BBC Tรผrkรงe’nin haberine gรถre Saฤlฤฑk Bakanlฤฑฤฤฑ verilerine gรถre geรงtiฤimiz on ayda toplamda 55 milyon birinci doz, 48 milyon ikinci doz ve 11 milyon รผรงรผncรผ doz aลฤฑ yapฤฑldฤฑ.
Tรผrkiye’nin gรผnlรผk aลฤฑlama oranฤฑnda dramatik bir dรผลรผล yaลandฤฑฤฤฑnฤฑ sรถyleyen uzmanlar, resmi verilere gรถre ลu anda Tรผrkiye’de gรผnde yaklaลฤฑk 200 bin doz aลฤฑ yapฤฑldฤฑฤฤฑnฤฑ ifade ediyor.
Bu sayฤฑnฤฑn Aฤustos ayฤฑnda bir milyon dozdan fazla olduฤu gรถz รถnรผne alฤฑndฤฑฤฤฑnda, Tรผrkiye’nin aลฤฑlama oranฤฑnda neredeyse beลte bir seviyesine gerilediฤi anlaลฤฑlฤฑyor.
Nitekim Saฤlฤฑk Bakanฤฑ Fahrettin Koca’nฤฑn 31 Ekim’de yaptฤฑฤฤฑ aรงฤฑklamaya gรถre, Tรผrkiye’de yaklaลฤฑk 3 milyon kiลi zamanฤฑ gelen รผรงรผncรผ doz aลฤฑsฤฑnฤฑ henรผz yaptฤฑrmadฤฑ.
Tรผrk Tabipleri Birliฤi (TTB) Aile Hekimliฤi Kolu Sekreteri Dr. Sibel Uyan, รงalฤฑลtฤฑฤฤฑ aile saฤlฤฑฤฤฑ merkezinde artฤฑk gรผnde bir flakon (6 kiลilik aลฤฑ paketi) bile aลฤฑ yapmadฤฑklarฤฑnฤฑ anlatฤฑyor:
“Gรผnde ortalama 12-13 flakon aลฤฑ yaparken, bugรผn bir flakon yapabilir miyiz endiลe ediyoruz. Geรงen gรผn altฤฑ kiลiyi yan yana getiremedik, bekleyenleri gรถnderdik. รรผnkรผ altฤฑ kiลi bir araya gelmeden bu aลฤฑlarฤฑ yapamฤฑyoruz.”
TTB Merkez Konseyi รผyesi Dr. Kazฤฑm Doฤan Eroฤullarฤฑ’na gรถre, toplum baฤฤฑลฤฑklฤฑฤฤฑnฤฑn saฤlanabilmesi iรงin, en geรง 3-4 ay iรงerisinde toplumun yรผzde 70’inin aลฤฑlanabilmesi gerekiyordu ancak Tรผrkiye, bu hedeften รงok uzakta kaldฤฑ:
“Ocak ayฤฑnda baลlayan aลฤฑlama รงalฤฑลmalarฤฑnda yaklaลฤฑk 10 ayฤฑ geride bฤฑraktฤฑk ve biz halen belli bir seviyeye ulaลamadฤฑk. ฤฐlk dozunu Ocak’ta olanlar halen aลฤฑlฤฑ sayฤฑlฤฑyor. Aลฤฑlamada tam bir kaotik durum var.”
‘Toplum baฤฤฑลฤฑklฤฑฤฤฑ saฤlanamadฤฑ‘
Koronavirรผs salgฤฑnฤฑ karลฤฑsฤฑnda toplum baฤฤฑลฤฑklฤฑฤฤฑnฤฑn saฤlanmasฤฑ, salgฤฑnla baลa รงฤฑkabilmek iรงin en รถnemli hedeflerden biri olarak gรถrรผlรผyor.
Ancak hem uzmanlar hem de Saฤlฤฑk Bakanlฤฑฤฤฑ’na gรถre, Tรผrkiye’de henรผz toplum baฤฤฑลฤฑklฤฑฤฤฑ saฤlanamadฤฑ.
