Bir sรผredir deฤer kaybeden kripto para piyasalarฤฑ iรงin Kasฤฑm ayฤฑ yaprak dรถkรผmรผ etkisi yarattฤฑ. Ay baลฤฑnda Binance ile FTX arasฤฑnda tฤฑrmanan gerginlik henรผz ikinci haftada FTX CEOโsu Sam Bankman-Friedโin istifasฤฑ ve ลirketin iflas iลlemlerini baลlatmasฤฑyla bambaลka bir boyuta taลฤฑndฤฑ.
Bloomberg HT’nin haberine gรถre piyasalarda olasฤฑ domino etkisini gรถrmek de uzun sรผrmedi. Daha รถnce kripto paralardaki deฤer kaybฤฑyla likitide sฤฑkฤฑลฤฑklฤฑฤฤฑ yaลayan BlockFi, Temmuz ayฤฑnda FTX ile 400 milyon dolarlฤฑk kredi anlaลmasฤฑ yaparak bu durumdan kurtulmuลtu. Ancak BlockFi tarafฤฑnฤฑn da iflas baลvurusu aลamasฤฑnda bulunduฤu belirtiliyor.
Belirsizlikler sรผrerken, bir aรงฤฑklama da en eski kripto kredi platformlarฤฑndan olan Genesisโten geldi. Genesis, FTX’in iflasฤฑnฤฑn ardฤฑndan para รงekme taleplerinin mevcut likiditeyi aลtฤฑฤฤฑnฤฑ, borรง verme ve yeni kredi oluลturma iลlemlerini askฤฑya alacaฤฤฑnฤฑ aรงฤฑkladฤฑ.
Piyasalarฤฑn iรงinden geรงtiฤi kriz sert eleลtirileri de beraberinde getirdi. Kriz kahini olarak bilinen ekonomist Nouriel Roubini, kripto para birimini ve bazฤฑ bรผyรผk oyuncularฤฑnฤฑ “tamamen yozlaลmฤฑล bir ekosistem” olarak tanฤฑmladฤฑ.
Fed Baลkan Yardฤฑmcฤฑsฤฑ Lael Brainard ise kripto para piyasasฤฑnฤฑn finansal istikrar riskleri oluลturacak kadar bรผyรผmeden saฤlam bir dรผzenlemeye ihtiyacฤฑ olduฤunu ifade etti.
Gรผven oluลana kadar kriz sรผrebilir
Geliลmeleri deฤerlendiren Kadir Has รniversitesi รฤretim Gรถrevlisi ฤฐsmail Hakkฤฑ Polat, kripto para piyasalarฤฑnฤฑn uzun soluklu bir karmaลa dรถnemine girdiฤini ve gรผven ortamฤฑnฤฑn oluลana kadar bunun sรผrebileceฤini sรถylรผyor.
Polat, bu konudaki tedirginliฤin yeni yatฤฑrฤฑmcฤฑ ve giriลimleri รงekme konusunda olumsuz etki yaratacaฤฤฑnฤฑ belirtiyor.
Polat ayrฤฑca ekosistemde kripto para okuryazarlฤฑฤฤฑnฤฑn dรผลรผklรผฤรผne ve mekanizmalarฤฑn yeterince bilinรงli kullanฤฑlmadฤฑฤฤฑna da vurgu yapฤฑyor: โOkuryazarlฤฑฤฤฑ eksik kitle iรงin kripto varlฤฑk alฤฑm-satฤฑm platformlarฤฑnฤฑn acil bir dรผzenleme noktasฤฑna gitmesi gerekiyor.โ
Yatฤฑrฤฑmcฤฑlarฤฑ bฤฑraktฤฑฤฤฑ riskler aรงฤฑsฤฑndan piyasadaki gรผven ortamฤฑnฤฑn yeniden saฤlanmasฤฑ ise รถnemli. Polat, gรผven probleminin aลฤฑlmasฤฑ iรงin โrezerv kanฤฑtฤฑnaโ ve yatฤฑrฤฑmcฤฑlarฤฑn insiyatifinde olan alฤฑm-satฤฑm platformlarฤฑ tarafฤฑndan mรผdahale edilmeksizin saklanan โyeni nesil cรผzdanlaraโ ihtiyaรง olduฤunu sรถylรผyor.
Peki, kartopu etkisiyle bรผyรผyen endiลe ve kriz ortamฤฑ ne anlatฤฑyor?
