TรSฤฐAD, 2022 yฤฑlฤฑnฤฑn ilk Yรผksek ฤฐstiลare Konseyi toplantฤฑsฤฑ iรงin bir araya geldi.
Ekonomi yรถnetimine sert eleลtirilerin geldiฤi Tรผrkiye Sanayici ve ฤฐล ฤฐnsanlarฤฑ Derneฤi Yรผksek ฤฐstiลare Konseyi’nde (YฤฐK) eleลtirilerin odak noktalarฤฑnฤฑ enflasyon, gelir adaletsizliฤi ve piyasaya yapฤฑlan mรผdahaleler oluลturdu. ฤฐktadar kadar muhalefete de seslenen TรSฤฐAD yรถnetimi hem iktidardan hem de muhalefetten “Somut yol haritasฤฑ” istedi.
Aรงฤฑlฤฑล konuลmasฤฑnฤฑ yapan Yรผksek ฤฐstiลare Konseyi Baลkanฤฑ Tuncay รzilhan, dรผnyada saฤ popรผlist hareketlerin gerilemeye baลladฤฑฤฤฑnฤฑ dile getirdi.
Enflasyondaki artฤฑลฤฑn รถnceki dรถnemlerden daha hฤฑzlฤฑ olduฤunu dile getiren รzilhan, “Enflasyon kontrolden รงฤฑkฤฑyor, รถncelik bunu รถnlemek ve dรผลรผrmek. Ekonomik sorunlar sฤฑk sฤฑk deฤiลtirilen dรผzenlemelerle dรผzeltilemez. Tam tersine sฤฑk sฤฑk yapฤฑlan deฤiลiklikler ekonomiyi bozar” ifadelerini kullandฤฑ.
YฤฐK Baลkanฤฑ Tuncay รzilhan ekonominin, kamu aรงฤฑฤฤฑnฤฑ sฤฑnฤฑrlayarak, tasarrufu teลvik ederek, cari aรงฤฑฤฤฑ daraltarak, TL รผzerindeki baskฤฑyฤฑ azaltarak, รผlke risk primini dรผลรผrerek saฤlanacaฤฤฑnฤฑ sรถyledi.
รzilhan’ฤฑn konuลmasฤฑndaki satฤฑr baลlarฤฑ รถzetle ลรถyle;
“Somut yol haritasฤฑ bekliyoruz”
Dรผnyada bir dรถnem sona erdi. Ama yerine geรงenin ne olduฤu henรผz netleลmedi. Bizden kaynaklanan belirsizlikler ile yeni dรผnya dรผzenine iliลkin belirsizlikler iรง iรงe geรงiyor. ฤฐktidardan ve muhalefetten yeni dรถnem iรงin net ve somut yol haritalarฤฑ bekliyoruz. Beklentimiz eski ezberlerin tekrar edilmesi deฤil. ฤฐรงinde bulunduฤumuz รงetrefil durumdan nasฤฑl dรผzlรผฤe รงฤฑkacaฤฤฑmฤฑzฤฑn ortaya konulmasฤฑ. Ne tarafa baksak her yerde belirsizlik, รถngรถrรผlemezlik ve gรผven eksikliฤi gรถrรผyoruz. Artฤฑk bildiฤimiz gรผvenli limanlarฤฑ terk etmiล durumdayฤฑz.
“Yeni รงรถzรผmler gerekiyor”
ABD – Avrupa ile รin – Rusya akslarฤฑ arasฤฑnda gerilim giderek tฤฑrmanฤฑyor. Bu tฤฑrmanฤฑลฤฑn son duraฤฤฑ Rusyaโnฤฑn Ukraynaโyฤฑ iลgali oldu. Ukrayna savaลฤฑnฤฑn nasฤฑl sonuรงlanacaฤฤฑnฤฑ bilmiyoruz ama kรผresel mimariyi ลimdiden deฤiลtirdiฤini biliyoruz. Soฤuk Savaล sonrasฤฑ dรผzen de bozuldu. Dรผnyada gรผvenlik dengeleri yeniden kurulmaya baลladฤฑ. Ekonomik konular bir kez daha ulusal gรผvenlik รถnceliklerine tabi kฤฑlฤฑnฤฑr oldu. Bu sรผreรง kรผreselleลmenin en temel รถzelliklerini sarsฤฑyor.
ABDโde, Avrupaโda, bazฤฑ yรผkselen ekonomilerde saฤ popรผlist liderler gรผรง kazandฤฑ. รin – Rusya aksฤฑnฤฑn kรผresel sistemdeki yerinin gรผรงlenmesi bu saฤ popรผlist dalganฤฑn yerini daha otoriter bir modele bฤฑrakmasฤฑna yol aรงabilirdi.
