sonra ilan edilen Olaฤanรผstรผ Hal Yรถnetimi hakkฤฑnda soru yรถneltmediฤinden bahsediyor. Hepsi bรผyรผme potansiyeliyle ilgili imiล.
“Teลvikler yakฤฑnda sona eriyor. Vergi muafiyetleri Eylรผl ayฤฑnda sona erecek ve kredi garanti fonu 19 milyar dolara inecek.
“Tรผrkiye Maliye Bakanฤฑ Naci Aฤbal paketin amacฤฑna ulaลtฤฑฤฤฑnฤฑ, yerel bankalarฤฑn kaynaklarฤฑnฤฑn yetersiz kaldฤฑฤฤฑ yerde bรผyรผmeyi desteklediฤini sรถylรผyor.
“Fakat herkes bu gรถrรผลte deฤil. Hรผkรผmetin desteฤi canlanma saฤlamฤฑล olabilir ama bu adฤฑmlar Tรผrkiye ekonomisinin ucuz krediye baฤฤฑmlฤฑlฤฑฤฤฑnฤฑ da derinleลtirmiล oldu.
“En bรผyรผk kaygฤฑlardan biri kredilerin niteliฤiyle ilgili. Hรผkรผmet yeni kredilerin รถdenemeyen kฤฑsฤฑmlarฤฑnฤฑn yรผzde 7’sinin sorumluluฤunu รผstlenmekle aslฤฑnda kredi koลullarฤฑnฤฑ kolaylaลtฤฑrmฤฑล oluyor. Yani bankalar daha riskli krediler veriyor ve mรผลterilerin bu krediyle ne yaptฤฑฤฤฑndan her zaman tam emin olamฤฑyorlar.
Kredilerin nereye gittiฤi tartฤฑลmasฤฑ
“Maliye Bakanฤฑ Aฤbal, kredlierin yรผzde 60’ฤฑnฤฑn muhtemelen yeni yatฤฑrฤฑmlar iรงin kullanฤฑlacaฤฤฑnฤฑ sรถylรผyor ve kredilerin niteliฤi konusunda gรผvenli gรถrรผnรผyor.
“Ama รถrneฤin GlobalSource Partners adlฤฑ danฤฑลmanlฤฑk firmasฤฑndan Atilla Yeลilada “Bu adฤฑmlarฤฑ atmasalar yรผzlerce ลirket batacaktฤฑ, ama endiลe verici ลeyler var” diyor ve verilen kredilerin nereye gittiฤinin belli olmadฤฑฤฤฑnฤฑ sรถylรผyor.
“Ankara’da pahalฤฑ bir balฤฑk lokantasฤฑnda tanฤฑลtฤฑฤฤฑmฤฑz lรผks tasarฤฑm mutfak ลirketi sahibi Serkan, 160 kiลi รงalฤฑลtฤฑrฤฑyor. Fondan aldฤฑฤฤฑ 800 bin Tรผrk lirasฤฑ krediyle daha yรผksek faizli eski borรงlarฤฑnฤฑ รถdemiล.
“Arkadaลฤฑ olan lokanta sahibi ise aldฤฑฤฤฑ krediyle liranฤฑn dรผลรผลรผne karลฤฑ รถnlem olarak Amerikan dolarฤฑ almฤฑล. รevrelerindeki baลka genรง iลadamlarฤฑ aldฤฑklarฤฑ kredilerle ลu an รงok dรผลmรผล olan hisse senetlerine yatฤฑrฤฑm yapmฤฑลlar.
“Serkan, ‘Biliyorum iyi bir ลey deฤil bu’ diyor ve gรผlรผyor: ‘ama en azฤฑndan bugรผn iรงin karnฤฑmฤฑz doyuyor!'” (BBC Tรผrkรงe)
