Sputnik’in haberine gรถre Fransa’nฤฑn baลkenti Paris’te รผรง gรผnlรผk toplantฤฑlarฤฑnฤฑn ardฤฑndan bir aรงฤฑklamada bulunan FATF Baลkanฤฑ Marcus Pleyer, Tรผrkiye’yi kara para aklama ve terรถrizmin finansmanฤฑ ile mรผcadele konusunda โyeterince รงaba gรถstermeyenโ รผlkelerin bulunduฤu gri listeye aldฤฑklarฤฑnฤฑ duyurdu.
Buna gรถre Botswana ve Mauritis listeden รงฤฑkarฤฑlฤฑrken รrdรผn, Mali ve Tรผrkiye ise gri listeye alฤฑndฤฑ.
Aรงฤฑklamasฤฑnda, Tรผrkiye’nin ilerleme kaydettiฤini belirten Pleyer, ancak hala ciddi sorunlarฤฑn bulunduฤunu sรถyledi. Pleyer, Tรผrkiye’nin bu konuda taahhรผtlerde bulunduฤunu ancak bunlarฤฑ somut eyleme dรถnรผลtรผrmesi gerektiฤini belirtti. Pleyer, Tรผrkiye ile ilgili ลunlarฤฑ sรถyledi:
รรง รผlke listeye ekleniyor. Bunlar รrdรผn, Mali ve Tรผrkiye. Hepsi, FATF’in eylem planฤฑnda mutabฤฑk ve aktif olarak sistemlerinde tespit edilmiล olan stratejik noksanlฤฑklarฤฑ gidermeye รงalฤฑลฤฑyorlar. Tรผrkiye konusunda birรงok soru aldฤฑฤฤฑmฤฑz iรงin daha fazla detay vereceฤim. Tรผrkiye ortak deฤerlendirmeye sahip. 2019’un sonlarฤฑna ait รผlke deฤerlendirmesi. Rapor, Tรผrkiye’nin kara para aklama ve terรถr finansmanฤฑyla mรผcadeleye dair รงabalarฤฑ noktasฤฑnda รงok sayฤฑda ciddi meseleyi irdeliyor. O zamandan beri FATF, Tรผrkiye’nin bรผtรผn endiลe uyandฤฑran alanlarda, belirli รถlรงรผde ilerleme kaydettiฤini gรถrรผyor fakat, ciddi sorunlar bulunuyor. Bankacฤฑlฤฑk, altฤฑn ve deฤerli taล ticareti ve emlak gibi yรผksek riskli sektรถrlerin denetimi bunlarฤฑn iรงinde. FATF, Tรผrkiye’nin insan haklarฤฑ รถrgรผtlerinin, hรผkรผmet destekli olmayan organizasyonlara yรถnelik kaygฤฑlarฤฑnฤฑn da farkฤฑnda. Tรผrkiye IลฤฐD ve El Kaide gibi BM’nin terรถr รถrgรผtรผ olarak tanฤฑdฤฑฤฤฑ gruplara รถncelik verip, riskleri de hesaba katarak terรถrizmin finanse edilmesine karลฤฑ yaptฤฑrฤฑm uyguladฤฑฤฤฑnฤฑ gรถstermelidir.
Hazine ve Maliye Bakanlฤฑฤฤฑโndan aรงฤฑklama
Kararฤฑn aรงฤฑklanmasฤฑnฤฑn ardฤฑndan konuyla ilgili ilk aรงฤฑklama Hazine ve Maliye Bakanlฤฑฤฤฑโndan aรงฤฑklama geldi.
Bakanlฤฑฤฤฑn aรงฤฑklamasฤฑnda โMali Eylem Gรถrev Gรผcรผ (Financial Action Task Force โ FATF) raporunda รผlkemizin gri listeye alฤฑnmasฤฑ hak edilmeyen bir sonuรง ortaya รงฤฑkarmฤฑลtฤฑr. Bundan sonraki sรผreรงte, FATF ve ilgili tรผm kurumlarla iลbirliฤi iรงerisinde gerekli adฤฑmlar atฤฑlmaya devam edilecek ve รผlkemizin hak etmediฤi bu listeden en kฤฑsa sรผrede รงฤฑkmasฤฑ saฤlanacaktฤฑrโ denildi.
Tรผrkiye iรงin ilk deฤil
Daha รถnce 2011 yฤฑlฤฑnda gri listeye giren Tรผrkiye, yapฤฑlan dรผzenlemelerin ardฤฑndan 2014 yฤฑlฤฑnda listeden รงฤฑkmฤฑลtฤฑ. Tรผrkiye bugรผne kadar da gri listeye girmemek iรงin pek รงok uygulamayฤฑ hayata geรงirdi.