BBC Tรผrkรงe’ye konuลan saฤlฤฑkรงฤฑlar, Mayฤฑs-Haziran aylarฤฑndan รถnce iki doz Sinovac aลฤฑsฤฑ olmuล ancak รผรงรผncรผ dozu henรผz olmamฤฑล kiลilerin artฤฑk koronavirรผse karลฤฑ ‘aลฤฑsฤฑz’ sayฤฑlmasฤฑ gerektiฤini sรถylรผyor.
Prof. Murat Akova, “Tรผrkiye’de yapฤฑlan iki doz aลฤฑ sayฤฑsฤฑ iรงerisinde, iki doz Sinovac aลฤฑsฤฑ olan nรผfus da bulunuyor. Fakat iki doz Sinovac aลฤฑsฤฑnฤฑn pratik olarak bir etkisi kalmadฤฑ. Dolayฤฑsฤฑyla ลu anda Tรผrkiye aลฤฑlama oranฤฑ aรงฤฑsฤฑndan oldukรงa gerilerde” diyor.
Koca dรผn TBMM’de gazetecilerin sorularฤฑnฤฑ yanฤฑtlarken, Tรผrkiye’de iki doz aลฤฑsฤฑnฤฑ yaptฤฑrmฤฑล kiลilerin oranฤฑnฤฑn yรผzde 59 olduฤunu sรถyledi:
“En az yรผzde 70-80 oranฤฑnda toplum baฤฤฑลฤฑklฤฑฤฤฑnฤฑ saฤlamamฤฑz gerekiyor. Peki ลu anda neredeyiz? Nรผfusun iki doz aลฤฑsฤฑnฤฑ yaptฤฑrmฤฑล olan kiลilerin oranฤฑ yรผzde 59’a, en az bir dozunu yaptฤฑrmฤฑลlarฤฑn oranฤฑ da yรผzde 67’ye ulaลtฤฑ.”
“Dolayฤฑsฤฑyla bu oranฤฑ daha yukarฤฑ รงekmemiz gerektiฤi ortada. รรผnkรผ toplumsal baฤฤฑลฤฑklฤฑk elde edilmedikรงe bu salgฤฑnฤฑn รผstesinden gelmemiz kolay olmayacak.”
‘Sadece iki doz Sinovac aลฤฑsฤฑ olanlar artฤฑk aลฤฑsฤฑz sayฤฑlmalฤฑ‘
Tรผrkiye’de hali hazฤฑrda iki doz aลฤฑ yaptฤฑrmฤฑล 48 milyon kiลi varken, รผรงรผncรผ dozunu yaptฤฑrmฤฑล 11 milyon kiลi bulunuyor.
Bilim insanlarฤฑna gรถre, koronavirรผs aลฤฑlarฤฑnฤฑn yalnฤฑzca belli bir sรผre koruyuculuฤu bulunuyor.
Prof. Akova, iki doz aลฤฑ olmanฤฑn koronavirรผse karลฤฑ korunmak iรงin yeterli olmadฤฑฤฤฑnฤฑ ve aลฤฑlarฤฑn belli aralฤฑklarla yeniden uygulanmasฤฑ gerektiฤini anlatฤฑyor:
“Sinovac’ฤฑn etkisi, ikinci dozdan sonra on dรถrdรผncรผ haftadan itibaren giderek azalฤฑyor. ฤฐki doz Biontech aลฤฑsฤฑndan sonra beลinci ayda hafif orta ลiddetteki hastalฤฑฤa karลฤฑ koruyuculuk yรผzde yirmi iki dรผzeyine dรผลรผyor. Bu รงok dramatik bir azalma.”
“Buna karลฤฑlฤฑk beลinci ayda รผรงรผncรผ doz yapฤฑlmฤฑล kiลilerde bu koruyuculuk birdenbire yรผzde doksan รผรงe รงฤฑkฤฑyor. Yani รถyle gรถzรผkรผyor ki Biontech aลฤฑsฤฑnda 4-6 ayda bir hatฤฑrlatma dozu gerekecek. Sinovac’ta bu sรผre daha da kฤฑsa.”
