Diplomatik kaynaklara gรถre, gelecek hafta dรผzenlenecek NATO Zirvesi sฤฑrasฤฑnda Cumhurbaลkanฤฑ Erdoฤan ile ABD Baลkanฤฑ Joe Biden arasฤฑnda bir gรถrรผลme olmasฤฑ sรผrpriz sayฤฑlmamalฤฑ. ฤฐki รผlke arasฤฑnda artan diyaloฤun F-16 satฤฑลฤฑ ve S-400’ler sorununu nasฤฑl etkileyeceฤi, tartฤฑลฤฑlan konular arasฤฑnda.
Ukrayna krizinin Tรผrk-Amerikan iliลkilerinin seyrine ve diyaloฤuna olan olumlu etkisi hem Ankara hem de Washington’daki yetkililer tarafฤฑndan dile getiriliyor.
BBC Tรผrkรงe’nin haberine gรถre Rusya’nฤฑn NATO sฤฑnฤฑrlarฤฑna kadar geniลleyen saldฤฑrฤฑlarฤฑ, Avrupa’nฤฑn gรผvenliฤi aรงฤฑsฤฑndan NATO’nun kurumsal olarak รถnemini ortaya koyduฤu gibi, jeopolitik konumu ve Moskova ile iliลkisi de Ankara’nฤฑn ittifak iรงindeki kritik rolรผnรผn teyit edilmesini saฤladฤฑ.
Hem Washington hem de diฤer รถnemli NATO baลkentlerinde yapฤฑlan deฤerlendirmelerde, Tรผrkiye’nin rolรผ aรงฤฑsฤฑndan dรถrt ana unsur รถne รงฤฑktฤฑ.
Birincisi, Ankara’nฤฑn Moskova ile derin ekonomik ve ticari iliลkilerine karลฤฑn Ukrayna’ya dรถnรผk askeri operasyonu kesin bir dille reddetmesi ve Birleลmiล Milletler Genel Kurulu’ndaki kฤฑnama oylamasฤฑnda uluslararasฤฑ toplumla birlikte hareket etmesi.
ฤฐkincisi, Ukrayna’nฤฑn Kฤฑrฤฑm dahil toprak bรผtรผnlรผฤรผnรผn ve siyasi birliฤinin korunmasฤฑna verdiฤi siyasi desteฤin yanฤฑ sฤฑra, baลta silahlฤฑ insansฤฑz hava araรงlarฤฑ (SฤฐHA) olmak รผzere, Kiev’e verdiฤi askeri destek. Tรผrkiye’nin bu yรถndeki desteฤinin 24 ลubat sonrasฤฑnda da sรผrdรผฤรผ uluslararasฤฑ basฤฑnda รงฤฑkan ve Ankara tarafฤฑndan yalanlanmayan haberler arasฤฑnda yer alฤฑyor.
รรงรผncรผ รถnemli geliลme, Tรผrkiye’nin Montrรถ Sรถzleลmesi uyarฤฑnca ฤฐstanbul ve รanakkale Boฤazlarฤฑ’nฤฑ askeri gemilere kapatmasฤฑ. Baลta Ukrayna olmak รผzere ABD ve diฤer NATO รผyeleri, Rus savaล gemilerinin Karadeniz’e geรงiลini engelleyen bu adฤฑmฤฑ takdir ettiklerini kayda geรงirdiler.
Diฤer bir รถnemli unsur da Tรผrkiye’nin, ikisiyle de รถzel iliลkilere sahip olduฤu Rusya ve Ukrayna arasฤฑnda sorunun diplomatik yolla รงรถzรผmรผne yaptฤฑฤฤฑ katkฤฑ oldu.
Taraflarฤฑn arasฤฑndaki gรถrรผล ayrฤฑlฤฑklarฤฑnฤฑn azaltฤฑlmasฤฑ ve sonunda bir anlaลmaya varฤฑlmasฤฑ aรงฤฑsฤฑndan oynadฤฑฤฤฑ rolรผ sรผrdรผren Tรผrk liderlerinin รถzellikle Rusya karลฤฑtlarฤฑyla temasta kalmalarฤฑ รถnemli bir araรง olarak deฤerlendiriliyor.
Bunlarla beraber Tรผrk dฤฑล politikasฤฑnda geรงen seneden bu yana gรถzlemlenen normalleลme kapsamฤฑnda ฤฐsrail, Ermenistan, Yunanistan ve Birleลik Arap Emirlikleri gibi รผlkelerle yeniden temaslarฤฑn kurulmasฤฑ ve gerilimden iลbirliฤi sรผrecine geรงiliyor olmasฤฑ da Washington’da olumlu yansฤฑyan geliลmeler arasฤฑnda.
