Almanya‘nฤฑn รถnde gelen dรผลรผnce kuruluลlarฤฑndan Bilim ve Siyaset Vakfฤฑ (SWP), Rusya’nฤฑn Ukrayna savaลฤฑnฤฑn AB-Tรผrkiye iliลkilerine olasฤฑ etkilerini mercek altฤฑna alan dikkat รงekici bir analiz yayฤฑmladฤฑ.
SWP bรผnyesindeki Uygulamalฤฑ Tรผrkiye Araลtฤฑrmalarฤฑ Merkezi (CATS) uzmanฤฑ Sinem Adar tarafฤฑndan kaleme alฤฑnan analizde, Rusya’nฤฑn Ukrayna’ya saldฤฑrarak Soฤuk Savaล sonrasฤฑnda oluลturulan gรผvenlik mimarisini tehlikeye attฤฑฤฤฑ, bunun Avrupa iรงin olduฤu kadar Tรผrkiye iรงin de “รถnemli bir dรถnรผm noktasฤฑโ olduฤu vurgulandฤฑ.
DW Tรผrkรงe’nin haberine gรถre analizde, savaลฤฑn yol aรงtฤฑฤฤฑ jeopolitik ve ekonomik zorunluluklarฤฑn, kฤฑsa vadede Tรผrkiye’nin NATO รผyeliฤi ve AB ile Ortaklฤฑk Anlaลmasฤฑ รงerรงevesinde Batฤฑ’yla hareket etmeye devam etmesini muhtemel kฤฑldฤฑฤฤฑna iลaret edildi.
Uzun vadede ise, taraflar arasฤฑnda tam anlamฤฑyla bir stratejik uyum saฤlanmasฤฑ ihtimalinin “kesin olmaktan รงok uzak olduฤuโ belirtildi.
ฤฐliลkileri onarma fฤฑrsatฤฑ var mฤฑ?
Ukrayna savaลฤฑ ile yaลanan jeopolitik deฤiลimin AB’ye Tรผrkiye ile iliลkilerini onarma fฤฑrsatฤฑ sunduฤuna dikkat รงeken Sinem Adar, ลu tespitini aktardฤฑ:
“Bu sadece iรงinde bulunulan jeopolitik geliลmelerin aฤฤฑrlฤฑฤฤฑndan kaynaklanmฤฑyor. Ayrฤฑca Cumhurbaลkanฤฑ Recep Tayyip Erdoฤan, รงok ince bir ipte yรผrรผmeye รงalฤฑลฤฑyor ve sonunda bir taraf seรงmek zorunda kalacak.โ
Bununla birlikte, AB-Tรผrkiye iliลkilerinin geleceฤine iliลkin belirsizliklerin sรผrdรผฤรผnรผn altฤฑnฤฑ รงizen Adar, bunun bir รงok nedeni bulunduฤunu belirtti.
Tรผrk kamuoyunda Batฤฑ’ya karลฤฑ gรผvensizliฤin hakim olduฤunu, Avrupa baลkentlerinde, รถzellikle de siyasi karar alฤฑcฤฑlarฤฑnda da, demokraside yaลanan gerileme ve dฤฑล politikasฤฑ nedeniyle Tรผrkiye’ye karลฤฑ gรผvensizlik olduฤunu aktaran Sinem Adar, ayrฤฑca Avrupa kamuoylarฤฑnda da Tรผrkiye’ye yรถnelik tepkisel, eleลtirel algฤฑnฤฑn sรผrdรผฤรผne iลaret etti.