“Belki Sinovac’ฤฑn ya da buna benzer inaktive aลฤฑlara iki dozla deฤil, รผรง dozla baลlanmasฤฑ gerekecek. Yani hangi aลฤฑ olursa olsun, beลinci altฤฑncฤฑ ay civarฤฑnda etkileri belirgin derecede azalฤฑyor.”
Uzmanlar, Mayฤฑs-Haziran ayฤฑndan รถnce Sinovac ikinci dozunu olmuล kiลilerin artฤฑk “aลฤฑsฤฑz” sayฤฑlmasฤฑ gerektiฤini ifade ediyor.
Dr. Uyan, “Saฤlฤฑk Bakanlฤฑฤฤฑ bu kiลileri de hala kรขฤฤฑt รผzerine aลฤฑlฤฑ kabul ediyor ancak bu bilimsel deฤil, รงรผnkรผ o aลฤฑlar artฤฑk koruyuculuฤunu yitirdi” diyor.
Dr. Eroฤullarฤฑ da iki doz Sinovac aลฤฑsฤฑ olan kiลilerin artฤฑk รผรงรผncรผ doz aลฤฑsฤฑnฤฑ olmasฤฑ gerektiฤini ifade ediyor:
“ลu ana dek yapฤฑlan 11 milyon รผรงรผncรผ dozun ne kadarฤฑnฤฑ Sinovac ne kadarฤฑnฤฑ Biontech aลฤฑsฤฑnฤฑn oluลturduฤu verisi paylaลฤฑlmฤฑyor. Ancak iki doz Sinovac olanlarฤฑn antikor seviyeleri dรผลtรผ, mutlaka รผรงรผncรผ bir hatฤฑrlatma dozuna ihtiyaรง var.”
Tรผrkiye’de aลฤฑya ilgi neden azalฤฑyor?
Prof. Akova’ya gรถre toplumda yรผzde 10-15 civarฤฑnda olduฤu tahmin edilen aลฤฑ karลฤฑtlarฤฑnฤฑn yanฤฑ sฤฑra, genel olarak aลฤฑya ilgide azalma yaลanฤฑyor.
Dr. Uyan, toplumda ‘iki doz aลฤฑlanmak yeterli’ algฤฑsฤฑnฤฑn hรขkim olduฤunu ve รผรงรผncรผ doz aลฤฑ olmak konusunda kafa karฤฑลฤฑklฤฑฤฤฑ bulunduฤunu deฤerlendiriyor:
“Aile hekimliฤimize gelen รงift doz Biontech aลฤฑlฤฑ kiลilere, ‘รรงรผncรผ doza henรผz ihtiyacฤฑnฤฑz yok’ diyoruz. O da gidiyor, evdeki nenesine sรถylรผyor. Sinovac olmuล nenesi, ‘Ben de iki aลฤฑ oldum, demek ki benim de aลฤฑ olmama gerek yok’ diye dรผลรผnรผyor.”
Hekimler, aลฤฑlar arasฤฑndaki bu farkฤฑn kamuoyuna yeterince anlatฤฑlamadฤฑฤฤฑnฤฑ dรผลรผnรผyor.
Prof. Akova, sadece Saฤlฤฑk Bakanฤฑ tarafฤฑndan belli saatlerde yapฤฑlan Twitter paylaลฤฑmlarฤฑnฤฑn yeterli olmadฤฑฤฤฑnฤฑ deฤerlendiriyor.
Dr. Eroฤullarฤฑ da “Aลฤฑ noktalarฤฑ oluลturulup insanlarฤฑn aลฤฑya teลvik edilmesi ve meslek รถrgรผtleriyle iล birliฤi yapฤฑlmasฤฑ gerekirdi. Sadece tweet atarak, halkฤฑ aลฤฑya ikna edemiyorsunuz” diyor:
“Sosyal medyada ve televizyonlarda aลฤฑ karลฤฑtlฤฑฤฤฑnฤฑ artฤฑran bilgi kirliliฤiyle ilgili de hiรงbir dรผzenleme yapฤฑlmadฤฑ. Normalde bir araya gelebilmek iรงin gerekli olan HES sorgulamasฤฑ ve PCR testi zorunluluฤu, aลฤฑ karลฤฑtlarฤฑnฤฑn mitinglerinde uygulanmadฤฑ. Bu insanlar toplumun gรถzรผnรผn iรงine baka baka aลฤฑ karลฤฑtlฤฑฤฤฑnฤฑ yaydฤฑ.”