Ankara-Washington temaslarฤฑ artฤฑyor
Bu sรผreรงte Tรผrk-Amerikan iliลkilerine olumlu yansฤฑyan en somut geliลme, diyaloฤun sฤฑklฤฑฤฤฑ ve dรผzeyindeki artฤฑล oldu. Cumhurbaลkanฤฑ Recep Tayyip Erdoฤan ile ABD Baลkanฤฑ Joe Biden’ฤฑn 9 Mart’ta yaptฤฑklarฤฑ telefon gรถrรผลmesinin yanฤฑ sฤฑra, Dฤฑลiลleri Bakanฤฑ Mevlรผt รavuลoฤlu ABD’li mevkidaลฤฑ Anthony Blinken ile Savunma Bakanฤฑ Hulusi Akar da ABD Savunma Bakanฤฑ Austin Lloyd ile kriz sรผrecinde birden fazla kez temas kurdular.
Diplomatik kaynaklar, 24 Mart’ta Brรผksel’de dรผzenlenecek olaฤanรผstรผ NATO Liderler Zirvesi sฤฑrasฤฑnda Cumhurbaลkanฤฑ Erdoฤan ile ABD Baลkanฤฑ Biden arasฤฑnda yeni bir gรถrรผลme gerรงekleลmesi olasฤฑlฤฑฤฤฑnฤฑn yรผksek olduฤunu kaydettiler.
Dฤฑลiลleri Bakanฤฑ รavuลoฤlu’nun 1-2 ay iรงerisinde ABD Dฤฑลiลleri Bakanฤฑ Antony Blinken ve diฤer yetkililerle gรถrรผลmek รผzere Washington’a bir ziyaretinin planlandฤฑฤฤฑ da รถฤrenildi.
Dรผzenli Stratejik Diyalog Mekanizmasฤฑ
Tรผrk-Amerikan diyaloฤunun รถnemli sonuรงlarฤฑndan biri de Stratejik Diyalog Mekanizmasฤฑ’nฤฑn aktive edilmesi kararฤฑ oldu. Ankara’nฤฑn uzun zamandan bu yana talep ettiฤi mekanizma iรงin yeลil ฤฑลฤฑk, Erdoฤan-Biden arasฤฑnda geรงen sene Roma’da yapฤฑlan gรถrรผลmede yakฤฑlmฤฑลtฤฑ.
Sรถz konusu mekanizmayฤฑ, ikili iliลkilerin tamamฤฑnฤฑ, yaลanan sorunlarฤฑ ve iลbirliฤi alanlarฤฑnฤฑ yapฤฑsal bir bรผtรผnlรผk iรงinde ve dรผzenli aralฤฑklarla ele alฤฑnmasฤฑ iรงin isteyen Ankara, dฤฑลiลleri bakanฤฑ ya da bakan yardฤฑmcฤฑsฤฑ dรผzeyinde iลletilecek bu sรผrecin yararlฤฑ olacaฤฤฑna inanฤฑyor.
Bu konuda ilk adฤฑm 4 Mart’ta Tรผrkiye’de temaslarda bulunan ABD Dฤฑลiลleri Bakan Yardฤฑmcฤฑsฤฑ Wendy Sherman’ฤฑn ziyareti sฤฑrasฤฑnda atฤฑlmฤฑลtฤฑ. Bu sรผrecin รถnรผmรผzdeki haftalarda ABD Dฤฑลiลleri Bakanlฤฑฤฤฑ’ndan Tรผrkiye’ye yapฤฑlacak farklฤฑ dรผzeylerdeki ziyaretlerle daha da ileri taลฤฑnmasฤฑ bekleniyor.
Bu mekanizma kapsamฤฑnda iki รผlke arasฤฑnda siyasi, ticari ve ekonomik iliลkilerin doฤru ve stratejik bir dรผzlemde ele alฤฑnmasฤฑ, ABD’nin Suriye Demokratik Gรผรงleri (SDG) kapsamฤฑnda Kuzey Suriye’de YPG’ye saฤladฤฑฤฤฑ destek ve Tรผrkiye’nin Rusya’dan aldฤฑฤฤฑ S-400 hava savunma sistemlerinden kaynaklanan sorunlarฤฑn รงรถzรผme kavuลturulmaya รงalฤฑลฤฑlmasฤฑ รถngรถrรผlรผyor.
Ankara’ya yaptฤฑrฤฑm baskฤฑsฤฑ yok
Ukrayna odaklฤฑ gรผndemde en รงok merak edilen konular arasฤฑnda Tรผrkiye’nin Rusya’ya karลฤฑ baลlatฤฑlan yaptฤฑrฤฑmlara katฤฑlmasฤฑ konusunda ABD’den bir telkin ya da baskฤฑnฤฑn gelip gelmediฤi de yer alฤฑyor.