Ancak bu รผlkelerde iktidar olan saฤ popรผlist liderler ลaลฤฑrtฤฑcฤฑ olmayan bir ลekilde seรงmenlerin beklentilerini karลฤฑlayamadฤฑlar ve bu dalga kฤฑsmen geri รงekilmeye baลladฤฑ.
Bu sรผreรง hฤฑzlanฤฑr ve kรผresel รงaptaki otoriterleลme eฤilimi son bulursa yeni dรถnemde siyasetin kodlarฤฑ da deฤiลir.
Mรผdahale yoฤunlaลtฤฑ
รlkemizde รงok daha farklฤฑ bir sรผreรงten geรงiyoruz. Serbest piyasa modeli demeyi sรผrdรผrmemize raฤmen son dรถnemde piyasa mรผdahaleleri รงok yoฤunlaลtฤฑ. Modelle uyuลmayan uygulamalar belirsizliฤi arttฤฑrฤฑyor; รถngรถrรผ gรผรงlรผฤรผ yaratฤฑyor.
Piyasa mekanizmasฤฑnฤฑn รงรถzemediฤi gelir adaletsizliฤi sorunu dรผnyada saฤ popรผlist dalganฤฑn yรผkselmesi, mรผlteci akฤฑnฤฑ, yetersiz refah artฤฑลฤฑ, orta sฤฑnฤฑfฤฑn erimesi gibi sorunlarla iรง iรงe geรงti. Enflasyonun yรผkselme eฤilimine girmesi gelir adaletsizliฤini daha da bozacak. Gelir daฤฤฑlฤฑmฤฑnฤฑn iyileลtirilmesi iรงin kapsamlฤฑ ve sonuรง alฤฑcฤฑ bir politikaya ihtiyaรง var.
Gฤฑda sorunu iรงin yeni tarฤฑm politikasฤฑna ihtiyaรง var
Ekonomi politikalarฤฑnฤฑ bunlarฤฑ dikkate almadan belirlemek olmaz. Bunlarฤฑn baลฤฑnda gฤฑda krizi geliyor. Bu sรผreรงte gฤฑda krizinin toplumsal gerilimleri tetiklemesi dรผnyadaki istikrarsฤฑzlฤฑฤฤฑ artฤฑracak. Gฤฑda fiyatlarฤฑndaki artฤฑล รผlkemizi de etkiliyor.
Tรผrkiyeโnin gฤฑda fiyatlarฤฑndaki artฤฑลฤฑ รถnlemek ve tarฤฑm ve gฤฑdadaki muazzam potansiyelini hayata geรงirmek iรงin yeni bir tarฤฑm politikasฤฑna ihtiyacฤฑ var.
Enflasyonun bรผtรผn ekonomik sorunlarฤฑn baลฤฑ olmasฤฑ nedeniyle pek รงok merkez bankasฤฑ enflasyon artฤฑลฤฑnฤฑn รถnรผne geรงmek iรงin sฤฑkฤฑlaลma politikalarฤฑ uyguluyor. Gรผnรผmรผzde รผlkelerin ekonomileri iรง iรงe olduฤu iรงin ABDโnin faiz oranlarฤฑnฤฑ artฤฑrmasฤฑ tรผm diฤer รผlkeleri etkiliyor.
Tรผrkiye ikinci yรผzyฤฑlฤฑna, kรผresel mimarideki bu belirsizlikler altฤฑnda giriyor. Kรผresel gรผรง mรผcadelesi, iklim krizi ile mรผcadele, dijitalleลme, รผretim yapฤฑsฤฑ gibi yukarฤฑda sฤฑraladฤฑฤฤฑm alanlarda yapacaฤฤฑmฤฑz tercihler รถnรผmรผzdeki dรถnemi ลekillendirecek.
Batฤฑ ittifakฤฑndaki konsolidasyon, saฤ popรผlist dalgadaki erime, otoriter rejimlerdeki gรผรง kaybฤฑ, tedarik zincirlerinin ortak deฤerleri paylaลan รผlkelere kaydฤฑrฤฑlmasฤฑ gibi yรถnelimler karลฤฑsฤฑnda tercihlerimizi netleลtirmeliyiz.
“Kalฤฑcฤฑ dรผลรผล saฤlanmalฤฑ”
Tรผrk lirasฤฑndaki deฤer kaybฤฑnฤฑn ve enflasyonun ulaลtฤฑฤฤฑ seviyelerde, faiz oranlarฤฑyla enflasyon arasฤฑndaki makasฤฑn geldiฤi bu noktada istikrarlฤฑ bir ekonomiye nasฤฑl geรงileceฤi sorusu da cevap bekliyor.