รte yandan, Biontech aลฤฑsฤฑnฤฑn yan etkilerine karลฤฑ duyulan korkunun da aลฤฑlama hฤฑzฤฑnฤฑ yavaลlatan bir etken olduฤu deฤerlendiriliyor.
Dr. Uyan, “Salgฤฑnฤฑn baลฤฑnda Biontech temin edemeyen bakanlฤฑk, Sinovac’ฤฑ yere gรถฤe sฤฑฤdฤฑramadฤฑ ve sรผrekli yan etkilerinin daha az olduฤunu vurguladฤฑ. ลu anda kimse Biontech aลฤฑsฤฑnฤฑ ลu anda kimse รผรงรผncรผ veya dรถrdรผncรผ aลฤฑ olarak yaptฤฑrmak istemiyor. รรผnkรผ korktular” diyor.
Aลฤฑ randevusu sisteminde de kimi aksaklฤฑklar yaลandฤฑฤฤฑnฤฑ sรถyleyen Dr. Uyan, tรผm bu sebeplerin insanlarฤฑ aลฤฑda uzaklaลtฤฑrdฤฑฤฤฑnฤฑ savunuyor:
“ฤฐki doz Sinovac olan herkese รผรงรผncรผ doz Sinovac tanฤฑmlandฤฑ ama รผรงรผncรผ dozunda Biontech olmak isteyenler iรงin รถnce 3 ay geรงmesi yeterli dediler, sonra ellerinde aลฤฑ olmadฤฑฤฤฑ iรงin 6 aya รงฤฑkardฤฑlar, geรงen hafta tekrar 3 aya dรผลรผrdรผler. Uygulamadaki farklฤฑlฤฑklar da insanlarฤฑ yฤฑldฤฑrdฤฑ.”
“Orta okul ve lise รถฤrencilerinin aลฤฑlanmasฤฑ ลart ama bunlarฤฑn aลฤฑlanmasฤฑ iรงin velinin akฤฑllฤฑ telefonu olmasฤฑ ve e-nabฤฑz uygulamasฤฑnฤฑ kullanmasฤฑ gerekiyor. Bunlar bu yolu zorlaลtฤฑran, bu yoldaki meลakkat arttฤฑran ลeyler. Halbuki รงocuklarฤฑmฤฑzฤฑ saฤlฤฑk merkezlerine gรถtรผrรผp, aลฤฑ yaptฤฑrmak istediฤimizi beyan etmemiz yeterli olmalฤฑ.”
Hala aลฤฑlanmayanlar arasฤฑnda hangi gruplar var?
Tรผrkiye koronavirรผs aลฤฑ hakkฤฑnฤฑ 18 yaล รผzeri yurttaลlar iรงin doฤrudan tanฤฑmlarken, 12-17 yaล arasฤฑ รงocuklarฤฑn aลฤฑlanmasฤฑnฤฑ ise ailelerin tercihine bฤฑraktฤฑ.
12 yaล altฤฑ รงocuklar iรงin ise aile tercihine bakฤฑlmaksฤฑzฤฑn, herhangi bir aลฤฑlama planlanmadฤฑฤฤฑ aรงฤฑklandฤฑ.
12-17 yaล arasฤฑ รงocuklarฤฑn aลฤฑlanma oranฤฑnฤฑn dรผลรผk olduฤunu รงรผnkรผ ailelerin tereddรผt yaลadฤฑฤฤฑnฤฑ sรถyleyen Prof. Akova, “รocuklarฤฑn da aลฤฑ olmasฤฑ gerektiฤi konusunda ailelere yeterince bilgilendirme yapฤฑlmฤฑyor” diyor.
