Sadece birkaรง tฤฑklama ile kullancฤฑlarฤฑn cep telefonunu ele geรงiren casus yazฤฑlฤฑm FinSpy’ฤฑn geliลtiricisi Alman FinFisher adlฤฑ ลirketย resmen iflas etti. Mart ayฤฑ itibarฤฑ ile ลirketin bรผtรผn faaliyetlerinin durdurulduฤu, รงalฤฑลanlarฤฑnฤฑn iลten รงฤฑkarฤฑldฤฑฤฤฑ, ofislerinin kapatฤฑldฤฑฤฤฑ ortaya รงฤฑktฤฑ. ฤฐflasฤฑn FinFisher ile birlikte yan kuruluลlarฤฑ olan FinFisher Labs ve Raedarius M8 ลirketleri iรงin de geรงerli olduฤu duyuruldu.
Geรงen yฤฑlฤฑn sonunda iflas edeceฤi iddialarฤฑ gรผndeme gelen ลirket ve yan kuruluลlarฤฑ Almanya‘da bir sรผredir eleลtirilen odaฤฤฑndaydฤฑ.
DW Tรผrkรงe‘nin haberine gรถre FinFisher ve yan kuruluลlarฤฑnฤฑn, aralarฤฑnda baskฤฑcฤฑ ve otoriter rejimlerin de bulunduฤu pek รงok รผlkeye casus yazฤฑlฤฑm sattฤฑฤฤฑna dair haberler 2018 yฤฑlฤฑnda basฤฑna yansฤฑmฤฑล, dรถrt sivil toplum kuruluลu topladฤฑklarฤฑ kanฤฑtlarla birlikte ลirketin merkezinin bulunduฤu Mรผnih kentinin baลsavcฤฑlฤฑฤฤฑna suรง duyurusunda bulunmuลtu.
Almanya รzgรผrlรผk Haklarฤฑ Cemiyeti (GFF), Sฤฑnฤฑr Tanฤฑmayan Gazeteciler รถrgรผtรผnรผn Almanya temsilciliฤi (ROG), Avrupa Anayasa ve ฤฐnsan Haklarฤฑ Merkezi (ECCHR) ve baฤฤฑmsฤฑz araลtฤฑrmacฤฑ gazetecilik sitesiย netzpolitik.org, ลirketin sรถz konusu casus yazฤฑlฤฑmฤฑ Alman hรผkรผmetinden ihracat iznini almadan Tรผrkiye’ye yasa dฤฑลฤฑ yollarla sattฤฑฤฤฑ suรงlamasฤฑnฤฑ yargฤฑya taลฤฑmฤฑลtฤฑ.ย
Soruลturma iflasa raฤmen sรผrecek
Baลsavcฤฑlฤฑk da FinFisher’in Tรผrkiye’ye yasa dฤฑลฤฑ yoldan casus yazฤฑlฤฑm sattฤฑฤฤฑ iddiasฤฑyla 2019’da soruลturma baลlattฤฑ. Soruลturma kapsamฤฑnda 2020’de ลirketin Almanya ve Romanya’daki ofislerinde arama yapฤฑldฤฑ. Geรงen sene sonunda da ลirketin mal varlฤฑklarฤฑna haciz konulmasฤฑ iรงin sorumlu savcฤฑlฤฑk harekete geรงti.
Soruลturma ile ilgili olarak DW Tรผrkรงe’nin sorularฤฑna cevap veren Mรผnih Baลsavcฤฑlฤฑฤฤฑ, soruลturmanฤฑn ลirketin iflas bildiriminden baฤฤฑmsฤฑz ลekilde sรผrdรผฤรผnรผ, FinFisher’in mal varlฤฑklarฤฑna iliลkin tedbir kararฤฑ alฤฑndฤฑฤฤฑnฤฑ ve haciz kararฤฑ รงฤฑkarฤฑldฤฑฤฤฑnฤฑ, ancak iflas bildirimi รผzerine bunun uygulamaya konulamadฤฑฤฤฑnฤฑ iletti.
Savcฤฑlฤฑk, soruลturmanฤฑn hala sรผrdรผฤรผnรผ gerekรงe gรถstererek daha fazla bilgi veremeyeceฤini de belirtti.