Bu kapsamda Emniyet ve Mali Suรงlarฤฑ Araลtฤฑrma Kurulu (MASAK) bรผnyesinde ekipler kuruldu. Adli makamlara eฤitimler verildi. Polis bรผnyesinde oluลturulan รถzel ekip hฤฑzlฤฑ bir ลekilde taลra teลkilatlanmasฤฑnฤฑ gerรงekleลtirerek kara para ve terรถrรผn finansmanฤฑ konusunda รงalฤฑลmaya baลladฤฑ.
Tรผrkiye aynฤฑ zamanda 2020โnin Aralฤฑk ayฤฑnda Kitle ฤฐmha Silahlarฤฑnฤฑn Yayฤฑlmasฤฑnฤฑn Finansmanฤฑnฤฑn รnlenmesine ฤฐliลkin Kanun Teklifi hazฤฑrlamฤฑล ve bu teklif TBMMโde kabul edilmiลti.
Teklifi hazฤฑrlayan isimlerden biri olan eski Gรผmrรผk ve Ticaret Bakanฤฑ ve AK Parti Malatya Milletvekili Bรผlent Tรผfenkรงi, Sputnikโe yaptฤฑฤฤฑ deฤerlendirmede, bu teklifi, FATFโnin รถnerdiฤi gibi uluslararasฤฑ hukuka uygun olarak hazฤฑrladฤฑklarฤฑnฤฑ ifade etmiลti. Tรผfenkรงi, โBu kanun, Tรผrkiyeโnin elini gรผรงlendirecekโ diye de eklemiลti.
Kanun teklifi ile sadece terรถrizmle mรผcadele edilmeyeceฤini aynฤฑ zamanda dernekler รผzerinden kara para aklanmasฤฑ ile ilgili hususlarฤฑn da dรผzenleneceฤini ifade eden Tรผfenkรงi, โDaha รถnce de Cumhurbaลkanฤฑmฤฑzฤฑn ve ฤฐรงiลleri Bakanฤฑmฤฑzฤฑn dernekleri kapatmaya varan yetkileri vardฤฑ. ลimdi bunlarฤฑ kurallara baฤlayarak yasalar anlamฤฑnda denetimlerini de yaparak dรผzenlemeler getiriliyorโ ifadelerini kullanmฤฑลtฤฑ.
Bu teklif Cumhurbaลkanlฤฑฤฤฑ ve ฤฐรงiลleri Bakanlฤฑฤฤฑโna verdiฤi yetkiler dolayฤฑsฤฑyla eleลtirilmiล ve TBMMโde yoฤun tartฤฑลmalarฤฑn yaลanmasฤฑna sebep olmuลtu.
Cumhurbaลkanฤฑ Recep Tayyip Erdoฤan ise 2021โin Temmuz ayฤฑnda yayฤฑmladฤฑฤฤฑ genelgede FATF tavsiyelerinin dikkate alฤฑnarak, “Tรผrkiye’de Suรง Gelirlerinin Aklanmasฤฑ ve Terรถrizmin Finansmanฤฑ ile Mรผcadelede ve Mรผsadere Uygulamalarฤฑnda Etkinliฤin Artฤฑrฤฑlmasฤฑ Strateji Belgesi (2021-2025)”nin hazฤฑrlandฤฑฤฤฑnฤฑ duyurmuลtu.
FATFโฤฑn 2019 yฤฑlฤฑ deฤerlendirmesi
FATF, 2019 yฤฑlฤฑnda Tรผrkiye’ye dair yaptฤฑฤฤฑ deฤerlendirmede “terรถrizmle ve kitle imha silahlarฤฑnฤฑn yaygฤฑnlaลmasฤฑyla iliลkili varlฤฑklarฤฑn dondurulmasฤฑ” tarafฤฑnda iyileลmelerin yapฤฑlmasฤฑ gerektiฤini vurgulamฤฑลtฤฑ. Tรผrkiye’nin son yฤฑllarda kara para aklama ve terรถrizmin finansmanฤฑyla ilgili kanunlarฤฑnฤฑ ve dรผzenlemelerini gรผรงlendirdiฤi aktarฤฑlmฤฑล; ancak kara para aklama soruลturmalarฤฑnฤฑn sayฤฑsฤฑnฤฑn รงoฤaltฤฑlmasฤฑ gerektiฤini belirtmiลti. 2019 yฤฑlฤฑndaki raporda bu alanda รงok az sayฤฑda hรผkรผm verildiฤi ifade edildi.