Diฤer yandan Saฤlฤฑk Bakanฤฑ Koca 29 Ekim’de Twitter’dan yaptฤฑฤฤฑ paylaลฤฑmla, gebe รถlรผmlerinin 2020’de salgฤฑn รถncesi yฤฑla gรถre %52 arttฤฑฤฤฑnฤฑ, bu yฤฑl ise geรงen yฤฑla oranla %50 daha fazla anne adayฤฑnฤฑn Covid-19 sebebiyle hayatฤฑnฤฑ kaybettiฤini aรงฤฑkladฤฑ.
Koca, koronavirรผs nedeniyle hayatฤฑnฤฑ kaybeden gebelerin yรผzde 99’unun aลฤฑsฤฑz olduฤunu sรถyleyerek, gebelerde aลฤฑlanma oranฤฑnฤฑn “รงok dรผลรผk” olduฤunu aรงฤฑkladฤฑ.
Dr. Aslฤฑ Davas, “Gebeler doฤaldฤฑr ki tedirginler. Aลฤฑlamaya direnรง var. Hem gebelere hem de gebelere bakan doktorlara daha รงok bilgilendirme yapฤฑlmasฤฑ gerekiyor. รรผnkรผ baฤฤฑลฤฑklฤฑk sistemleri gebelik nedeniyle baskฤฑlanmฤฑล olduฤundan รงok savunmasฤฑzlar” diyor.
Koca ayrฤฑca, yoฤun bakฤฑmlarda vefat edenlerin halen yรผzde 80 oranฤฑnda 60 yaล รผzeri olduฤunu sรถylรผyor:
“Toplum olarak, toplumsal baฤฤฑลฤฑklฤฑk noktasฤฑna eriลmeyi hedeflemeliyiz. Kapanmayฤฑ veya baลka tedbirleri dรผลรผnme noktasฤฑnda olmamalฤฑyฤฑz.”
Biontech aลฤฑsฤฑ olanlara 3. doz ne zaman tanฤฑmlanacak?
Saฤlฤฑk Bakanฤฑ Fahrettin Koca, dรผn TBMM’de gazetecilerin sorularฤฑnฤฑ yanฤฑtlarken, Biontech aลฤฑlarฤฑna ne zaman รผรงรผncรผ dozun tanฤฑmlanacaฤฤฑ sorusuyla ilgili olarak bu akลamki Bilim Kurulu toplantฤฑsฤฑnฤฑ iลaret etti.
Koca, “Biontech sonrasฤฑ รผรงรผncรผ doz gerekli mi, gerekiyorsa ne zaman yapฤฑlฤฑr ve kimlere yapฤฑlmalฤฑ? Yarฤฑn Bilim Kurulu toplantฤฑmฤฑzฤฑn gรผndeminde bu olacak” dedi.
Uzmanlar ise Biontech aลฤฑsฤฑ olanlar iรงin en erken 2022 Ocak ayฤฑnda รผรงรผncรผ dozun tanฤฑmlanacaฤฤฑnฤฑ tahmin ediyor.
Biontech’in koruma sรผresinin gรถrece daha uzun olarak kabul edildiฤini sรถyleyen Dr. Uyan, iki doz Biontech aลฤฑsฤฑ olanlarฤฑn daha fazla beklemek zorunda kalabileceฤini deฤerlendiriyor:
“Sinovac’ta altฤฑ ay antikor yรผksekliฤi devam ediyor diye bilirdik, sonraki รงalฤฑลmalarda altฤฑ ay olmadฤฑฤฤฑ ispatlandฤฑ. Biontech’i ise 9 ay diye biliyorduk ama ลimdi altฤฑ ay olduฤu ifade ediliyor.”
“รlkemize Biontech aลฤฑsฤฑ Nisan-Mayฤฑs gibi geldi. Dolayฤฑsฤฑyla en erken Haziran ayฤฑnda, ikinci doz Biontech aลฤฑsฤฑ yapmaya baลladฤฑk. รzerine 6 ay eklersek, en erken 2022 Ocak ayฤฑnda รผรงรผncรผ dozun tanฤฑmlanacaฤฤฑnฤฑ tahmin ediyoruz.”