ลahsi siyasi รถncelikler
Adar, analizinde ayrฤฑca Tรผrkiye’nin kendi ekonomik ve gรผvenlik รงฤฑkarlarฤฑnฤฑ elinden geldiฤince korumaya รงabalayacaฤฤฑnฤฑ, baฤฤฑmsฤฑz bir dฤฑล politika izlemeyi sรผrdรผrebileceฤini, Cumhurbaลkanฤฑ Erdoฤan’ฤฑn da kendi siyasi geleceฤini รถnceliklendireceฤini belirterek, ลunlarฤฑ kaydetti:
“Kesin olan ลu: Erdoฤan ve iรง siyasetteki mรผttefikleri iรงin cumhurbaลkanlฤฑฤฤฑndan ayrฤฑlmanฤฑn maliyeti, gรถrevde kalmanฤฑn oluลturduฤu maliyetten รงok daha yรผksek.โ
Sinem Adar, kaleme aldฤฑฤฤฑ yazฤฑsฤฑnda Erdoฤan iรงin, “AB ve genel olarak Batฤฑ ile daha fazla yakฤฑnlaลmanฤฑn ona daha fazla getirisi olacaksa rotasฤฑnฤฑ deฤiลtirmekten รงekinmezโ tespitini aktardฤฑ.
Bununla birlikte Tรผrkiye’deki kamuoyu tartฤฑลmalarฤฑnda Batฤฑ karลฤฑtlฤฑฤฤฑnฤฑn hakim olduฤunu ve bunun kolayca deฤiลemeyeceฤini anlatan Adar’a gรถre Erdoฤan’ฤฑn bizzat kendisi bu kutuplaลmadan yarar saฤlฤฑyor, iรง kamuoyuna yaptฤฑฤฤฑ konuลmalarda bunu aktif olarak besliyor.
Ankara’yฤฑ yakฤฑnlaลmaya iten nedenler neler?
Sinem Adar, SWP tarafฤฑndan yayฤฑmlanan analizinde, Tรผrkiye’deki siyasi aktรถrleri de ayrฤฑntฤฑlฤฑ olarak irdeliyor.
Cumhurbaลkanฤฑ Erdoฤan’ฤฑn iliลkilerde yeni bir sayfa aรงma giriลimlerine uzun sรผre isteksiz bir tavฤฑr sergileyen Batฤฑlฤฑ liderlerin Ukrayna savaลฤฑ ile deฤiลen tutumuna iลaret edilen analizde, “Erdoฤan, Batฤฑlฤฑ liderlerin yeniden Tรผrkiye’ye ilgi gรถstermesini, รผlkenin artan jeopolitik รถneminin bir delili olarak gรถrรผyor. Tรผrk siyasi liderliฤi bu varsayฤฑma dayanarak mevcut konjonktรผrรผ, savunma ve gรผvenlik gibi ihtilaflฤฑ konularda Batฤฑlฤฑ mรผttefikleri รผzerinde baskฤฑ uygulamak iรงin bir fฤฑrsat olarak gรถrรผyorโ ifadeleri yer aldฤฑ.
Ankara’nฤฑn Mart baลฤฑndan itibaren sรถylemlerinde Batฤฑ yanlฤฑsฤฑ mesajlarda artฤฑล olduฤuna dikkat รงekilen analizde, bunda AB ve ABD’nin, Rusya’nฤฑn Ukrayna iลgaline ekonomik yaptฤฑrฤฑmlar yoluyla verdiฤi yanฤฑtฤฑn etkili olduฤu, Batฤฑ’da sergilenen birliฤin de Ankara’yฤฑ, “Batฤฑ sonrasฤฑ dรผnya dรผzeniโ ลeklindeki temel varsayฤฑmฤฑnda ลรผpheye dรผลรผrmรผล olabileceฤi belirtildi.
“Batฤฑ karลฤฑtlฤฑฤฤฑ ana fay hatlarฤฑndan biriโ
CATS uzmanฤฑ Adar, Rusya’nฤฑn Ukrayna savaลฤฑyla ilgili olarak Tรผrkiye’de yรผrรผtรผlen tartฤฑลmalara Batฤฑ karลฤฑtฤฑ sรถylemlerin hakim olduฤuna dikkat รงekerken, “Savaล, Batฤฑ karลฤฑtlฤฑฤฤฑnฤฑn Tรผrkiye’deki siyasi rekabette ana fay hatlarฤฑndan birini oluลturduฤunu bir kez daha gรถzler รถnรผne serdiโ yorumunu yaptฤฑ.