Enflasyondaki artฤฑล, daha รถnceki enflasyonist dรถnemlerle karลฤฑlaลtฤฑrฤฑlamayacak kadar hฤฑzlฤฑ. Bu sรผreรง gรถreli fiyat yapฤฑsฤฑnฤฑ bozuyor.
Firmalar nasฤฑl fiyatlama yapacaklarฤฑnฤฑ bilemez hale geliyor. Tรผketicilerin de fiyatlar konusunda algฤฑsฤฑ bozulmuล durumda. Enflasyon halkฤฑn satฤฑn alma gรผcรผnรผ eritiyor. รcretlerin toplam gelir iรงindeki payฤฑ geriliyor.
Ekonomideki en bรผyรผk รถncelik enflasyonun kontrolden รงฤฑkmasฤฑnฤฑ รถnlemek ve ardฤฑndan kalฤฑcฤฑ bir dรผลรผล saฤlamak olmalฤฑ.
Aksi halde, Tรผrkiyeโnin geรงmiลinde olduฤu gibi bir enflasyon sarmalฤฑna girmesi topluma รงok yรผksek bir bedel รถdetir. Sorunlarฤฑ รงรถzmek yerine bir sรผre iรงin hafifletmek yรถnรผnde atฤฑlan adฤฑmlar geri teper.
Ekonomik sorunlar sฤฑk sฤฑk deฤiลtirilen dรผzenlemelerle รงรถzรผlmez.
Tam tersine, sฤฑk sฤฑk deฤiลtirilen dรผzenlemeler ve piyasanฤฑn iลleyiลine yapฤฑlan mรผdahaleler karar alma ufkunu daraltฤฑr ve ekonomiyi daha da bozar.
Buna fฤฑrsat tanฤฑmadan, ekonomiyi istikrarlฤฑ ve sรผrdรผrรผlebilir bir raya oturtacak politikalar iรงin uzmanlarฤฑn, teknisyenlerin, akademisyenlerin รถnerilerine kulak vermek gerekiyor. Toplumsal uzlaลma ile alฤฑnmayan kararlar istenilen sonuรงlarฤฑ รผretmez.
Hiรง ลรผphesiz enflasyonda kalฤฑcฤฑ bir dรผลรผล รผretim yapฤฑsฤฑnฤฑ deฤiลtirmeden sadece para politikalarฤฑyla saฤlanamaz.
Fiyat istikrarฤฑ รงok iyi bir planlamayla, kฤฑt kaynaklarฤฑ istihdam yaratan, ihracat ลansฤฑ olan sektรถrlerde deฤerlendirerek, israfฤฑ รถnleyerek, yatฤฑrฤฑmlarฤฑ verimlilik artฤฑลฤฑ saฤlayacak projelere yรถnlendirerek, kamu aรงฤฑฤฤฑnฤฑ sฤฑnฤฑrlayarak, tasarrufu teลvik ederek, cari aรงฤฑฤฤฑ daraltarak, TL รผzerindeki baskฤฑyฤฑ azaltarak, รผlke risk primini dรผลรผrerek saฤlanฤฑr.
“Fakirleลerek bรผyรผyoruz”
TรSฤฐAD Baลkanฤฑ Orhan Turan da รถzetle ลu noktalara dikkat รงekti:Rekabetรงi kur, yรผksek ihracat ve cari fazla mantฤฑฤฤฑyla kurgulanan ama gรผnรผmรผz kalkฤฑnma anlayฤฑลฤฑ ve pratiฤiyle yeterince รถrtรผลmeyen politikalar kalkฤฑnma aรงฤฑsฤฑndan istenilen sonuรงlarฤฑ vermiyor. Bรผyรผme kalkฤฑnma iรงin tek baลฤฑna yeterli olmuyor, hatta maalesef fakirleลerek bรผyรผyorsunuz.
Artฤฑk ucuz TL ve ucuz iล gรผcรผ ile ihracatta rekabet avantajฤฑ kazanma devri, yerini yรผksek nitelikli iลgรผcรผyle ve teknolojiyle yรผksek katma deฤer yaratmaya bฤฑraktฤฑ.
ฤฐลte dรผnyada bรถylesi sert bir dรถnรผลรผm yaลanฤฑrken Tรผrkiyeโde bir tรผrlรผ tam anlamฤฑyla kontrol altฤฑna alamadฤฑฤฤฑmฤฑz enflasyon, dรผnyada 1970โleri anฤฑmsatan enflasyonist baskฤฑnฤฑn da etkisiyle รผรง rakamlฤฑ eลiฤe doฤru hฤฑzla ilerliyor. Enflasyonla mรผcadelede tรผm dรผnya faizleri artฤฑrarak frene basmayฤฑ tercih ederken biz uzun sรผredir hem kurun yรผkselmesine ve hesap yapฤฑlamamasฤฑna yol aรงan hem de tasarruf sahiplerini cezalandฤฑran bir para politikasฤฑ izliyoruz. Bundan dolayฤฑ vergi mรผkellefleri ve hazine gereksiz bir yรผkรผ taลฤฑmak durumunda kalฤฑyorlar.