Ankara’nฤฑn bu yรถnde bir baskฤฑyla karลฤฑlaลmadฤฑฤฤฑnฤฑ, hava sahasฤฑnฤฑ aรงฤฑk tutmasฤฑnฤฑn da anlaลฤฑlฤฑr karลฤฑlandฤฑฤฤฑ kaydediliyor.
Ancak bu durumun Rusya’nฤฑn Suriye’den Ukrayna savaล alanฤฑna askeri ekipman ya da paralฤฑ savaลรงฤฑ taลฤฑdฤฑฤฤฑ bilinen askeri uรงaklarฤฑ kapsamamasฤฑna dรถnรผk bir beklentinin masaya gelme olasฤฑlฤฑฤฤฑ Ankara’da dile getirilen konular arasฤฑnda.
F-16 satฤฑลฤฑnฤฑ ve S-400’leri nasฤฑl etkileyecek?
Tรผrkiye ile ABD arasฤฑnda geรงen senenin sonundan itibaren geliลtirilen “pozitif gรผndemin” en รถnemli etkenlerinden bir tanesi Tรผrk Hava Kuvvetleri’nin gereksinimi kapsamฤฑnda 40 adet yeni nesil F-16 alฤฑm ve mevcut filoda yer alan 80 uรงak iรงin de modernizasyon kiti talebi oldu.
S-400’leri konuลlandฤฑrdฤฑฤฤฑ iรงin beลinci nesil savaล uรงaฤฤฑ F-35 programฤฑndan รงฤฑkarฤฑlan Tรผrkiye, bu adฤฑmla hava kuvvetlerinde zaafฤฑn รถnรผne geรงmeyi planlฤฑyor.
Kaynaklara gรถre, geรงen aylarda baลlayan teknik gรถrรผลmeler yaz aylarฤฑnda tamamlanabilir ve onay iรงin ABD Kongresi’ne sunulabilir. Biden yรถnetimi, F-16’larฤฑn satฤฑลฤฑ konusunda Ankara’ya hรผkรผmet tarafฤฑndan bir sorun รงฤฑkartฤฑlmayacaฤฤฑnฤฑ ancak Kongre’de onayฤฑn gรผรง olacaฤฤฑnฤฑ kaydediyordu.
Ankara ise Ukrayna krizinin yarattฤฑฤฤฑ bรผyรผk gรผvenlik riskinin sadece Tรผrkiye deฤil tรผm ittifakฤฑ etkileyebileceฤi, dolayฤฑsฤฑyla Amerikan yรถnetiminin NATO’nun gรผneydoฤu kanadฤฑnฤฑn hava รผstรผnlรผฤรผnรผ gรถzeterek F-16’larฤฑn satฤฑล onayฤฑ iรงin Kongre nezdinde daha fazla baskฤฑ yapmasฤฑ gerektiฤini kaydediyor.
Kaynaklar, son geliลmelerin Kongre nezdinde belli bir parรงa etkisi olduฤuna dikkat รงekiyor ve F-16’lar iรงin onay sรผrecinin bundan olumlu etkilenebileceฤini belirtiyor.
Tรผrkiye, NATO iรงerisinde ABD’den sonra en bรผyรผk F-16 filosuna sahip.
Ancak sayฤฑlarฤฑ azalsa da Kongre รผyeleri arasฤฑnda Tรผrkiye aleyhine konuลmaya devam eden รผyeler de var. Yunan lobisine yakฤฑnlฤฑฤฤฑyla bilinen Amerikan Senatosu Dฤฑล ฤฐliลkiler Komitesi Baลkanฤฑ Senatรถr Bob Menendez, geรงtiฤimiz gรผnlerde yaptฤฑฤฤฑ bir aรงฤฑklamada, F-16’larฤฑn satฤฑลa onay verilmesi iรงin Tรผrkiye’nin S-400’leri topraklarฤฑndan รงฤฑkarmasฤฑ gerektiฤini yinelemiลti.
Ankara’daki diplomatik kaynaklar ise Tรผrk-Amerikan iliลkilerinde en ciddi tฤฑkanma noktalarฤฑndan olan S-400 hava savunma sistemleri ile ilgili sorunun ikili diyaloฤun normalleลmesine paralel olarak รงรถzรผlme fฤฑrsatฤฑ olduฤunu dรผลรผnรผyorlar.
Tรผrkiye, S-400’leri Rusya’dan 2019 yazฤฑnda konuลlandฤฑrmaya baลlamฤฑล ve bir kez test etmiลti. Hava savunma sisteminin Ankara yakฤฑnlarฤฑndaki bir askeri รผste bulundurulduฤu ancak bir daha aktive edilmediฤi kaydediliyor. Amerikan yasalarฤฑ, Tรผrkiye’nin Rus silah sistemini elinde tutmamasฤฑ hรผkmรผnรผ iรงeriyor.