Son haftalarda hรผkรผmet yanlฤฑsฤฑ medyada yayฤฑmlanan yorumlara da yer verilen analizde, bu yorumlarda “artฤฑk รงok kutuplu bir dรผnyanฤฑn ลekillenmekte olduฤu, Tรผrk liderliฤinin savaลta arabulucu rolรผ รผstlendiฤi, Batฤฑlฤฑ baลkentlerde memnuniyet yaratan bu geliลmelerin de Tรผrkiye’nin baฤฤฑmsฤฑz dฤฑล politikasฤฑ ile artan nรผfuzunun bir deliliโ olarak nitelendirildiฤine iลaret edildi.
Sinem Adar, AKP iktidarฤฑnฤฑ oluลturan ittifak bรผnyesindeki farklฤฑ aktรถrlerin tutumlarฤฑnฤฑ da incelerken bu aktรถrlerin “Tรผrkiye’nin Batฤฑ karลฤฑsฤฑndaki yรผkseliลiniโ sรถylemlerinde kullandฤฑklarฤฑna dikkat รงekerek, รถrnek olarak MHP lideri Devlet Bahรงeli ile ฤฐรงiลleri Bakanฤฑ Sรผleyman Soylu’nun aรงฤฑklamalarฤฑnฤฑ ve Berat Albayrak’a yakฤฑnlฤฑฤฤฑ ile bilinen medya gurubundaki Batฤฑ karลฤฑtฤฑ yorumlarฤฑ sฤฑraladฤฑ.
Batฤฑ karลฤฑtฤฑ sรถylemlerin Tรผrkiye siyaset sahnesinin sol kanadฤฑnda da yankฤฑ bulduฤuna, bunun da merkezinde ABD karลฤฑtlฤฑฤฤฑnฤฑn yer aldฤฑฤฤฑna iลaret eden Adar, Avrasyacฤฑlar ve Ulusalcฤฑlarฤฑn yaklaลฤฑmlarฤฑnฤฑ mercek altฤฑna alarak, Erdoฤan’ฤฑn yeniden NATO ile yakฤฑnlaลmasฤฑnฤฑn sol cenahtaki farklฤฑ aktรถrlerde yol aรงtฤฑฤฤฑ endiลelere dikkat รงekti.
Muhalefet partileri nasฤฑl bir tutum sergiliyor?
Merkezdeki muhalefet partilerinin Rusya’nฤฑn Ukrayna’ya saldฤฑrฤฑsฤฑna verdikleri tepkilerde Batฤฑlฤฑ kurumlarฤฑn Tรผrkiye’nin demokratikleลmesindeki รถnemine vurgu yaparken, Tรผrkiye’nin Rusya’ya artan baฤฤฑmlฤฑlฤฑฤฤฑnฤฑ eleลtirdiklerini hatฤฑrlatan Adar, ฤฐYฤฐ Parti lideri Meral Akลener, CHP lideri Kemal Kฤฑlฤฑรงdaroฤlu, DEVA Partisi lideri Ali Babacan’ฤฑn aรงฤฑklamalarฤฑndan รถrnekler sฤฑraladฤฑ.
Adar, analizinde merkezdeki siyasi aktรถrlerin Tรผrkiye’nin Batฤฑ ile stratejik iliลkilerinin, kurallar ve demokratik ilkeler zemininde yeniden canlandฤฑrฤฑlmasฤฑnฤฑ savunduklarฤฑna iลaret etmekle birlikte, bu sรถylemlerde iktidarฤฑ oluลturan ittifak รผzerinde baskฤฑyฤฑ artฤฑrma hedefli taktiksel bir boyut olduฤuna da iลaret eti.
Ayrฤฑca bu aktรถrlerin Tรผrkiye’nin dรผnyadaki yerine dair iddialฤฑ jeopolitik dรผลรผncelerden uzak olmadฤฑklarฤฑ, aynฤฑ zamanda dฤฑล ve gรผvenlik politikalarฤฑna iliลkin bakฤฑล aรงฤฑsฤฑ ve รถzellikle de Rusya’nฤฑn Ukrayna’yฤฑ iลgalinin Avrupa ve รถtesine yรถnelik olasฤฑ sonuรงlarฤฑ ile ilgisinin de รงok aรงฤฑk olmadฤฑฤฤฑ vurgulandฤฑ.
