ABD’li ekonomi profesรถrรผ Paul Krugman, ABD Baลkanฤฑ Donald Trump ile Cumhurbaลkanฤฑ Recep Tayyip Erdoฤan arasฤฑnda รงok sayฤฑda benzerlik olduฤunu ve Tรผrkiye’de yaลanan bazฤฑ ลeylerin ABD’de olabileceklerin “bir รถnizlemesi” niteliฤi taลฤฑdฤฑฤฤฑnฤฑ yazdฤฑ.
Krugman, her iki liderin de uzmanlaลmayฤฑ “hor gรถrdรผฤรผnรผ” ve etraflarฤฑnฤฑ “cahillikleri ve tuhaf gรถrรผลleriyle tanฤฑnan kiลilerle” doldurduklarฤฑnฤฑ ifade ederek, “liderlik kalitesinin” ise kriz anlarฤฑnda birdenbire รถnem kazandฤฑฤฤฑnฤฑ belirtti.
ลu anda City University of New York’ta รถฤretim รผyeliฤi yapan Krugman, dรผnyanฤฑn en etkin ekonomistleri arasฤฑnda gรถsteriliyor ve รถzellikle likidite sorunlarฤฑ, dรถviz krizleri ve uluslararasฤฑ ekonomi alanฤฑndaki รงalฤฑลmalarฤฑyla tanฤฑnฤฑyor.
Krugman, New York Times’da yayฤฑnlanan “Tรผrkiye’nin Trump’ฤฑ รงalkantฤฑlฤฑ bir dรถnemden geรงiyor” baลlฤฑklฤฑ yazฤฑsฤฑna ลu cรผmlelerle baลladฤฑ:
“Kฤฑran kฤฑrana geรงen bir seรงimin ardฤฑndan mรผesses nizam karลฤฑtฤฑ bir lider iktidarฤฑ ele geรงirir. Kฤฑsa bir sรผre iรงerisinde kurduฤu hรผkรผmetin yolsuzluklara bulaลtฤฑฤฤฑ ortaya รงฤฑkar ancak yargฤฑ sistemini รงรถkertmeyi ve yalnฤฑzca hakkฤฑnda aรงฤฑlan ve destekรงileri tarafฤฑndan ‘cadฤฑ avฤฑ’ olarak isimlendirilen yolsuzluk soruลturmalarฤฑnฤฑ sรผmen altฤฑ etmekle kalmaz, aynฤฑ zamanda gรผcรผnรผ pekiลtirmeyi ve gรผcรผnรผ sฤฑnฤฑrlayan kurumlarฤฑ (“derin devleti”) zayฤฑflatmayฤฑ da baลarฤฑr.
“Bahsettiฤim kiลi Donald Trump olabilir mi? Olabilir. Ama kastettiฤim kiลi Tรผrkiye Cumhurbaลkanฤฑ Recep Tayyip Erdoฤan.
“Erdoฤan’ฤฑn yargฤฑyฤฑ siyasallaลtฤฑrarak yolsuzluklardan da yakasฤฑnฤฑ kurtarma konusundaki baลarฤฑsฤฑ, Trump’ฤฑn da olmak istediฤi gibi otoriter bir lidere dรถnรผลmesi halinde neler yaลanabileceฤinin de rahatsฤฑz edici bir รถnizlemesi niteliฤi taลฤฑyor.
“Beklenebileceฤi gibi, genel olarak diktatรถrlerden hoลlanฤฑyormuล gibi gรถrรผnen Trump, Erdoฤan ve rejimine duyduฤu hayranlฤฑฤฤฑ dile getiriyor.
“Otoriterleลme gรผdรผsรผ ve hukukun รผstรผnlรผฤรผnรผ aลaฤฤฑlamalarฤฑ Erdoฤan ve Trump’ฤฑn ortak tek yรถnรผ deฤil. Her ikisi de uzmanlaลmayฤฑ hor gรถrรผyor.
