Bilim insanlarฤฑ keลfin, lityum kullanฤฑmฤฑnฤฑ yรผzde 70 azaltabileceฤini sรถylรผyor. Yeni madde ampullerde denendi ve baลarฤฑlฤฑ oldu.
BBC’nin haberine gรถre keลif, Microsoft ve ABD Enerji Bakanlฤฑฤฤฑ’na baฤlฤฑ Pasifik Kuzeybatฤฑ Ulusal Laboratuvarฤฑ (PNNL) tarafฤฑndan yapฤฑldฤฑ.
Microsoft‘tan araลtฤฑrmacฤฑlar 32 milyon potansiyel inorganik madde iรงinden 18 “gelecek vadeden adayฤฑ”, yapay zeka ve sรผper bilgisayarlar kullanarak, bir haftadan kฤฑsa bir sรผrede tespit etmeyi baลardฤฑ.
Geleneksel laboratuvar yรถntemleri kullanฤฑlmฤฑล olsaydฤฑ, bu elemenin tamamlanmasฤฑ 20 yฤฑldan uzun sรผrebilirdi.
Baลlangฤฑcฤฑndan, รงalฤฑลan br pil prototipi geliลtirme sรผreci dokuz aydan kฤฑsa sรผrdรผ.
Microsoft Genel Mรผdรผr Yardฤฑmcฤฑsฤฑ Jason Zande BBC’ye yaptฤฑฤฤฑ aรงฤฑklamada hedeflerinin, “250 yฤฑllฤฑk bilimsel buluลlarฤฑ gelecek 25 yฤฑla sฤฑฤdฤฑrmak” olduฤunu sรถyledi; “Bunun gibi teknolojilerin bize bu hedefte yardฤฑmcฤฑ olacaฤฤฑnฤฑ dรผลรผnรผyoruz. Gelecekte bu gibi bilimsel geliลmeleri yapmanฤฑn yolunun bu olduฤunu dรผลรผnรผyorum”.
Yeni bulanan ve N2116 adฤฑ verilen madde, katฤฑ haldeki bir elektrolit, ve bilim insanlarฤฑ tarafฤฑndan bir hammaddeden รงalฤฑลan bir prototipe dรถnรผลtรผrรผlene kadar test edildi.
Bu madde sรผrdรผrรผlebilir bir enerji depolama รงรถzรผmรผ olma potansiyelini de taลฤฑyor รงรผnkรผ katฤฑ bazlฤฑ piller, geleneksel sฤฑvฤฑ ya da jel benzeri lityum pillerden daha gรผvenli.
Daha hฤฑzlฤฑ ลarj olan katฤฑ haldeki lityum pillerin, binlerce kez ลarj edilebilmesi sayesinde yakฤฑn gelecekte daha fazla enerji yoฤunluฤu saฤlayacaฤฤฑ da umut ediliyor.
Lityumdaki sorun ne?
Lityum, piyasa deฤeri ve gรผmรผลi rengi nedeniyle genellikle “beyaz altฤฑn” olarak adlandฤฑrฤฑlฤฑyor.
Yeniden ลarj edilebilir pillerin (lityum-iyon piller) en รถnemli bileลenlerinden biri. Bu pilleri elektrikli araรงlardan cep telefonlarฤฑmฤฑza kadar hemen her elektronik alette kullanฤฑyoruz.
Uluslararasฤฑ Enerji Ajansฤฑ, dรผnya รงapฤฑnda elektrikli araรงlara talebin artmasฤฑyla, gelecek iki yฤฑl iรงinde lityum kฤฑtlฤฑฤฤฑ yaลamaya baลlayabileceฤimiz uyarฤฑsฤฑnฤฑ yapฤฑyor.
ABD Enerji Bakanlฤฑฤฤฑ da 2030 itibarฤฑyla lityum-iyon pillere olan talebin 10 katฤฑna รงฤฑkabileceฤine dikkat รงekiyor. Bu nedenle รผreticiler sรผrekli olarak yeni pil fabrikalarฤฑ inลa ediyor.
Lityum madenciliฤi de tartฤฑลmalฤฑ bir konu. รretime geรงmesi yฤฑllar sรผrebiliyor ve รงevreye ciddi etkileri var. Lityum รงฤฑkarmak iรงin รงok bรผyรผk miktarda su ve enerji kullanฤฑlmasฤฑ gerekiyor. Sรผreรงte yeryรผzรผnde bรผyรผk “yaralar” aรงฤฑlฤฑyor ve zehirli atฤฑk ortaya รงฤฑkฤฑyor.
Londra’daki Imperial College’da pil araลtฤฑrmacฤฑlardan oluลan bir ekibi yรถneten Dr Nuria Tapia-Ruiz, az lityum iรงeren ve enerjiyi iyi depolayan her maddenin, lityum-iyon pil endรผstrisi iรงin “kutsal” olacaฤฤฑnฤฑ sรถylรผyor; “Yapay zeka ve sรผper bilgisayarlar, yรผksek performanslฤฑ maddelerin tespitinde, gelecek yฤฑllarda pil araลtฤฑrmacฤฑlarฤฑ iรงin hayati รถnemde olacak”.
Ancak ฤฐskoรงya’daki Strathclyde รniversitesi’nden Dr Edward Brightman, yeni teknolojinin “dikkatli ele alฤฑnmasฤฑ” gerektiฤi uyarฤฑsฤฑnฤฑ yapฤฑyor; “Suni ya da ilk bakฤฑลta iyi gรถrรผnen sonuรงlar ortaya koyabilir. Ancak bu maddeler hali hazฤฑrda bilinen ya da laboratuvarda sentezlenemeyecek maddeler olabilir”.
Kullanฤฑlan yapay zekanฤฑn diฤerlerinden farkฤฑ ne?
Son keลif sรผrecinde kullanฤฑlan sรผper bilgisayarlar, รงok sayฤฑda bilgisayarฤฑ iรงinde barฤฑndฤฑran ve karmaลฤฑk bilimsel ve matematiksel iลlemleri yapabilen bilgisayarlar.
Microsoft tarafฤฑndan geliลtirilen yapay zeka modรผlรผyse, molekรผler veriler รผzerine eฤitilmiล ve kimyayฤฑ รงรถzebilen bir teknoloji.
Zander “Bu yapay zeka bilimsel verilere ve maddelere dayanฤฑyor. Veriler, bilimsel keลiflerde kullanmak iรงin รงok gรผvenli” diyor.
Yapay zeka, pillerde kullanฤฑlabilecek potansiyel madde sayฤฑsฤฑnฤฑ 18’e dรผลรผrdรผkten sonra, PNNL’den pil uzmanlarฤฑ bu maddeleri inceledi ve laboratuvarda รผzerinde รงalฤฑลacaklarฤฑ son maddeyi belirledi.
PNNL’den Karl Mueller, yapay zeka sayesinde “meyve verebilecek bir alana รงok daha hฤฑzlฤฑ ulaลtฤฑklarฤฑnฤฑ” sรถyledi. Mueller’e gรถre son keลif, yapay zekanฤฑn inovasyon sรผreรงlerini ne kadar hฤฑzlandฤฑrabileceฤini gรถsteriyor.