FinFisher’in iflasฤฑ memnuniyet yarattฤฑ
Aralarฤฑnda Mฤฑsฤฑr, Bahreyn, Suriye, Myanmar, Etiyopya, Brezilya ve Tรผrkiye gibi รผlkelerin de bulunduฤu รผlkelere casus yazฤฑlฤฑm satan ve dรผnyada casus yazฤฑlฤฑm sektรถrรผnรผn รถnde gelenlerinden olan FinFisher’in iflasฤฑ hak savunucularฤฑ arasฤฑnda ise memnuniyet yarattฤฑ. ลirketin casus yazฤฑlฤฑmฤฑ yasa dฤฑลฤฑ yoldan Tรผrkiye’ye sattฤฑฤฤฑ ve yazฤฑlฤฑmฤฑ muhaliflere karลฤฑ kullanฤฑldฤฑฤฤฑ iddiasฤฑ รผzerine FinFisher hakkฤฑnda suรง duyurusunda bulunan dรถrt STK’dan biri olan Almanya รzgรผrlรผk Haklarฤฑ Cemiyeti’nin (GFF) hukuk mรผลavirliฤinden Sarah Lincoln, iflasฤฑ “baลarฤฑ” olarak niteledi. Lincoln, “FinFisher’in baskฤฑcฤฑ rejimlere yasa dฤฑลฤฑ yollardan casus yazฤฑlฤฑm satmasฤฑ temeline dayanan iลletme modeli รงรถktรผ. Bu, bizlerin yaptฤฑฤฤฑ suรง duyurusunun doฤrudan baลarฤฑsฤฑdฤฑr” aรงฤฑklamasฤฑnฤฑ yaptฤฑ.
Almanya Federal Meclisi ฤฐnsan Haklarฤฑ ve ฤฐnsani Yardฤฑm Komisyonu รผyesi Yeลiler partili Max Lucks da DW Tรผrkรงe’ye verdiฤi demeรงte, Tรผrkiye’deki temel hak ve รถzgรผrlรผklerin durumunun endiลe verici boyutu รงoktan aลtฤฑฤฤฑnฤฑ ifade ederek Cumhurbaลkanฤฑ Erdoฤan dรถneminde muhalifler ile gazetecilerin terรถrle suรงlanฤฑp haklarฤฑnda davalar aรงฤฑldฤฑฤฤฑna dikkat รงekti.
“Unutulmamasฤฑ gereken, bu tรผr dinleme faaliyetlerinde olaylarla alakasฤฑ olmayan aile รผyeleri ve yakฤฑnlar da iลin iรงine รงekiliyor” diyen Lucks, sรถzlerini “Dolayฤฑsฤฑyla FinFisher kazancฤฑnฤฑ insan haklarฤฑndan รผstรผn tutmuล ve izne baฤlฤฑ yazฤฑlฤฑmฤฑ belliki ihracat yasasฤฑnฤฑ da รงiฤneyerek yasa dฤฑลฤฑ yollardan Tรผrkiye’ye satmฤฑล. FinFisher’in iflasฤฑ, sivil toplumun รงabalarฤฑnฤฑn รถnemli bir sonucudur” diye sรผrdรผrdรผ. Lucks, ayrฤฑca Tรผrkiye’de kullanฤฑldฤฑฤฤฑ uluslararasฤฑ kuruluลlar tarafฤฑndan tespit edilen yazฤฑlฤฑmฤฑn halen kullanฤฑmda olup olmadฤฑฤฤฑnฤฑ denetlemenin de politikacฤฑlarฤฑn gรถrevi olduฤunu belirtti.
Muhalifler ve CHP’li vekiller hedef alฤฑndฤฑ
FinFisher’in geliลtirdiฤi FinSpy casus yazฤฑlฤฑmฤฑ, CHP lideri Kemal Kฤฑlฤฑรงdaroฤlu’nun 2017’de baลlattฤฑฤฤฑ Adalet Yรผrรผyรผลรผ eylemi sฤฑrasฤฑnda aรงฤฑlan ve eylemin destekleyicisi gibi gรถrรผnen bir internet sitesinde tespit edilmiลti. Muhalif gรถrรผnรผmlรผ bu sitenin eylemi desteklemek veya geliลmeleri takip etmek isteyenlere indirmesi iรงin tavsiye ettiฤi uygulamanฤฑn tฤฑklanmasฤฑyla casus yazฤฑlฤฑmฤฑn aralarฤฑnda CHP’li vekiller de olmak รผzere binlerce kiลinin cep telefonuna yerleลtirildiฤi belirtiliyor.
Casus yazฤฑlฤฑm FinSpy, cep telefonu รผzerinden yapฤฑlan yazฤฑลmalarฤฑn gรถrรผntรผlenmesini, telefon konuลmalarฤฑnฤฑn kaydedilmesini, telefonun kamerasฤฑyla kullanฤฑcฤฑnฤฑn izlenmesini ve mikrofonu รผzerinden de dinlenmesini saฤlayan, aynฤฑ zamanda kullanฤฑcฤฑnฤฑn konum tespitini de yapabilen bir program.