“Dahasฤฑ, her ikisi de etraflarฤฑnฤฑ cahillikleri ve tuhaf gรถrรผลleriyle bilinen kiลilerle doldurdu. Erdoฤan’ฤฑn telekinezi yรถntemiyle รถldรผrรผlmeye รงalฤฑลฤฑldฤฑฤฤฑnฤฑ dรผลรผnen danฤฑลmanlarฤฑ var; Trump’ฤฑn da dฤฑล seyahatlerde baฤฤฑra รงaฤฤฑra kรผfรผrlรผ kavga eden.”
Krugman, tรผm bu etkenlerin belli bir noktaya kadar รถnem taลฤฑmayabileceฤini ve iลlerin herhangi bir sฤฑkฤฑntฤฑlฤฑ durum olmadan yolunda gidebileceฤini aktardฤฑ.
“Tรผrkiye dรถviz ve borรง krizinin tipik bir รถrneฤi”
Bununla birlikte Krugman yazฤฑsฤฑnda, kriz anlarฤฑnda “liderlik kalitesinin” birdenbire รถnem taลฤฑmaya baลladฤฑฤฤฑnฤฑ belirterek, ลunlarฤฑ sรถyledi:
“Ancak ne zaman bรผyรผk ลoklar vurmaya baลlar, iลte o zaman liderlik kalitesi de birdenbire bรผyรผk รถnem kazanฤฑr. Tรผrkiye’de ลu anda tam olarak bunu gรถrรผyoruz.
“Tรผrkiye’de olan ลey dรถviz ve borรง krizinin Asya ve Latin Amerika’da defalarca gรถrdรผฤรผmรผz tipik bir รถrneฤi. รnce bir รผlke uluslararasฤฑ yatฤฑrฤฑmcฤฑlarฤฑn gรถzdesi olur ve hฤฑzla dฤฑล borรงlanmaya gider. Tรผrkiye’de รถzel sektรถrรผn yรผklรผ dรถviz borcu var.
“Sonra da bir nedenden dolayฤฑ cazibesini kaybetmeye baลlar. ลu anda dolarฤฑn deฤerlenmesi ve ABD’de faizlerin artฤฑrฤฑlacaฤฤฑ beklentisi nedeniyle genel olarak zaten geliลmekte olan piyasalar aลaฤฤฑ yรถnlรผ baskฤฑ altฤฑnda bulunuyor.
“Bรถyle durumlarda, liderlik kalitesi bรผyรผk รถnem taลฤฑr. Neler olup bittiฤini anlayan, bunlara verilebilecek karลฤฑlฤฑklarฤฑ geliลtiren ve piyasalar tarafฤฑndan gรผven duyulan yetkililere ihtiyaรง duyulur.
“Bazฤฑ geliลmekte olan รผlkelerde bu รถzellikleri taลฤฑyan isimler var ve bu รงalkantฤฑyฤฑ nispeten daha hafif atlatฤฑyorlar. Erdoฤan rejiminde ise bunlarฤฑn hiรงbiri yok.”
Krugman yazฤฑsฤฑnฤฑ ลu gรถrรผลlerle sona erdirdi:
“Peki Tรผrkiye’de yaลanan รงalkantฤฑ, Trump yรถnetimi altฤฑnda ekonomide yaลayacaklarฤฑmฤฑzฤฑn bir รถnizlemesi mi? Ayrฤฑntฤฑlara inince yanฤฑtฤฑn hayฤฑr olduฤu gรถrรผlรผyor. Her ne kadar Amerika’da yรผklรผ miktarda dฤฑล borรงlanmaya gidiyor olsa da, sonuรงta kendi para biriminden borรงlanฤฑyor.
“Ancak dฤฑล politika krizlerinden ticaret savaลlarฤฑna kadar birรงok ลey ters gidebilir ve Trump ekibinin bu ihtimallerin hiรงbirine hazฤฑrlฤฑklฤฑ olmadฤฑฤฤฑnฤฑ sรถylemek mรผmkรผn. Belki de hiรงbir zaman รงok ciddi sฤฑkฤฑntฤฑlarla boฤuลmak zorunda kalmaz. Peki ama ya kalฤฑrsa?” BBC Tรผrkรงe