Akran รผlkelerle kฤฑyasladฤฑฤฤฑmฤฑzda dรผnyada hem en yรผksek enflasyona hem de son derece yรผksek risk primine sahip รผlke konumundayฤฑz. Nitekim bu hafta 19 yฤฑlฤฑn en yรผksek CDS seviyesini de gรถrdรผk.
“Eลitsiz gelir demokratik sistemi zedeler”
ฤฐzlenen ekonomi politikalarฤฑnฤฑn yarattฤฑฤฤฑ koลullarda gelirler hฤฑzla eriyor. รzellikle sabit gelirliler enflasyon baskฤฑsฤฑnฤฑ en derinden hissediyor. Kentli, eฤitimli orta sฤฑnฤฑflarฤฑn gelirleri de erozyona uฤruyor. Unutmayalฤฑm ki, orta sฤฑnฤฑfฤฑ gรผรงlรผ olmayan bir รผlkede demokrasi zayฤฑflar. Eลitsiz gelir daฤฤฑlฤฑmฤฑ demokratik sisteme yรถnelik inancฤฑ zedeler.
Ekonomik konularda da iรงeride atacaฤฤฑmฤฑz rasyonel ve reformist adฤฑmlarla, kurumlarฤฑn gรผรงlendirilmesiyle konumumuzu saฤlamlaลtฤฑracaฤฤฑmฤฑza inanฤฑyoruz. Kรผresel ekonomideki dรถnรผลรผme ayak uydurarak dรผnya ekonomisinden daha yรผksek bir pay alacaฤฤฑmฤฑz, refahฤฑmฤฑzฤฑ artฤฑracaฤฤฑmฤฑz bir yola girmeliyiz.
Yargฤฑ baฤฤฑmsฤฑzlฤฑฤฤฑ, hukukun รผstรผnlรผฤรผ, uluslararasฤฑ taahhรผtlere sadakat, dรผลรผnce ve ifade รถzgรผrlรผฤรผ toplumumuz ve ekonomimiz aรงฤฑsฤฑndan birer lรผks deฤil gerekliliktir. Yargฤฑ baฤฤฑmsฤฑzlฤฑฤฤฑnฤฑn aฤฤฑr bir erozyona uฤramasฤฑ, vatandaลlarฤฑn adalete gรผvensizliฤinin baลlฤฑca nedenidir. Hepimizin bildiฤi gibi adalet mรผlkรผn yani devletin temelidir. O temel saฤlam olmak zorundadฤฑr.
“Genรงler kaygฤฑlฤฑ”
Genรงlerimiz her ลeyden รถnce duyulmak ve dikkate alฤฑnmak istiyorlar. Anlaลฤฑlmadฤฑklarฤฑna, ailelerinden ve okullarฤฑndan yeterli desteฤi alamadฤฑklarฤฑna inanฤฑyorlar. Gelecekle ilgili derin kaygฤฑlarฤฑ var. Gรถzleri, sahip olunan รถzgรผrlรผkler ve olanaklar nedeniyle gฤฑpta ile baktฤฑklarฤฑ diฤer รผlkelerde. Liyakatin kฤฑymetinin olmadฤฑฤฤฑnฤฑ, yรผkselmenin รงalฤฑลmaktan, emek vermekten deฤil doฤru baฤlantฤฑlara sahip olmaktan geรงtiฤini dรผลรผnรผyorlar. Kurumlara gรผvenleri รงok dรผลรผk. Kadฤฑnlarฤฑn toplumsal, ekonomik, siyasal hayata katฤฑlฤฑmฤฑnฤฑn รถnรผnde รงok fazla engel olduฤunu gรถzlemliyorlar.
Yeri gelmiลken cinsiyet eลitliฤi konusuna da deฤinmek istiyorum. Dรผnyanฤฑn pek รงok geliลmiล รผlkesinden รถnce kadฤฑnlarฤฑn siyasi haklara sahip olduฤu, eลit vatandaล statรผsรผne kavuลtuฤu bir รผlkeyiz. ฤฐstanbul Sรถzleลmesine geri dรถnรผlmesi gerektiฤini dรผลรผndรผฤรผmรผzรผ de bir kez daha tekrar edeyim.