AB’li karar alฤฑcฤฑlara รถneriler
CATS uzmanฤฑ Sinem Adar, analizinin son bรถlรผmรผnde ise AB’deki karar alฤฑcฤฑlara, Tรผrkiye ile iliลkiler konusunda bir dizi รถnerilerde bulundu.
ฤฐliลkilerin orta ve uzun vadede nasฤฑl ลekillendirileceฤinde Tรผrkiye’deki iรง siyasi dinamikler kadar AB’nin tercihlerinin de belirleyici olacaฤฤฑna iลaret eden Adar, Avrupalฤฑ siyasi karar alฤฑcฤฑlarฤฑn aslฤฑnda Tรผrkiye ile sรผrdรผrรผlebilir bir รงalฤฑลma iliลkisinin,
“bir tercih deฤil bir zorunlulukโ olduฤunun farkฤฑnda olduklarฤฑnฤฑ vurguladฤฑ.
AB’nin, “dar kapsamlฤฑโ da olsa Tรผrkiye ile gรผven zemininde, sรผrdรผrรผlebilir iliลkiler inลa etmekte yapฤฑcฤฑ bir rol oynayabileceฤine iลaret eden Adar, Avrupalฤฑ siyasi karar alฤฑcฤฑlarฤฑn รผรง konuya รถzel รถnem atfetmeleri gerektiฤine dikkat รงekti.
รรง kritik konu: Rusya, iลbirliฤi, demokrasi
CATS uzmanฤฑ Adar’a gรถre, AB’nin รถncelikle, kฤฑsa vadede, Tรผrkiye’den Batฤฑ’nฤฑn Rusya’ya yaptฤฑrฤฑmlarฤฑnฤฑ baltalayacak adฤฑmlardan kaรงฤฑnmasฤฑnฤฑ, Rusya ile ekonomik iliลkilerini bu dรถnemde geliลtirecek adฤฑmlar atmamasฤฑnฤฑ talep etmesi gerekiyor.
Rusya’nฤฑn Tรผrkiye’yi, kendisini iรงine sรผrรผklediฤi zorlu durumdan รงฤฑkmasฤฑnฤฑ saฤlayacak รผlke olarak gรถrdรผฤรผnรผ belirten uzmana gรถre, Kremlin’in yaptฤฑrฤฑmlarฤฑ delecek kanallarฤฑ oluลturma giriลimlerine Ankara’nฤฑn izin vermemesi gerekiyor.
Sinem Adar, AB’nin ayrฤฑca Tรผrkiye konusunda รผyeler arasฤฑnda birlik saฤlamak konusunda aktif รงaba gรถstermesi gerektiฤine vurgu yaptฤฑ.
CATS uzmanฤฑ, รผye รผlkeler arasฤฑnda รงฤฑkar ve tehdit algฤฑlarฤฑndaki farklฤฑlฤฑklar nedeniyle bunun รงok da kolay olmadฤฑฤฤฑnฤฑ, bununla birlikte, yeni gerรงekler ฤฑลฤฑฤฤฑnda AB’nin Tรผrkiye ile รงฤฑkarlarฤฑn รถrtรผลtรผฤรผ alanlarda iลbirliฤi arayฤฑลฤฑnda olmasฤฑnฤฑn รถnemli olduฤunu kaydetti.
Adar, bunun iรงin de ikili gerilimlerin AB dรผzeyindeki siyaset belirleme sรผreรงlerini rehin almasฤฑna izin verilmemesi gerektiฤine iลaret etti.
AB’nin gรผvenlik ve ekonomi alanlarฤฑnda Tรผrkiye ile iliลkileri geliลtirirken, demokrasiyi ikinci plana atmamasฤฑ gerektiฤini savunan uzman, “Avrupalฤฑ siyasi karar alฤฑcฤฑlar, otoriter devletlerle iliลkilerindeย รงoฤu zaman istikrara demokrasiden daha bรผyรผk รถnem atfetti. Rusya ile iliลkiler bu yaklaลฤฑmฤฑn uzun vadede meyve vermediฤi gerรงeฤini acฤฑ bir ลekilde gรถzler รถnรผne seren รถnemli bir รถrnekโ gรถrรผลรผnรผ vurguladฤฑ.