Bahรงeลehir รniversitesi Blockchainist Merkezi Direktรถrรผ Dr. Bora Erdamar, bu noktada โyรผkรผmlรผlรผkler ile varlฤฑklar arasฤฑndaki dengesizliฤeโ dikkat รงekiyor. โBir anda fark edildi ki FTXโin varlฤฑklarฤฑ 900 milyon dolar, yรผkรผmlรผlรผkleri 9 milyar dolarโ diyen Erdamar, sorunun temelinde riskin yรถnetilememesinin ve bilanรงo tutulamamasฤฑnฤฑn yer aldฤฑฤฤฑnฤฑ sรถylรผyor.
Yaลanan domino etkisine iliลkin deฤerlendirmede bulunan Erdamar, โZaten riskli varlฤฑk sฤฑnฤฑfฤฑnda olan kripto paralarฤฑn hizmet saฤlayฤฑcฤฑlarฤฑnฤฑn da finansal aรงฤฑdan saฤlam olmadฤฑฤฤฑnฤฑn gรถrรผlmesi, konunun FTXโe รถzgรผ bir durum olup olmadฤฑฤฤฑnฤฑ, baลka alฤฑm-satฤฑm platformlarฤฑ da var mฤฑ? sorularฤฑnฤฑ akla getirdiโ diyor.
Ekosistemde tekelleลme tehdidi derinleลiyor
Kripto ekosistemindeki sorunlarฤฑn kaynaฤฤฑnฤฑ yine merkezi yapฤฑlarda gรถrdรผฤรผnรผ sรถyleyen Erdamar yaลanan krizle Binanceโin pazardaki etkisinin arttฤฑฤฤฑna ve biraz daha monopol bir yapฤฑ haline geldiฤine dikkat รงekiyor: โEkosistemde monopoller gรถrmeye baลladฤฑk, daha da gรถrebiliriz.โ
Sektรถrde yaลanan fiyat hareketliliฤine de deฤinen Erdamar, โKripto varlฤฑklarla, kripto varlฤฑk รผzerine hizmet saฤlayan platformlarฤฑ ayฤฑrmak lazฤฑm. Daha รถnce yaลanan sฤฑkฤฑntฤฑlarda iลin yรผzde 90โฤฑnda konu kripto varlฤฑklarda deฤil, kripto varlฤฑklarla yatฤฑrฤฑmcฤฑlar arasฤฑndaki aracฤฑlarda yaลandฤฑ. Dolayฤฑsฤฑyla regรผlasyonlarฤฑn kapsamฤฑ da bu aracฤฑlar olmalฤฑโ aรงฤฑklamasฤฑnda bulunuyor.
Ortaya รงฤฑkฤฑล felsefesinden uzaklaลฤฑyor
Kripto para piyasalarฤฑnฤฑ, yatฤฑrฤฑmcฤฑlarฤฑ maruz bฤฑraktฤฑฤฤฑ riskler aรงฤฑsฤฑndan geleneksel finans ile deฤerlendiren Mindstone Blockchain Labs CEO’su Tansel Kaya, โGitgide geleneksel finans ile iรงiรงe geรงiyor. Sรผrekli bir dรผzenlenme ile birlikte kripto varlฤฑklarฤฑ daha fazla bankacฤฑlฤฑk sisteminin iรงerisine girdiฤini gรถrรผyoruz. Kripto varlฤฑklar ortaya รงฤฑkฤฑล felsefesinden uzaklaลฤฑyorโ diyor.
Binance CEO’su CZ: Hadi tekrar inลa edelim
Piyasalarda yaลanan olumsuz geliลmelerin ardฤฑndan โsektรถrel kurtarma hamlesiโ ise gecikmedi. Binanceโin CEOโsu Changpeng Zhao, Twitterโdan yaptฤฑฤฤฑ paylaลฤฑmฤฑnda, likidite sorunu yaลayan gรผรงlรผ projelere yardฤฑm iรงin bir fon oluลturduฤunu aรงฤฑkladฤฑ ve โKripto bir yere gitmiyor. Biz hรขlรข buradayฤฑz. Haydi tekrar inลa edelimโ ifadelerini kullandฤฑ. Kripto paranฤฑn sorunlarฤฑnฤฑ daha รถnce de kendi รงรถzmรผล bir ekosistem olduฤunu belirten Erdamar, Binance CEOโsunun bu hamlesini โรงok yapฤฑcฤฑ bir รงabaโ olarak tanฤฑmlฤฑyor.
Piyasalarda bir sรผre daha yaลanan geliลmelerin yankฤฑlarฤฑnฤฑn sรผrmesi beklenirken, piyasaya ilgi duyanlar iรงin โลimdi ne olacak?โ sorusu akฤฑllara daha sฤฑk gelecek gibi gรถzรผkรผyor.
