Cumhurbaลkanฤฑ Tayyip Erdoฤan’ฤฑn baลdanฤฑลmanฤฑ Yiฤit Bulut TRT Haber’de Hasan Kurtulmuล’un sunduฤu Derin Analiz programฤฑnda, Tรผrkiye ve dรผnyadaki ekonomik gidiลatฤฑ deฤerlendirirken Merkez Bankasฤฑ eski Baลkanฤฑ Durmuล Yฤฑlmaz hakkฤฑnda ilginรง tespitlerde bulundu.
Yiฤit, son dรถnemde yaptฤฑฤฤฑ aรงฤฑklamalar ile Erdoฤan’ฤฑn tepkisini รงeken Yฤฑlmaz’ฤฑn “ana akฤฑm” medya tarafฤฑndan devลirildiฤini savundu. ฤฐลte Yiฤit Bulut’un programdaki konuลmasฤฑndan bazฤฑ bรถlรผmler
ยป Bรผtรผn dรผnyadaki ekonomik geliลmelerin, gรถstergeler aslฤฑnda finansal entelektรผel bir zekanฤฑn tezahรผrรผ. Bu zeka sayesinde รถrneฤin 2001’den sonra Avrupalฤฑlarฤฑn yฤฑllar boyunca hiรง para kazanamadan Amerika’yฤฑ fonladฤฑ.
ยป Durmuล Yฤฑlmaz, Merkez Bankasฤฑ Baลkanฤฑ’yken รงok ciddi faiz artฤฑลlarฤฑ yaptฤฑ bu รผlkede. Gรถreve geldi “faizi dรผลรผreceฤim” diye. Hรผrriyet Gazetesi evinin รถnรผnde bir haber yaptฤฑ “ailece ayakkabฤฑlarฤฑnฤฑ kapฤฑlarฤฑnฤฑn รถnรผne bฤฑrakฤฑyorlar” diye. O gรผnden sonra psikolojisi asla bir daha dรผzelmedi Durmuล Yฤฑlmaz’ฤฑn. O baskฤฑ, kendini “ana akฤฑm” diye tanฤฑmlayan medyanฤฑn Merkez Bankasฤฑ baskฤฑsฤฑyla devลirildi.
ยป O gรผnden sonra dรผnyaya para yaฤdฤฑ, biz para yaฤmurunun altฤฑnda ลemsiyeyle durduk. Faiz o dรถnemde daha hฤฑzlฤฑ indirilmeliydi. Sermaye piyasalarฤฑna para yaฤฤฑyor, biz faiz yรผkselttik 6 puan. Bunlarฤฑ dรผrรผstรงe, aรงฤฑkรงa konuลmamฤฑz lazฤฑm. Toplumsal olarak balฤฑk hafฤฑzalฤฑyฤฑz.
ยป 2007’den sonra, petrol fiyatlarฤฑnฤฑn saฤladฤฑฤฤฑ marjinal faydaya dayanan ekonomik genleลme bir yerde durdu. Nedeni de ekonomiden deฤil, fizikten kaynaklanan bir sebepti. Fizik kanunu “entropi”den dolayฤฑ durdu genleลme. Eฤer bir sistem sรผrekli genleลirse, ve o genleลen sisteme sรผrekli olarak enerji ekleyemezseniz, o sistem bir sรผre sonra dรผzenden dรผzensizliฤe dรถner.
ยป Bu evrenin kuralฤฑdฤฑr. Genleลen bรผtรผn sistemler, geรงen her saniye enerji almak zorundadฤฑrlar. Sermaye piyasalarฤฑ da bรถyledir. 19 binden 22 bine gรถtรผrmek iรงin borsayฤฑ daha fazla para gerekir. 22 bindeyken 23 bine gรถtรผrmek iรงin daha fazla para gerekir. Her kademede daha fazla enerji eklemek gerekir. Ekleyemediฤiniz zaman sistem bir yerde duraฤanlaลฤฑr, daha sonra iรงine รงรถker.
ยป 2008’deki olay budur. 2001 11 Eylรผl’deki baลlayan genleลmeyle oluลan sistem 2008’de รงรถktรผ.
ยป ฤฐkinci genleลme dรถnemi: FED’in dรผnyaya para vermesiyle baลladฤฑ. FED dedi ki, “ben dolarlarฤฑ Amerika’dan salฤฑyorum. Faizleri dรผลรผrรผyorum. Ama bir ลartฤฑm var, saldฤฑฤฤฑm dolarlarฤฑ faize koymayacaksฤฑnฤฑz. Bu dolarlarla รผretim yapacaksฤฑnฤฑz. Sanayi yapacaksฤฑnฤฑz, teknoloji yapacaksฤฑnฤฑz. Pazarฤฑ genleลtireceksiniz. Siz pazarฤฑ genleลtireceksiniz ki ben de size daha fazla mal satacaฤฤฑm.” dedi.