Kฤฑlฤฑรงdaroฤlu kime satฤฑldฤฑฤฤฑnฤฑ sordu
CHP lideri Kemal Kฤฑlฤฑรงdaroฤlu, casus yazฤฑlฤฑmฤฑn yasa dฤฑลฤฑ yollardan Tรผrkiye’ye satฤฑldฤฑฤฤฑnฤฑn ve aralarฤฑnda CHP’li vekillerin de bulunduฤu รงok sayฤฑda muhalifin cep telefonlarฤฑna indirildiฤinin ortaya รงฤฑkmasฤฑndan hemen sonra yaptฤฑฤฤฑ grup toplantฤฑsฤฑnda FinSpy’ฤฑn Tรผrkiye’de kim tarafฤฑndan satฤฑn alฤฑndฤฑฤฤฑnฤฑ sormuล, ancak sorusuna cevap alamamฤฑลtฤฑ. Kฤฑlฤฑรงdaroฤlu, Tรผrkiye’de kullanฤฑmฤฑnฤฑ “Demokrasi adฤฑna bir utanรง belgesidir” diye yorumlamฤฑล ve dรถnemin baลbakanฤฑ AKP’li Binali Yฤฑldฤฑrฤฑm’dan da “Emniyet’in mi yoksa Milli ฤฐstihbarat Teลkilatฤฑ’nฤฑn mฤฑ, hangi kurumun Almanya’dan satฤฑn aldฤฑฤฤฑnฤฑ aรงฤฑklamasฤฑnฤฑ” talep etmiลti.
Casus yazฤฑlฤฑm FinSpy’ฤฑn Tรผrkiye’de kullandฤฑldฤฑฤฤฑnฤฑn ortaya รงฤฑkmasฤฑndan sonra Mayฤฑs 2018’de, aralarฤฑnda Sezgin Tanrฤฑkulu ile Veli Aฤbaba’nฤฑn da bulunduฤu bir grup CHP’li vekil de suรง duyurusunda bulunmuลtu. Suรง duyurusunda, “FinFisher isimli ลirketin kimler tarafฤฑndan kurulduฤu belli olmayan bir site รผzerinden Adalet Yรผrรผyรผลรผ katฤฑlฤฑmcฤฑlarฤฑnฤฑ dinlediฤinin ortaya รงฤฑktฤฑฤฤฑ, bunun da anayasal gรผvence altฤฑnda bulunan รถzel hayatฤฑn gizliliฤinin ihlal edilmesinin aรงฤฑk kanฤฑtฤฑ olduฤu” ileri sรผrรผlmรผลtรผ.ย
FinSpy casus yazฤฑlฤฑmฤฑn Tรผrkiye’deki kullanฤฑmฤฑnฤฑ analiz eden kรผresel insan haklarฤฑ ve รถzgรผrlรผkler grubu Access Now’un analizi ise Tรผrkiye’de de gรถrรผlen uygulamanฤฑn 2016’ya ait olduฤunu ortaya koyuyor. Tรผrkiye’ye yasa dฤฑลฤฑ yoldan satฤฑลฤฑ yapฤฑldฤฑฤฤฑ iddiasฤฑyla suรง duyurusunda bulunan dรถrt STK, FinSpy’ฤฑn Tรผrkiye’ye Ekim 2016-Temmuz 2017 arasฤฑnda bir tarihte satฤฑldฤฑฤฤฑndan yola รงฤฑkฤฑyor. O tarihte de satฤฑลฤฑ iรงin Alman hรผkรผmetine izin baลvurusu yapฤฑlmamฤฑล olmasฤฑ, yasa dฤฑลฤฑ yoldan satฤฑldฤฑฤฤฑ ลรผphelerini gรผรงlendiriyor.
Almanya’da 2015 yฤฑlฤฑnda Avrupa Birliฤi (AB) kapsamฤฑnda รงฤฑkarฤฑlan dรผzenlemeye uygun olarak yรผrรผrlรผฤe giren kanunla casus yazฤฑlฤฑmlarฤฑn AB รผyesi รผlkeler dฤฑลฤฑna satฤฑlmasฤฑ hรผkรผmetin sฤฑkฤฑ denetimine ve iznine baฤlandฤฑ. Dรผzenlemenin รงฤฑkฤฑล noktasฤฑ olarak baskฤฑcฤฑ rejimlere satฤฑลฤฑn engellenmesi olarak gรถsterilmiลti.ย