Terรถrizmin finansmanฤฑ aรงฤฑsฤฑndan ise Tรผrkiye’deki yetkililerin sadece terรถr zanlฤฑlarฤฑnฤฑn elindeki varlฤฑklarฤฑn tespit edilmesinde rol oynadฤฑฤฤฑ aktarฤฑlmฤฑล, ancak bu varlฤฑklarฤฑn toplanmasฤฑ, mali hareketin รถnรผne geรงilmesi, fonlarฤฑn kullanฤฑlmasฤฑnฤฑn engellenmesi aรงฤฑsฤฑndan da รถnlem alฤฑnmasฤฑ gerektiฤi vurgulanmฤฑลtฤฑ.
Yabancฤฑ sermaye aรงฤฑsฤฑndan risk taลฤฑyor
Financial Times gazetesi, daha รถnce yayฤฑnladฤฑฤฤฑ bir haberinde, Mali Eylem Gรถrev Gรผcรผ’nรผn Tรผrkiye’yi gri listeye almasฤฑ durumunda, Tรผrkiye’nin halihazฤฑrda zor olan yabancฤฑ sermaye รงekme kabiliyetini daha da azaltacaฤฤฑ yorumuna yer vermiลti.
Bu karar Avrupa Birliฤi’ne (AB) de Tรผrkiye’yi kendi kara para aklamayla mรผcadele listesine almasฤฑ yรถnรผnde baskฤฑ oluลturabilir. Bu listede de AB รผyesi olmamakla birlikte birliฤin finansal sistemine tehdit oluลturabilecek รผlkeler yer alฤฑyor.
Uluslararasฤฑ Para Fonu’nun (IMF) yaptฤฑฤฤฑ bir araลtฤฑrmaya gรถre ise gri listeye alฤฑnan รผlkeler, yabancฤฑ yatฤฑrฤฑm รงekmekte zorluk yaลฤฑyor. Gri liste aynฤฑ zamanda รผlkeye โsฤฑcak paraโ akฤฑลฤฑnฤฑn azalmasฤฑna neden oluyor. Araลtฤฑrmaya gรถre sฤฑcak paradaki bu azalma bir รผlkenin GSYH’sฤฑnฤฑn yรผzde 3’รผ oranฤฑnda gerรงekleลiyor. รte yandan benzer bir dรผลรผล doฤrudan yabancฤฑ yatฤฑrฤฑm oranฤฑna da yansฤฑyor.
Sรผreรง nasฤฑl iลleyecek?
FATF’nin gri listesinde Arnavutluk, Bahamalar, Babardos, Kamboรงya, Gana, ฤฐzlanda, Jamaika, Moฤolistan, Myanmar, Pakistan, Nikaragua, Mali, Panama, Suriye, Uganda, รrdรผn, Yemen ve Zimbabve gibi รผlkeler bulunuyor.
Bu kararla beraber Tรผrkiye, kurumun Uluslararasฤฑ ฤฐลbirliฤi ฤฐnceleme Grubu tarafฤฑndan izlemeye tabi tutulacak. Tรผrkiyeโnin bu alandaki faaliyetleri yakฤฑn ve detaylฤฑ bir incelemeye alฤฑnacak. Tรผrkiyeโnin kara para ve terรถrizmin finansmanฤฑ konusundaki faaliyetlerini gรผรงlendirmesi beklenecek.
FATF nedir?
FATF, 1989 yฤฑlฤฑnda G-7 รผlkeleri (ABD, Japonya, Almanya, Fransa, ฤฐngiltere, ฤฐtalya ve Kanada) tarafฤฑndan kara para aklamanฤฑn uluslararasฤฑ alanda รถnlenmesi amacฤฑyla OECD (Ekonomik ฤฐลbirliฤi ve Kalkฤฑnma รrgรผtรผ) bรผnyesinde kuruldu. 11 Eylรผl 2001 tarihinden sonra vizyonuna terรถrรผn finansmanฤฑ ile mรผcadeleyi de dahil eden FATF’nin toplam 39 รผyesi bulunuyor. Tรผrkiye, 24 Eylรผl 1991 tarihinde FATF’e รผye oldu.
FATF faaliyetlerini, Genel Kurul toplantฤฑlarฤฑ ve รงeลitli konularda รงalฤฑลmak รผzere oluลturulan รงalฤฑลma gruplarฤฑnฤฑn gerรงekleลtirdiฤi toplantฤฑlar yoluyla yรผrรผtรผyor. FATF, her yฤฑl รผรง Genel Kurul toplantฤฑsฤฑ gerรงekleลtiriyor. Bu toplantฤฑlar her yฤฑl genellikle Ekim, ลubat ve Haziran aylarฤฑnda yapฤฑlฤฑyor.
FATF, รผlke raporunda tespit edilen eksiklikleri iki yฤฑlda bir yapฤฑlan gรผncelleลtirme (Biennial Update) ve dรผzenli izleme (Regular Follow Up) ile takip ediyor.