ยป ฤฐkinci genleลme dรถnemi 2008’le 2013-2014 arasฤฑna kadar devam etti. Ve bu dรถnemde yine dรผnya bรผyรผdรผ.Ama ilk dรถnemde ortalama yรผzde 7 bรผyรผyen Tรผrkiye bu dรถnemde biraz daha az bรผyรผdรผ.
ยป Bรผtรผn bunlarฤฑ dikkate aldฤฑฤฤฑnฤฑz zaman, iki genleลme dรถneminin sonuna gelmiล bir dรผnya. FED diyor ki, “size verdiฤim dolarlarฤฑ geri รงaฤฤฑrฤฑyorum. Artฤฑk dรผdรผฤรผ รงalmaya hazฤฑrฤฑm, Mart’ta, Nisan’da, Mayฤฑs’ta, Haziran’da… Bunun hazฤฑrlฤฑklarฤฑnฤฑ yapฤฑyorum. Yavaล yavaล geri รงaฤฤฑracaฤฤฑm” diyor.
ยป Olaya sadece teraziden bakan linear akฤฑl, “buraya bastฤฑm burasฤฑ indi, buraya bastฤฑm burasฤฑ รงฤฑktฤฑ” ลeklinde bakan akฤฑl ve mantฤฑk diyor ki, “o zaman ben de faizi artฤฑrayฤฑm, รงaฤฤฑrdฤฑฤฤฑ dolar gidemesin, bana geri gelsin”. Bu en basiti. En kolaycฤฑ รงรถzรผm bu. FED bir yerden รงaฤฤฑrฤฑyor, sen bir yerden รงaฤฤฑrฤฑyorsun, FED bir yerden รงaฤฤฑrฤฑyor, sen bir yerden รงaฤฤฑrฤฑyorsun. Bu รงรถzรผm deฤil.
ยป Ama dรผnyadaki รผlkeler de dedi ki, “sen dolarlarฤฑnฤฑ geri mi รงaฤฤฑracaksฤฑn? Biz de faizi artฤฑrmฤฑyoruz! Tam tersi, faizi dรผลรผrรผyoruz”. Ve son 1 yฤฑldฤฑr dรผnya genelindeki bรผtรผn รผlkeler faizi dรผลรผrรผyor. Bu ne demektir biliyor musunuz? Dรผnyada finansal genleลmenin sonunun geldiฤini gรถsteriyor bu. Finansal genleลme bitiyor, reel รผretim ve sektรถrel รผretim veya รผretim bazlฤฑ genleลme modelleri ortaya รงฤฑkฤฑyor.
ยป ฤฐลte bu noktada, Tรผrkiye de 80 yฤฑldฤฑr uyguladฤฑฤฤฑ “รผretimsiz finansal genleลme” paradigmasฤฑndan รงฤฑkฤฑyor (Sayฤฑn Cumhurbaลkanฤฑ’nฤฑn uzun zamandฤฑr anlatmaya รงalฤฑลtฤฑฤฤฑ ลekilde), รผretim odaklฤฑ yeni bir paradigmaya doฤru kayฤฑyor. Tรผrkiye’de ve dรผnyada olan รถzetle budur.
ยป Burada, ลunu savunanlar var. “Yok arkadaล, FED รงaฤฤฑrฤฑyorsa, biz de รงaฤฤฑralฤฑm, faiz artฤฑralฤฑm”. Bu model devam etmez. Bakฤฑn ฤฐsveรง ani bir kararla faizleri eksiye aldฤฑ. Dรผnyanฤฑn bir รงok yerinde faizler eksiye gidiyor.
ยป Ha ben demiyorum ki, “yarฤฑn sabah kalkalฤฑm, dรผnyayla inatlaลalฤฑm. 5 puan birden faiz indirelim” demiyorum. Ama trendi koruyarak, dรผลen enflasyona da uygun olarak, faizi aลaฤฤฑ doฤru sรผrรผkleme trendini, รผretimle destekleyerek devam ettirmek zorundayฤฑz. รรผnkรผ yeni bir paradigma tanฤฑmlฤฑyoruz.
ยป Bunlarฤฑ ekonomi televizyonlarฤฑnda anlatmazlar. รรผnkรผ ekonomi televizyonlarฤฑnda konuลanlarฤฑn gรถrevi FED’in รงaฤฤฑrdฤฑฤฤฑ paraya karลฤฑ bizim daha fazla faiz basarak parayฤฑ geri รงaฤฤฑrmak zorunda olduฤumuzu anlatmaktฤฑr. Misyonlarฤฑ odur.
ยป Ha sฤฑkฤฑntฤฑsฤฑz mฤฑdฤฑr bu yol? Sฤฑkฤฑntฤฑlฤฑdฤฑr. Ama hiรงbir sonuรง getirecek yol sฤฑkฤฑntฤฑsฤฑz olmaz.
