Hayat sigortasฤฑ poliรงeleri genellikle sigortalฤฑnฤฑn vefatฤฑ halinde ailesine finansal gรผvence saฤlamak amacฤฑyla dรผลรผnรผlรผr. Ancak ikincil hayat sigortasฤฑ piyasasฤฑnda poliรงe sahibi รถldรผฤรผnde tazminatฤฑ sevdikleri deฤil, รงoฤu zaman bir Wall Street firmasฤฑ ya da yatฤฑrฤฑmcฤฑ grubu tahsil ediyor.
Bu uygulama “yaลam anlaลmasฤฑ” (life settlement) olarak adlandฤฑrฤฑlฤฑyor ve Wall Street’te bir grup, insanlarฤฑn รถlmesini bekliyorsa bu durum yarฤฑ ahlaki-yarฤฑ ticari bir durum olarak kabul ediliyor.
Yaลam anlaลmasฤฑ ne ve nasฤฑl iลliyor
Yaลam anlaลmasฤฑ, kiลinin sahip olduฤu hayat sigortasฤฑ poliรงesini, poliรงeyi kendisine satan ลirketten farklฤฑ bir kuruma satmasฤฑdฤฑr. Poliรงeyi satฤฑn alan taraf, o andan itibaren primleri รถdemeye devam ediyor; poliรงe sahibi vefat ettiฤinde ise vefat tazminatฤฑnฤฑ tahsil ediyor. ABD Finansal Sanayi Dรผzenleme Kurumu (FINRA) verilerine gรถre, poliรงe sahibi genellikle poliรงenin nakit deฤerinden yรผksek ancak vefat tazminatฤฑndan dรผลรผk bir toplu รถdeme alฤฑyor.
Poliรงeyi satฤฑn alan ลirketler, FINRA’nฤฑn aรงฤฑklamasฤฑna gรถre iki yoldan birini izliyor. Bazฤฑlarฤฑ poliรงeleri vadesine kadar elde tutuyor, bazฤฑlarฤฑ ise poliรงeleri ya da birden fazla poliรงenin bir araya getirilmiล paylarฤฑnฤฑ hedge fonlarฤฑna veya diฤer yatฤฑrฤฑmcฤฑlara yeniden satฤฑyor.
Wall Street’te hareketin kรถkeni AIDS salgฤฑnฤฑna dayanฤฑyor
Yaลam anlaลmasฤฑ sektรถrรผ, ABD tarihinin acฤฑ bir dรถneminde ortaya รงฤฑktฤฑ. 1980’li ve 1990’lฤฑ yฤฑllarda AIDS salgฤฑnฤฑ yรผz binlerce Amerikalฤฑnฤฑn hayatฤฑnฤฑ kaybetmesine yol aรงtฤฑ ve รถzellikle LGBT topluluklarฤฑ ile eลcinsel erkekler bu sรผreรงten aฤฤฑr ลekilde etkilendi. NPR’ฤฑn Planet Money podcast’ine konuลan Scott Page, bu alanฤฑn รถncรผlerinden biri olarak, AIDS nedeniyle รถlรผmle penรงeleลen kiลilerin hayat sigortasฤฑ poliรงelerini satmalarฤฑna yardฤฑmcฤฑ olan bir iล kurdu.
Page’in kendi partneri de AIDS hastasฤฑydฤฑ ve รงiftin elinde bir hayat sigortasฤฑ poliรงesi bulunuyordu, ancak mali zorluklar nedeniyle primleri รถdeyemiyorlardฤฑ. Hayatฤฑnda AIDS nedeniyle kayฤฑplar yaลamฤฑล varlฤฑklฤฑ bir hayฤฑrsever, Page vefat tazminatฤฑnฤฑ aldฤฑktan sonra parayฤฑ geri รถdemesi koลuluyla primleri รถdemeyi kabul etti. Bu olay, Page’in iลinin baลlangฤฑรง noktasฤฑ oldu; benzer durumdaki AIDS hastalarฤฑna poliรงelerini satma konusunda destek verdi. Bu uygulama zamanla “viatical settlement” olarak adlandฤฑrฤฑldฤฑ.
HIV tedavisinde antiviral ilaรงlarฤฑn yaygฤฑnlaลmasฤฑyla viatical settlement iลi geriledi. Bunun yerine, artฤฑk รถlรผmcรผl hastalฤฑฤฤฑ olmayan yaลlฤฑ yetiลkinlere yรถnelik poliรงe geri alฤฑmฤฑ sunan yeni ลirketler ortaya รงฤฑktฤฑ; bu uygulamaya “yaลam anlaลmasฤฑ” adฤฑ verildi.
Poliรงe sahipleri iรงin hangi seรงenekler mevcut
FINRA’ya gรถre, hayat sigortasฤฑ poliรงesi sahibinin poliรงeye artฤฑk ihtiyacฤฑ kalmadฤฑฤฤฑnda iki temel seรงeneฤi bulunuyor: poliรงenin geรงersiz olmasฤฑna izin vermek ya da poliรงeyi nakit deฤeri karลฤฑlฤฑฤฤฑnda iade etmek. Yaลam anlaลmasฤฑ ise รผรงรผncรผ bir seรงenek sunuyor; poliรงe รผรงรผncรผ bir tarafa satฤฑlฤฑyor, alฤฑcฤฑ primleri รถdemeyi รผstleniyor ve karลฤฑlฤฑฤฤฑnda poliรงe sahibine toplu bir รถdeme yapฤฑlฤฑyor.
FINRA, poliรงe sahiplerinin yaลam anlaลmasฤฑnฤฑ deฤerlendirebileceฤi bazฤฑ durumlarฤฑ ลรถyle sฤฑralฤฑyor: primleri รถdeyememe, aลฤฑrฤฑ sigortalฤฑ olma ve poliรงeye artฤฑk ihtiyaรง duymama, mirasรงฤฑ ya da bakmakla yรผkรผmlรผ olunan kiลinin bulunmamasฤฑ, ya da emeklilik ihtiyaรงlarฤฑnฤฑ karลฤฑlayacak yeterli birikimin olmamasฤฑ.
Dรผzenleme ve dikkat edilmesi gerekenler
FINRA’nฤฑn aรงฤฑklamasฤฑna gรถre รงoฤu eyalet yaลam anlaลmalarฤฑnฤฑ dรผzenliyor ve deฤiลken hayat sigortasฤฑ anlaลmalarฤฑ hem FINRA hem de Sermaye Piyasasฤฑ Kurulu (SEC) tarafฤฑndan denetleniyor. Ancak tรผm yaลam anlaลmasฤฑ iลlemleri dรผzenlemeye tabi deฤil. Bu nedenle FINRA, bir yaลam anlaลmasฤฑ firmasฤฑnฤฑn dรผzenlemeye tabi olup olmadฤฑฤฤฑnฤฑn ya da lisans gerektirip gerektirmediฤinin eyalet sigorta komiserine sorularak araลtฤฑrฤฑlmasฤฑnฤฑ รถneriyor.
Poliรงesini komisyon karลฤฑlฤฑฤฤฑnda farklฤฑ alฤฑcฤฑlara sunan bir yaลam anlaลmasฤฑ aracฤฑsฤฑ kullanฤฑlacaksa, aracฤฑnฤฑn lisanslฤฑ olup olmadฤฑฤฤฑ ve ลikayet geรงmiลi bulunup bulunmadฤฑฤฤฑ yine eyalet sigorta komiserinden รถฤrenilebiliyor. Eyalet sigorta komiseri ayrฤฑca, alฤฑcฤฑnฤฑn teklif tutarฤฑnฤฑ belirleyebilmesi iรงin paylaลฤฑlmasฤฑ gereken kiลisel ve tฤฑbbi bilgilerle ilgili gizlilik kurallarฤฑna dair de bilgi veriyor.
FINRA, yaลam anlaลmasฤฑnฤฑ deฤerlendiren kiลilere ลu konularda da dikkatli olmalarฤฑnฤฑ tavsiye ediyor: toplu รถdemenin vergiye tabi olup olmayacaฤฤฑ ya da Medicaid uygunluฤunu etkileyip etkilemeyeceฤi konusunda bir vergi uzmanฤฑndan gรถrรผล almak, mirasรงฤฑlarฤฑn gelecekte finansal ihtiyaรง duyup duymayacaฤฤฑnฤฑ deฤerlendirmek, poliรงe iรงinde hฤฑzlandฤฑrฤฑlmฤฑล vefat tazminatฤฑ veya poliรงe karลฤฑlฤฑฤฤฑ borรงlanma gibi baลka nakde eriลim seรงeneklerinin bulunup bulunmadฤฑฤฤฑnฤฑ kontrol etmek ve yeni bir poliรงe alฤฑnmasฤฑ planlanฤฑyorsa bunun maliyetini ve mevcut poliรงenin yeni poliรงe baลvurusunu nasฤฑl etkileyeceฤini deฤerlendirmek.
Yaลam anlaลmasฤฑ yasal mฤฑ?
Evet, yaลam anlaลmalarฤฑ ABD’de yasal bir iลlemdir. รoฤu eyalet bu iลlemleri dรผzenliyor, deฤiลken hayat sigortasฤฑ anlaลmalarฤฑ ise FINRA ve SEC tarafฤฑndan denetleniyor. Ancak tรผm iลlemler dรผzenlemeye tabi olmadฤฑฤฤฑndan, firmanฤฑn lisans durumu eyalet sigorta komiserinden teyit edilmelidir.
Kimler yaลam anlaลmasฤฑnฤฑ deฤerlendirmeli?
Primlerini รถdeyemeyen, poliรงesine artฤฑk ihtiyacฤฑ kalmayan, mirasรงฤฑsฤฑ bulunmayan ya da emeklilik dรถneminde ek nakit ihtiyacฤฑ olan kiลiler yaลam anlaลmasฤฑnฤฑ bir seรงenek olarak deฤerlendirebilir. Karar รถncesinde vergi uzmanฤฑna danฤฑลฤฑlmasฤฑ ve alternatif seรงeneklerin gรถzden geรงirilmesi รถneriliyor.
